หนังสือพิมพ์ประชาชาติธุรกิจออนไลน์ | เตือนคุณล่วงหน้า ทุกคำ ทุกข่าว

ดร.วีรพงษ์ รามางกูร

วันที่ 01 สิงหาคม พ.ศ. 2552 เวลา 21:14:37 น. ประชาชาติธุรกิจออนไลน์

"ดร.โกร่ง" คนเดินตรอก ฟันธงศก.ไทยยังไม่ฟื้น !! ทำไม ?

ทำไม?? "ดร.โกร่ง" ดร.วีรพงษ์ รามางกูร อดีตรองนายกฯและ รมว.คลัง ถึงย้ำนักย้ำหนาไม่ว่าจะขึ้นปาฐกถาเวทีไหนว่าเศรษฐกิจไทยยังไม่ฟื้น ปัจจัยที่กูรูผู้นี้มองทั้ง ราคาน้ำมัน ศก.สหรัฐ ไข้หวัด2009 ปัญหาการเมืองภายในประเทศของเราเอง ปัจจัยเหล่านี้เชื่อมโยงกันอย่างไร คลิ๊กอ่านในคนเดินตรอก..ที่นี่ที่เดียว

เศรษฐกิจจะฟื้นแล้วหรือ

′ดร.โกร่ง′ คนเดินตรอก

ขณะนี้คำถามที่ผู้คนถามกันมากก็คือ เศรษฐกิจจะฟื้นตัวหรือไม่ เพราะอะไร
เมื่อกลางเดือนกรกฎาคมได้ไปร่วมงานสัมมนาจัดโดยสำนักงานเศรษฐกิจการคลังของกระทรวงการคลัง ก็บอกไปว่าเศรษฐกิจของเราคงจะใช้เวลาอีกหลายปีจึงจะฟื้น ผู้สื่อข่าวหลายคนต้องการทราบว่ามีเหตุผลอย่างไรจึงพูดเช่นนั้น เพราะใครๆ ไม่ว่าจะเป็นสื่อมวลชนตะวันตก หรือสื่อมวลชนไทย รวมทั้งนายกรัฐมนตรี ก็ออกมาให้ข่าวว่าเศรษฐกิจของเราจะฟื้นตัวราวๆ ปลายปีนี้
ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจกันก่อนว่า วิกฤตการณ์ช่วงที่เป็นเศรษฐกิจขาลงจนถึงช่วงที่เป็นเศรษฐกิจขาขึ้นนั้น จะแบ่งระยะเวลาออกเป็น 3 ระยะ ระยะแรก เมื่อเกิดวิกฤตการณ์ขึ้น เศรษฐกิจจากที่เคยเป็นขาขึ้นและดำเนินไปอย่างมีเสถียรภาพ มีอัตราการขยายตัวเป็นปกติ จนถึงช่วงเศรษฐกิจขาลงอย่างรุนแรง อัตราการขยายตัวติดลบ อย่างปี 2551 และปีนี้ 2552 แล้วอัตราการขยายตัวจะติดลบน้อยลง แล้วก็มากองอยู่กับพื้น ช่วงเวลาที่อัตราการขยายตัวติดลบอาจจะเป็นเวลา 2-3 ปี เหมือนช่วงวิกฤตการณ์ต้มยำกุ้ง แล้วก็มากองอยู่ที่พื้น
เมื่อเศรษฐกิจตกต่ำลงมาอยู่ที่พื้น อัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจจะไม่ติดลบ แต่จะขยายตัวในอัตราที่ต่ำ กล่าวคือขยายตัวในอัตราไม่เกิน 2-3 เปอร์เซ็นต์ ขึ้นๆ ลงๆ เมื่อเศรษฐกิจมากองอยู่กับพื้น ลักษณะจะขึ้นลงเป็นรูปฟันปลา จะมีบางช่วงบางปีมีอาการเหมือนจะฟื้นตัวขึ้นมาบ้าง แล้วก็กลับฟุบลงไปอีก เหมือนเศรษฐกิจในช่วงปี 2524 ถึงปี 2528 และช่วงปี 2542-2546 เป็นช่วงเศรษฐกิจมีเสถียรภาพกองอยู่ที่พื้น หรือ "floor"

การลงทุนเอกชนไม่มีหรือมีน้อย อัตราการขยายตัวของการส่งออกยังติดลบ หรือขยายตัวในอัตราต่ำ ดอกเบี้ยอยู่ในระดับต่ำ อัตราเงินเฟ้อจะอยู่ในระดับต่ำ อัตราการว่างงานสูง ผู้คนที่จบจากมหาวิทยาลัยและสถานศึกษาหางานทำไม่ได้ ช่วงนั้นแหละที่มักจะมีภาพลวงตาว่าเศรษฐกิจจะฟื้นอยู่เรื่อย เพราะคนเอาใจช่วยอยากเห็นเศรษฐกิจฟื้น
ช่วงสุดท้ายคือเศรษฐกิจเริ่มฟื้นตัวและเป็นเศรษฐกิจขาขึ้น อัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจ ถ้าเป็นของบ้านเราก็เกิน 5 เปอร์เซ็นต์ กล่าวคือ 6-8 เปอร์เซ็นต์เป็นอย่างน้อย อัตราเงินเฟ้อเพิ่มเพราะการค้าขายคล่องตัวขึ้น สินเชื่อขยายตัวเพิ่มมากขึ้น ที่ดิน อสังหาริมทรัพย์ราคาขยับ ที่สำนักงานที่ดินมีคนมาโอนที่มากขึ้น ภาษีเงินได้จากการขายอสังหาริมทรัพย์สูง ซึ่งรายรับของรัฐบาลโดยรวมสูงขึ้น เช่น ในช่วงครึ่งหลังของปี 2529 ถึงปี 2536 จากปี 2536 ถึง 2539 เป็นช่วงที่สูงสุด แล้วก็มาเกิดเรื่องในปี 2540 หรือในช่วง 2546-2548 แล้วก็มาเกิดเรื่องทางการเมืองขึ้น ดังนั้นทั้ง 3 ระยะ ถ้าจะมาเขียนเป็นรูปกราฟ ก็จะเป็นรูปตัวยู หรือ U ส่วนก้นจะยาวหรือจะสั้น ตรงนี้แหละที่มักจะมีภาพลวงตา และมีผลทางการเมือง แต่เมื่อมีวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจแล้วจะมีลักษณะเป็นรูปตัววี หรือ V ไม่ค่อยจะเคยเห็น
ขณะนี้เรายังอยู่ในระยะแรกของวิกฤตการณ์ คือยังไม่ถึงพื้น ยังอยู่ในช่วงดิ่งลง อัตราการขยายตัวยังติดลบอยู่ เมื่อถึงพื้นแล้วคงต้องอยู่กับพื้นอีกหลายปี จึงจะถึงช่วงเส้นตั้งขึ้น ด้วยเหตุผลหลายอย่างดังต่อไปนี้
วิกฤตการณ์ครั้งนี้เกิดจากปัจจัยทั้งภายในและภายนอกพร้อมๆ กัน ต่างกับเมื่อก่อนมักจะเกิดจากภายนอก ปัญหาภายในเป็นผลแต่ปัญหาไม่ยืดเยื้อ
ปัญหาภายนอกเกิดขึ้นพร้อมๆ กัน 3 อย่าง คือ ปัญหาราคาน้ำมันแพง ราคาน้ำมันเริ่มไต่ขึ้นตั้งแต่ปี 2548 น้ำมันดิบจากราคาประมาณ 30 เหรียญสหรัฐต่อบาร์เรล ขึ้นไปถึง 148 เหรียญต่อบาร์เรล ราคาน้ำมันที่ถีบตัวสูงขึ้นอย่างรวดเร็วเกิดจากปัจจัยหลัก 3 ประการ ประการแรกความต้องการใช้พลังงานของโลกสูงขึ้นอย่างรวดเร็วจริง ขณะที่การลงทุนพัฒนาแหล่งพลังงานใหม่เกิดไม่ทันตามความต้องการ และพร้อมกันกับการเก็งกำไรของกองทุนเก็งกำไรต่างๆ ร่วมผสมโรง ขณะนี้แม้ว่าราคาน้ำมันจะลดลงอย่างรวดเร็ว แต่คงจะไม่กลับไปที่เดิม คงจะอยู่ในระดับสูงประมาณ 60-70 เหรียญต่อบาร์เรล ไปอีกหลายปี
วิกฤตการณ์ฟองสบู่แตกในสหรัฐอเมริกา อันเนื่องมาจากค่าเงินดอลลาร์แข็งมานาน เพราะธนาคารกลางของสหรัฐปรับอัตราดอกเบี้ยลดลงไม่เร็วพอ ทำให้สหรัฐขาดดุลการค้าและดุลการชำระเงินจำนวนมหาศาลเป็นเวลานาน
ผลของฟองสบู่แตกในสหรัฐทำให้เกิดผลอย่างใหญ่หลวงต่อปริมาณการค้าระหว่างประเทศ ซึ่งส่งผลมาถึงทวีปเอเชีย รวมทั้งประเทศไทยของเราด้วย การส่งออกซึ่งมีสัดส่วนถึง 70 เปอร์เซ็นต์ของรายได้ประชาชาติของเราลดลงมากขึ้นเรื่อยๆ เมื่อดูตัวเลขเดือนต่อเดือน เดือนมิถุนายนปี 2552 นี้ ลดลงถึง 28 เปอร์เซ็นต์ เมื่อเทียบกับไตรมาสเดียวกันของปีก่อนหน้านั้น นับเป็นเดือนที่ 8 ที่มูลค่าการส่งออกลดลง และยังไม่เห็นสัญญาณว่ามูลค่าการส่งออกจะหยุดลดลง เพราะปัจจัยสำคัญทั้งสองอย่างยังคงอยู่
สำหรับปัจจัยภายนอกดังกล่าว ยังดีที่ในเอเชียยังมีจีน อินเดีย รัสเซีย รวมทั้งตะวันออกกลางและประเทศบราซิล ที่เศรษฐกิจยังขยายตัวอยู่ ยังไม่ถึงขั้นหดตัว เนื่องจากประเทศเหล่านี้เป็นประเทศที่มีประชากรมาก จึงสามารถช่วยพยุงปริมาณการค้าได้ระดับหนึ่ง
ปัจจัยภายนอกอันที่ 3 ที่เข้ามากระทบเศรษฐกิจของเรา ก็คือ ไข้หวัดพันธุ์ใหม่ 2009 ผสมกับความวุ่นวายทางการเมืองจากกลุ่มผู้ชุมนุมที่ไปปิดสนามบินนานาชาติสุวรรณภูมิและสนามบินดอนเมือง ความวุ่นวายที่ทำให้การประชุมสุดยอดของอาเซียนต้องยุติลง ประชุมไม่ได้ เกิดผลกระทบต่ออุตสาหกรรมการท่องเที่ยว ซึ่งเป็นแหล่งรายได้และแหล่งจ้างงานที่ใหญ่ที่สุดของเรา ซึ่งความคุกรุ่นนี้ก็ยังคงอยู่ ภาพการปะทะกันเมื่อช่วงสงกรานต์ก็ยังมีอยู่ การระบาดของไข้หวัดพันธุ์ใหม่ก็ยังไม่แน่ว่าเมื่อใดจะยุติลงจนทำให้การท่องเที่ยวฟื้นตัวขึ้นได้
วิกฤตการณ์การเงินในสหรัฐและยุโรปคราวนี้ใหญ่หลวงมาก และเป็นวิกฤตการณ์ที่ยังไม่มีคำตอบที่ชัดเจนว่าทางออกควรจะเป็นอย่างไร ดร.เบน เบอร์นันเก้ ผู้ว่าการธนาคารกลางสหรัฐอเมริกา ยอมรับว่านโยบายขอกู้เงิน 800,000 ล้านเหรียญ เพื่อนำมาพยุงธุรกิจอุตสาหกรรม ไม่น่าจะเป็นวิธีที่ถูกต้อง แต่ก็ไม่รู้จะทำอย่างไร เมื่อรัฐบาลสหรัฐเข้าไปเป็นเจ้าของสถาบันการเงินทั้งหมด ถ้าเข้าไปเป็นเจ้าของวิสาหกิจใหญ่ๆ ของเอกชนเกือบทั้งหมด ก็น่าจะคาดการณ์ได้ว่า รัฐบาลคงต้องเข้าไปแทรกแซงการบริหารงานของธุรกิจเหล่านี้ และน่าจะมีความกดดันจากประชาชนผู้เสียภาษีผ่านทางรัฐสภา สื่อมวลชน และขบวนการประชาชน ซึ่งน่าจะทำให้วิกฤตการณ์ยืดเยื้อยาวนานไปอีก ในยุโรปสถานการณ์ก็คงจะเหมือนกัน
เมื่อเป็นเช่นนี้ หัวรถจักรของการขยายตัวทางเศรษฐกิจก็คงจะย้ายจากอเมริกาและยุโรป มาอยู่ที่จีน อินเดีย และรัสเซีย แต่ประเทศเหล่านี้ก็ยังต้องพึ่งตลาดอเมริกาและยุโรปอยู่มาก การปรับตัวมากระตุ้นการลงทุนทั้งในและต่างประเทศ รวมทั้งการใช้จ่ายของประชาชนคงต้องใช้เวลา
วิกฤตการณ์คราวนี้ของเราจึงหนักมากกว่าวิกฤตการณ์ต้มยำกุ้ง เพราะวิกฤตการณ์ต้มยำกุ้งเกิดขึ้นจากความผิดพลาดในการดำเนินนโยบายการเงินของเราเอง และมีผลต่อบางประเทศในภูมิภาคนี้เท่านั้น ประเทศส่วนใหญ่ในภูมิภาคอื่นๆ ไม่ได้รับผลกระทบมากนัก เมื่อเราลงถึงจุดต่ำสุดแล้ว ประกอบกับมีการเปลี่ยนนโยบายเศรษฐกิจจึงฟื้นตัวได้ แม้กระนั้นก็ต้องใช้เวลาถึง 6-7 ปี คือจากปี 2539 ถึง 2546 จะเห็นได้ว่าทางการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งธนาคารแห่งประเทศไทยต้องปรับตัวเลขการหดตัวของเศรษฐกิจของเราลงไปเรื่อยๆ สุดท้ายปรับลดลงจากที่เคยคาดว่าจะติดลบระหว่าง -2.5 ถึง -3.5 มาเป็นติดลบระหว่าง -3.5 ถึง -4.5 การคาดการณ์ในช่วงขาลงโดยแบบจำลองจะคาดการณ์น้อยเกินไปเสมอ เหมือนกับตอนขาขึ้นก็จะคาดการณ์การขยายตัวที่ต่ำเกินไปเสมอ คงต้องใช้เวลาอีกระยะหนึ่งซึ่งเป็นปีกว่าที่อัตราการขยายตัวของเศรษฐกิจหยุดหดตัวมากองอยู่ที่พื้น
การหดตัวทางเศรษฐกิจทำให้การใช้กำลังการผลิตต่ำกว่าระดับความสามารถในการผลิต ในเกือบทุกภาคส่วนของเศรษฐกิจ ดังนั้นการลงทุนของภาคเอกชนจึงไม่มี เมื่อความมั่นใจในเสถียรภาพทางด้านรายได้ของครัวเรือนไม่ดี การใช้จ่ายจึงลดลงอย่างต่อเนื่อง
การผลิตที่ลดลงทำให้การนำเข้าลดลง และลดลงในอัตราที่สูงกว่าการลดลงของการส่งออก ดุลการค้าและดุลบัญชีเดินสะพัดจึงยังเกินดุลอยู่ แม้ว่าเศรษฐกิจจะซบเซาและหดตัว
สำหรับปัจจัยภายในก็เป็นปัจจัยที่สำคัญ เพราะแม้ว่าเศรษฐกิจของอเมริกาและยุโรปจะคลี่คลายในอนาคต ซึ่งไม่ทราบว่าจะเป็นเมื่อใดอย่างที่กล่าวมาแล้ว หรือเศรษฐกิจของเอเชียจะคลี่คลายก็ไม่ได้หมายความว่า ปัญหาของเราจะคลี่คลายไปด้วย ปัญหาการเมือง ความขัดแย้งระหว่างผู้คนที่มีความคิดต่างกันในต่างภูมิภาค และต่างกันในระดับของสังคม การปรองดอง การสมานฉันท์คงจะไม่เกิดขึ้นง่ายๆ แม้จะเห็นว่าในกรุงเทพฯและหัวเมืองจะดูเงียบๆ แต่จากผลการเลือกตั้งซ่อมที่สกลนครและศรีสะเกษ ดูการเคลื่อนไหวชุมนุมของทั้งสองฝ่ายแล้ว สถานการณ์ความแตกแยกทางความคิดของกลุ่มชนได้หยั่งรากลึกลงไปมากกว่าทุกครั้ง จนจะกลายเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำลายความมั่นใจของเสถียรภาพทางสังคมและการเมือง ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญของการลงทุน การใช้จ่ายของผู้คนในระบบ
ยังไม่มีใครกล้ายืนยันว่าสถานการณ์มุ่งไปในทิศทางที่ดีขึ้น การใช้มาตรการทางกฎหมายและอำนาจอื่นๆ เข้าจัดการปัญหาความขัดแย้งไม่น่าจะเป็นวิถีทางที่ถูกต้อง กลับจะเป็นการทำให้สถานการณ์เลวร้ายลงไปอีก ถ้าผู้คนคิดว่าความเป็นธรรมไม่มีจริงในสังคมไทย ปัญหานี้ก็จะคงอยู่และเป็นปัญหาสำคัญของการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจ
เรื่องสุดท้าย คือ นโยบายและการทำงานของรัฐบาล ภาพลักษณ์ของการทำงานของรัฐบาลก็คือ ให้น้ำหนักไปทางการเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการที่รัฐบาลใช้เวลาส่วนใหญ่กับการทำลายฝ่ายตรงกันข้ามทางการเมือง ยังจำได้สมัยรัฐบาล พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ นายกรัฐมนตรี เคยกล่าวว่า รัฐบาลใช้เวลากว่า 80 เปอร์เซ็นต์ในเรื่องเศรษฐกิจ เหลืออีก 20 เปอร์เซ็นต์ใช้เพื่อแก้ไขปัญหาการเมือง
รัฐบาลต้องมีภาพลักษณ์ว่าเป็นรัฐบาลของทุกฝ่าย ทุกภาค แต่ภาพในขณะนี้มิได้เป็นอย่างนั้น
วิสัยทัศน์และนโยบายเศรษฐกิจโดยส่วนรวมมุ่งไปในทางใด ถูกต้องตรงกับปัญหาหรือไม่ ยังไม่มีความชัดเจน นอกจากขออนุมัติรัฐสภากู้เงิน 8 แสนล้านบาท เหมือนสหรัฐกู้เงินเพิ่มเติม 8 แสนล้านเหรียญสหรัฐ แต่มาตรการโครงการยังไม่เห็นเป็นรูปธรรม นอกจากโครงการประชานิยมเล็กๆ ที่ไม่ยั่งยืน จะกระตุ้นการบริโภคของครัวเรือนอย่างไร การลงทุนของเอกชนจะเอาอย่างไร การส่งออกการท่องเที่ยวจะเอาอย่างไร โครงการลงทุนจะมีขนาดเล็ก ขนาดใหญ่ จะกระตุ้นระดับรากหญ้าแบบไหน พยายามฟังปาฐกถามา 6-7 เดือน ก็ยังไม่มีความชัดเจน ฟังข้าราชการระดับต่างๆ ที่รู้จัก เขาก็ยังไม่เข้าใจ นอกจากทำตามที่อเมริกาบอก ถ้าสมมติทุกประเทศทำอย่างเดียวกัน เหมือนกันหมด ผลจะออกมาอย่างไร
การใช้กฎหมายและระบบยุติธรรมที่สาธารณชนเห็นว่า หรือเชื่อว่าไม่เป็นระบบ ไม่เป็นกลาง ทำให้ทั้งข้าราชการประจำและข้าราชการการเมืองไม่กล้าตัดสินใจ ใส่เกียร์ว่าง เกือบทุกเรื่องต้องส่งให้สำนักงานกฤษฎีกาให้ความเห็นเสียก่อน งานจึงไม่เดิน เกิดความล่าช้าในการบริหารราชการแผ่นดิน
เมื่อเศรษฐกิจหดตัว การนำเข้าหดตัวมากกว่าการส่งออก เงินไหลกลับมาเอเชีย นโยบายอัตราแลกเปลี่ยนจะเอาอย่างไร จะปล่อยให้เคลื่อนไหวไปตามภูมิภาค ภูมิภาคนี้รวมจีนด้วยหรือไม่ ถ้าหากอัตราแลกเปลี่ยนเป็นเงื่อนไขที่สำคัญของการส่งออก ระดับราคาและรายได้ของเกษตรกรต้องมีนโยบายอย่างไร ยังไม่มีใครทราบว่าจะเอาอย่างไร
ปกติแม้ว่าเศรษฐกิจในภูมิภาคจะฟื้นตัว ก็ไม่ได้แปลว่าทุกประเทศจะต้องฟื้นตัวด้วย ประเทศต่างๆ ต้องดำเนินนโยบายและมาตรการที่จำเป็นและถูกต้องด้วย เช่น การลดค่าเงินบาทในปี 2527 การกระตุ้นการส่งออกและการท่องเที่ยวพร้อมกับการกระตุ้นเศรษฐกิจระดับรากหญ้าในระหว่างปี 2544 ถึง 2546 ที่เคยเห็นผล ขณะนี้ยังไม่มีอะไรที่มองเห็นชัดเจน
จึงคิดว่าวิกฤตการณ์ครั้งนี้คงใช้เวลาอีกนานกว่าจะฟื้นตัว