บทเรียนเศรษฐกิจ ‘ไม่มีวันลืม’ เปิดใจวีไอพีภาคธุรกิจ

มากมายไปด้วยผู้คนในแวดวงธุรกิจ สำหรับเวที Prachachat Exclusive Forum 2026 : The-Long-Game #เกมธุรกิจฆ่าไม่ตาย เมื่อวันที่ 18 มี.ค. ที่ผ่านมา

บนเวทีเต็มอิ่มและเปิดโลกไปกับหลากหลายแรงบันดาลใจ ด้านล่างเต็มไปด้วยการแลกเปลี่ยนของเหล่า “ผู้นำ” คนมากประสบการณ์

ประชาชาติธุรกิจ ตั้งโจทย์ถามถึง “สิ่งที่คุณไม่มีวันลืม” ในประวัติศาสตร์เศรษฐกิจรอบ 50 ปีที่ผ่านมา

นโยบายรัฐ ผิดพลาดโดยเจตนาดี ?

บรรยง พงษ์พานิช ประธานกรรมการบริหารธนาคารเกียรตินาคินภัทร บอกเสียงเข้มว่า “แน่นอน” วิกฤตการณ์การเงิน 2540 หรือ “วิกฤตต้มยำกุ้ง” คือสถานการณ์ในความทรงจำที่เขาไม่มีวันลืม ประเทศไทยประกาศลอยตัวค่าเงินบาท และต้องขอความช่วยเหลือทางการเงินจากกองทุนการเงินระหว่างประเทศ-IMF วิกฤตครั้งนั้นส่งผลกระทบทางเศรษฐกิจและสร้างความเสียหายอย่างมากต่อประเทศ และส่งผลไปถึงภูมิภาคอาเซียนและอีกหลายประเทศในเอเชียจนเป็นวิกฤตทางการเงินในที่สุด

เขาบอกว่า เหตุการณ์ครั้งนั้นเกิดจากการลงทุนที่ผิดพลาดสะสมเป็นระยะเวลายาวนาน ซึ่งเกิดจากนโยบายอัตราแลกเปลี่ยนที่ผิดพลาด และหากสังเกตวิกฤตเศรษฐกิจโดยทั่วไปในโลก เราจะพบว่ามักเกิดจากความผิดพลาดทางนโยบาย

“นั่นคือวิกฤตที่ทำให้เศรษฐกิจไทยต้องปรับโครงสร้างหลายอย่าง” เขาบอกต่อถึงข้อดีว่า การปรับตัวของค่าเงิน ทำให้ภาคการส่งออกของไทยฟื้นตัวได้อย่างรวดเร็ว ภาคการเกษตรได้อานิสงส์ขายผลผลิตได้ในราคาที่สูงขึ้นมาก

“ต้องบอกว่าเป็นวิกฤตที่ลดความเหลื่อมล้ำ” ผู้มากประสบการณ์บอกและว่า อย่างไรก็ตาม ประเทศเราก็สะสมปัญหาอื่น ๆ เพิ่มขึ้นตามมา

โยงอดีตมาจับปัจจุบัน สิ่งที่เขาเป็นห่วงคือ การแทรกแซงของภาครัฐจนนำไปสู่ปัญหาอื่น ๆ

“ขออนุญาตพูดนะ นโยบายที่ผิดพลาด ไม่ได้เจตนาไม่ดีนะ เจตนาดี แต่เวลาเราไปบิดเบือนกลไก มันก็มักนำไปสู่ปัญหาแทรกซ้อนอย่างที่เราเจออยู่ทุกวันนี้ ทุกคนทราบ เช่น จากวิกฤตพลังงาน รัฐบาลก็ต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมหาศาลเข้าไปแทรกแซงราคา

“การแทรกแซงพลังงาน มันจะทำให้เกิดการบิดเบือนครั้งใหญ่อีกครั้ง ผมหวังว่า วิกฤตพลังงานจะไม่ยาวนาน หรือการแทรกแซงจะไม่ยาวนาน”

ประธานกรรมการบริหารธนาคารเกียรตินาคินภัทร อ่านฉากทัศน์หลังจากนี้ว่า เศรษฐกิจและสังคมเป็นเรื่องที่ผูกพันกันอย่างแยกไม่ออก ปัญหาของประเทศเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างสถาบัน

กลไกสถาบันไทย พิสูจน์แล้วว่ามี 5 อย่างที่ต้องพัฒนา

1.ประชาธิปไตยไม่จริง
2.ชิงกันโกง คอร์รัปชั่นมากมาย
3.ทางโล่งทุนใหญ่ ระบบเศรษฐกิจไม่ได้เป็นเสรี หรือเปิดให้มีการแข่งขันอย่างเท่าเทียม
4.ไม่ใฝ่การเรียน ระบบการศึกษาต้องพัฒนาอย่างมาก ทั้งกระทรวงศึกษาและอุดมศึกษา
5.หลักนิติธรรม (Rule of Law) เซียนคุมศาล

“เหล่านี้คือปัญหาทางสถาบันที่ผมว่า” บรรยงย้ำ

กระแสเงินสด

“คนยุคผมหนีไม่พ้นต้มยำกุ้ง”

เสียงจาก อุทัย อุทัยแสงสุข กรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท แสนสิริ จำกัด (มหาชน)

เขาบอกไม่มีวันลืม เหตุการณ์ดังกล่าวเปลี่ยนโฉมหน้าเศรษฐกิจไปอย่างมาก เกิดการประนีประนอมหนี้สินกับแบงก์ การล่มสลายของหลายภาคส่วนในธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ เป็นจุดที่จำได้ค่อนข้างแม่น และได้เรียนรู้บทเรียนหลายอย่างที่สามารถเอามาปรับใช้-ปรับตัว จนกระทั่งเป็นตัวเองในปัจจุบัน

ในภาคอสังหาฯ อดีตเรากู้เงินกันเยอะมาก มีพฤติกรรมประเภท “จับเสือมือเปล่า” ไม่ต้องใช้เงินตัวเอง DE Ratio : Debt to Equity Ratio อัตราส่วนหนี้สินต่อส่วนผู้ถือหุ้น ระดับ 1 ต่อ 10 ซึ่งปัจจุบันทำแบบนั้นไม่ได้

พอใช้เงินกู้เกือบ 100% ในการทำธุรกิจ ถ้าขายดีก็รวยเละแบบก้าวกระโดด แต่พอปี’40 ฟองสบู่แตก ค่าเงินบาทลอยตัว หนี้ที่กู้มาซึ่งมักเป็นดอลลาร์ ก็พุ่งเป็นเท่าตัว จนธุรกิจล้มละลายกันเป็นแถวเพราะไม่มีกระแสเงินสดมาจ่ายหนี้ที่สูงเกินตัวขนาดนั้น

บทเรียนจากเหตุการณ์ ทำให้เราตระหนักว่า กระแสเงินสดสำคัญมากในการทำธุรกิจ จะเห็นได้ว่าคนที่ผ่านยุคต้มยำกุ้งมาได้ จะสนใจเรื่องกระแสเงินสดในองค์กร แม้กระทั่งสถานการณ์เศรษฐกิจในปัจจุบันเราก็มองเรื่องกระแสเงินสดเป็นสำคัญในการขับเคลื่อนบริษัท

ขณะเดียวกัน เราก็ได้เรียนรู้บทเรียนการป้องกันความเสี่ยงหลาย ๆ ด้าน เราเรียนรู้ว่า ข้อมูลตลาด การขาย วิธีการโปรดักต์ต่าง ๆ เปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติของพฤติกรรมของมนุษย์ แต่เรื่องการป้องกันความเสี่ยงของภาวะวิกฤตเป็นสิ่งที่เราละเลยไม่ได้

“แน่นอน เราได้เรียนรู้ทั้งในเชิงองค์กรและส่วนตัวสำหรับเหตุการณ์ในปี’40” อุทัย พยักหน้ารับบทเรียน

เรียนรู้-พัฒนา-อยู่กับความเป็นจริง

สิ่งที่นายกสมาคมธุรกิจบ้านจัดสรร “สุนทร สถาพร” ไม่มีวันลืม คือ การบริหารและจัดการความคาดหวัง

“เราคิดว่า เราจะเป็นเสือตัวที่ 5 เราจะยิ่งใหญ่ในเอเชีย แต่ปรากฏว่าผลไม่ได้ออกมาเป็นอย่างนั้น เพราะเกิดวิกฤตขึ้นมา”

หลังเหตุการณ์ปี 2540 เราคาดหวังอยู่ตลอดว่า ไทยจะหลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลาง แต่กลับเจอวิกฤตอีกครั้งคือ โควิด-19 ตามมาด้วยหนี้ครัวเรือน และวิกฤตพลังงานในปัจจุบัน

สุนทรบอกว่า บทเรียนต่าง ๆ มันทำให้เราต้องกลับมาทบทวนและตั้งคำถามกับตัวเองว่า เราสามารถยืนอยู่ได้ด้วยตนเองหรือไม่ ? ซึ่งว่าไปแล้วในอดีตเราอาจจะไม่มีแผนรองรับการพึ่งพาตนเองที่ดีพอ

“เราต้องดูแลภายในให้ได้ก่อน คือคนในประเทศต้องอยู่รอดให้ได้ พึ่งพาตนเองให้ได้ก่อนก้าวไปสู่ระดับนานาชาติ” เขาบอกไม่เช่นนั้น พอมาเจอเหตุการณ์ต่าง ๆ มันทำให้เราเห็นว่า เราไม่พร้อมหรือพร้อมไม่จริง ?

การพึ่งพาตนเองที่ “สุนทร” บอก หมายถึง “การปรับตัว” อยู่ตลอด

29 ปีก่อน เขาใช้คำว่า “คนหนึ่งต้องทำได้หลายอย่าง” แต่ปัจจุบันมันคือศัพท์ยอดฮิต “อัพสกิล” เช่น พนักงานขาย ต้องสามารถบริการ ช่วยลูกค้าแก้ปัญหา ผลักดันเคสให้ผ่านการพิจารณา สร้างความพึงพอใจให้กับลูกค้า รวมถึงการกระชับความสัมพันธ์ระยะยาวได้ด้วย พูดง่าย ๆ ว่า Customer Service และนำเสนอบริการเสริมอื่น ๆ ที่เกี่ยวเนื่องได้

สุนทรย้ำว่า ความคาดหวังต้องอยู่กับความเป็นจริง แนะนำ “อัพสกิล” พึ่งพาตนเองได้มากขึ้น ในทุก ๆ รูปแบบ

“คุณต้องหัดทำอะไรใหม่ ๆ” เขายิ้มให้กับการเรียนรู้

ฟื้นตัว ปรับตัว คงทน

พสุ ลิปตพัลลภ กรรมการบริหาร บริษัท พราว เรียล เอสเตท(PROUD) เรียนรู้จากเหตุการณ์วิกฤตเศรษฐกิจโลก ค.ศ. 2008 ช่วงหลังเรียนจบในระดับ ป.โท ด้านการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ที่ Cass University ประเทศอังกฤษ

เขาเริ่มทำงานที่ห้องค้า ฝ่ายบริหารเงิน ในธนาคารของสิงคโปร์ 2 สัปดาห์ หลังจาก เลห์แมน บราเธอร์ส (Lehman Brothers) สถาบันการเงินยักษ์ใหญ่ของสหรัฐอเมริกาที่มีอายุเก่าแก่กว่า 150 ปี ล้มละลาย หลังขาดทุนมหาศาลจากการลงทุนในสินเชื่ออสังหาริมทรัพย์ ก่อเกิดวิกฤตซับไพรมส่งผลกระทบไปทั่วโลก

“ชุลมุนมาก ยังว่ายน้ำไม่ค่อยเป็น แต่ว่ามีคนจับไปยังฝั่งลึกของสระน้ำ”

เขาบอกตอนนั้นได้สัมผัสหลากหลายประสบการณ์ เห็นทุกอย่างที่เราไม่เคยเห็น วิกฤตฟันดิ้ง ขาดแคลนเงินทุน ไม่สามารถหาเงินสดหรือเงินกู้มาหมุนเวียนได้ตามปกติ แม้ว่าจะมีทรัพย์สิน Asset อยู่ในมือก็ตาม ความเสี่ยงเรื่องเครดิต ทั้งที่แต่ก่อนทุกคนเชื่อว่าจะไม่มีปัญหา

เวลานั้นธนาคารใหญ่ Bear Stearns แบร์ สเติร์นส์ หรือ Lehman Brothers เลห์แมน บราเธอร์ส เจ๊งไปตาม ๆ กัน แบงก์ขนาดใหญ่ หรือวาณิชธนกิจ ต้องมีรัฐบาลเข้ามาอุ้มทั้งทางตรงและอ้อม ลามไปวิกฤตอสังหาริมทรัพย์ ฟองสบู่แตก ราคาพลังงาน หลากหลายเหตุการณ์มาก

หลังจากเหตุการณ์นั้น โลกก็ตามมาด้วยปัญหาใหญ่อย่าง วิกฤตโควิด-19 และสงคราม หลายคนเรียกว่า เหตุการณ์แบล็กสวอน (Black Swan Event) อธิบายเหตุการณ์ที่ “คาดเดาไม่ได้เลย” แต่เมื่อเกิดขึ้นแล้วกลับสร้างผลกระทบที่รุนแรงมหาศาล

“คนทั้งโลกไม่คิดว่า จะมีหงส์สีดำอยู่ แต่สุดท้ายก็ไปเจอ ผมว่ามันมีความเป็นไปได้ของเรื่องที่เป็นไปไม่ได้อยู่ตลอดเวลา ซึ่งมันไม่รู้ว่าจะให้ราคาความเสี่ยงตรงนี้ในลักษณะแบบไหน
”
พสุทิ้งท้ายว่า สิ่งที่ทุกคนต้องมีติดตัว คือ Resilience ความสามารถในการฟื้นตัว ปรับตัว และรับมือกับอุปสรรค ความคงทนที่มีคุณภาพ ที่สามารถอยู่ได้ในทุกสถานการณ์ เป็นเรื่องสำคัญที่เราต้องพยายามสร้างไว้ ทั้งในเชิงการบริหารองค์กรและชีวิต