บทเรียนกัมพูชากลับบ้าน จี้เร่งปรับโครงสร้างแรงงาน

คอลัมน์ : ชั้น 5 ประชาชาติ
ผู้เขียน : กฤษณา ไพฑูรย์

สถานการณ์ความตึงเครียดชายแดนไทย-กัมพูชาในหลายจังหวัดภาคอีสาน และภาคตะวันออก ทำให้มีการประกาศ “ปิดด่าน” ไม่สามารถเดินทางเข้า-ออกตามปกติได้

ส่งผลให้แรงงานกัมพูชาที่เข้ามาทำงานในภาคธุรกิจเกษตร ท่องเที่ยว บริการ ภาคอุตสาหกรรม จำนวนมากเก็บข้าวของเร่งเดินทางกลับประเทศอย่างต่อเนื่องตลอดช่วงกว่า 10 วันที่ผ่านมา ด้วยหลากหลายเหตุผล

ทั้งที่รัฐบาลได้แก้ปัญหาเฉพาะหน้า โดย ครม.เห็นชอบ “ผ่อนผันแรงงานกัมพูชา” ที่ใช้บัตรผ่านแดน (Border Pass) ที่หมดอายุแล้วสามารถอยู่ในประเทศไทยเพื่อทำงานต่อได้เป็นกรณีพิเศษอีก 6 เดือน โดยมีผลบังคับใช้ย้อนหลังให้ตั้งแต่วันที่ 7 มิถุนายน 2568 หรือจนกว่าการควบคุมการผ่านแดนไทย-กัมพูชาจะกลับสู่ภาวะปกติ เพื่อแก้ปัญหาขาดแคลนแรงงานของภาคธุรกิจ และป้องกันการอยู่ในประเทศไทยอย่างผิดกฎหมาย

แต่มติ ครม.ดังกล่าวไม่สามารถฉุดรั้งแรงงานกัมพูชาส่วนใหญ่ไว้ได้ ส่งผลกระทบต่อไลน์การผลิตของภาคธุรกิจหลายสาขาอย่างกะทันหัน แบบไม่ทันตั้งตัว และไม่สามารถหาแรงงานต่างด้าวชาติอื่นแม้แต่คนไทยเองมาเสียบทำงานแทนได้ทัน

ที่สำคัญ การจะหาคนงานมาทำแทนก็ยาก เพราะงานหลายอย่าง “คนไทย” ไม่ทำ !

หลายคนในวงการปศุสัตว์บอกตรงกันว่า บริษัทยักษ์ใหญ่ในวงการผลิตและแปรรูปไก่ส่งออกหลายบริษัทได้รับผลกระทบกันถ้วนหน้า แม้โรงงานหลายแห่งจะไม่ได้ตั้งอยู่ในจังหวัดชายแดนไทย-กัมพูชา รวมถึงโรงเชือดสุกรได้รับผลกระทบเช่นเดียวกัน

ขณะที่งานในสวนผลไม้แถบภาคตะวันออกได้รับผลกระทบหนัก โดยเฉพาะในเดือนสิงหาคม 2568 ลำไยนอกฤดูของภาคตะวันออกกว่า 400,000 ตัน กำลังทยอยออก ต้องใช้แรงงานในการเก็บเกี่ยวถึง 25,000 คน ถ้าสวนไม่มีแรงงานเก็บต้องทิ้งให้ร่วงหล่นเสียหาย

ด้านสวนทุเรียน เงาะ มังคุด ผลผลิตหมดไปแล้ว แต่หลังฤดูกาลเก็บเกี่ยวตั้งแต่เดือนพฤษภาคม-มิถุนายน ต้องบำรุงต้น ตัดแต่งกิ่ง ให้ปุ๋ย ฉีดยา ฉีดสารพ่นยา ทำใบ ทำดอกเพื่อผลผลิตในปีหน้าที่จะออกเดือนมีนาคม-เมษายน ปี 2569 ดังนั้น เมื่อไม่ได้ดูแลต้น ผลผลิตปีหน้ามูลค่าหลาย “หมื่นล้านบาท” ได้รับผลกระทบแน่นอน !

ข้อมูลจากสำนักบริหารแรงงานต่างด้าว กรมการจัดหางานระบุว่า สถานการณ์แรงงานต่างด้าว ณ เดือนมิถุนายน 2568 คนต่างด้าวที่ได้รับอนุญาตทำงานทั่วราชอาณาจักร มีจำนวนทั้งสิ้น 4,064,810 คน เป็นแรงงานกัมพูชาในไทย 484,175 คน

แบ่งเป็นแรงงานที่ได้รับอนุญาตทํางานแบบไป-กลับ หรือตามฤดูกาล 33,055 คน แรงงานที่ได้รับอนุญาตให้เข้ามาทํางานตาม MOU 182,963 คน แรงงานที่ได้รับอนุญาตทํางานตามมติ ครม. 24 ก.ย. 67 (จดทะเบียนสถานะไม่ถูกกฎหมาย) 108,160 คน แรงงานตามมติ ครม. 24 ก.ย. 67 และมติ ครม. 4 ก.พ. 68 (ต่ออายุ) 159,997 คน

อย่างไรก็ตาม ผลกระทบจากแรงงานกัมพูชาที่เดินทางกลับบ้านในหลากหลายธุรกิจ ทำให้เห็นว่าถึงเวลาแล้วที่ประเทศไทยจะต้องมา “ปรับโครงสร้างและยุทธศาสตร์ด้านแรงงาน”

หากคนไทยยังพึ่งพาแรงงานจากกัมพูชา เมียนมา ลาว มากเกินไป จะส่งผลกระทบต่อภาคธุรกิจอย่างเห็นได้ชัด ในระยะยาวไทยคงต้องวางแผนใช้แรงงานจากประเทศอื่นนอกจาก 3 ประเทศเพื่อนบ้านใกล้ชิด