น้ำท่วมสงขลา–หาดใหญ่ ‘โลจิสติกส์ใต้ อัมพาต’ ภาคธุรกิจสะดุดหนัก ขอรัฐยกระดับระบบเตือนภัย
คอลัมน์: สัมภาษณ์ ผู้เขียน: สุวัฑ แซงลาด
อุทกภัยครั้งใหญ่ในสงขลา–หาดใหญ่ ฉีกระบบขนส่งภาคใต้ตอนล่าง “ขาด–ชะงัก–เสี่ยง” แทบทุกเส้นทาง ทำส่งออกชายแดนมาเลเซียล่าช้า ผู้ประกอบการของสด อุตสาหกรรม ค้าปลีกได้รับผลกระทบถ้วนหน้า “ภาณุ เค้าเปี่ยมจิต” อุปนายกสมาคมโลจิสติกส์ฯ เปิดภาพรวมความเสียหายโลจิสติกส์ประเมินเบื้องต้นหลายร้อยล้าน พร้อมฝากข้อเสนอรัฐยกระดับระบบประเมินน้ำ เตือนภัย ประสานงานกู้ภัย เพื่อป้องกันวิกฤตซ้ำรอยในอนาคต
นายภาณุ เค้าเปี่ยมจิต อุปนายกสมาคมโลจิสติกส์และขนส่งภาคใต้ ให้สัมภาษณ์กับ ประชาชาติธุรกิจ ถึงภาพรวมผลกระทบ เส้นทางที่หยุดชะงัก มูลค่าความเสียหายที่ประเมินเบื้องต้น รวมถึงข้อเสนอเชิงนโยบายที่อยากฝากถึงภาครัฐหลังเผชิญเหตุการณ์ครั้งนี้
น้ำท่วมครั้งนี้กระทบหนัก “ขาด–ชะงัก–เสี่ยง” เกือบทุกเส้นทาง
ภาณุอธิบายว่า เหตุการณ์น้ำท่วมในรอบนี้กินวงกว้างตั้งแต่จังหวัดตรัง นครศรีธรรมราช ลงมาถึงสงขลา และต่อเนื่องเข้าไปในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้ โดยเฉพาะ “หาดใหญ่” ซึ่งเป็นศูนย์กลางโลจิสติกส์สำคัญของภูมิภาค
“หลายเส้นทางขาด เดินรถไม่ได้ บางเส้นทางแม้ยังพอผ่านได้ แต่ก็เสี่ยงทั้งตัวรถและสินค้า ซึ่งในธุรกิจขนส่งถือว่าเป็นความเสี่ยงสูงมาก”
ภาคใต้ตอนล่างเป็นพื้นที่ที่พึ่งพาการขนส่งทางถนนแทบทั้งหมด การที่ถนนสายหลักและสายรองจำนวนมากไม่สามารถใช้งานได้ จึงส่งผลกระทบตั้งแต่งานส่งออกไปยังชายแดนมาเลเซีย ไปจนถึงระบบส่งสินค้าจากภาคใต้ขึ้นสู่กรุงเทพฯ
ผู้ประกอบการ “พยายามส่งของให้ได้” แต่บางจุดไปต่อไม่ได้จริง ๆ
เมื่อถามถึงวิธีการแก้ไขเฉพาะหน้าในช่วงที่น้ำยังไม่ลด ภาณุสะท้อนว่า ผู้ประกอบการส่วนใหญ่พยายามรักษาความต่อเนื่องในการขนส่งเต็มที่
“ด้วยความมุ่งมั่น และจิตวิญญาณของคนทำโลจิสติกส์คือถ้าไปได้ เราพยายามไปให้ถึง เราฝ่าระดับน้ำที่ยังปลอดภัยได้ เราทำ” อุปนายกสมาคมฯ กล่าว
แต่ก็ยอมรับว่า มีบางพื้นที่ที่ไม่สามารถผ่านได้จริง ๆ แม้ใช้รถขนาดใหญ่
กรณีเช่นนี้ ผู้ประกอบการต้องสื่อสารกับลูกค้าทั้งต้นทางและปลายทางให้เข้าใจว่าเป็น “สถานการณ์สุดวิสัย” ไม่ใช่เพราะบริษัทขนส่งทำงานล่าช้าหรือไม่รับผิดชอบ
เส้นทางหลักที่ “อัมพาต” การขนส่ง
ภาณุไล่ลำดับเส้นทางที่ได้รับผลกระทบสูงสุดในรอบนี้ ตั้งแต่ชายแดนสะเดาจนถึงหาดใหญ่
- ตัวอำเภอสะเดา – น้ำขึ้นสูงในบางช่วง ส่งผลต่อรถบรรทุกจากด่านพรมแดน
- แยกไฟแดงตลาดทุ่งลุง – จุดเสี่ยงสูงที่เกิดน้ำท่วมซ้ำ
- แยกคลองหวะ – เส้นทางหลักเชื่อมตัวเมืองหาดใหญ่
- หน้า ม.หาดใหญ่ – เส้นทางไปสนามบิน – น้ำขึ้นสูงต่อเนื่อง
- อำเภอบางกล่ำ – ถนนขาด ถือว่ากระทบหนักที่สุด เพราะเป็นเส้นทางหลักเชื่อมสงขลากับนครศรีธรรมราชและตรัง
เส้นทางเหล่านี้คือ “คอขวด” ของการขนส่งภาคใต้ เมื่ออุดตันเพียงเส้นเดียว ภาพรวมทั้งระบบย่อมชะงักทันที
สินค้าทุกประเภทได้รับผลกระทบ/ของสดกระทบหนักสุด
เมื่อถามว่าสินค้าประเภทใดได้รับผลกระทบมากที่สุด ภาณุตอบชัดเจนว่า “เกือบทุกประเภท”
- ของสด / อาหารสด – ได้รับผลกระทบหนักสุด เพราะต้องอาศัยความรวดเร็ว
- สินค้าอุตสาหกรรมส่งออกไปปีนัง – หลายรายต้อง เลื่อนเรือ หรือเลื่อนกำหนดส่งออก
- สินค้าอุปโภคในประเทศ – ล่าช้ากันทั้งห่วงโซ่
แม้ยังไม่มีการประเมินตัวเลขอย่างเป็นทางการ แต่ “ความเสียหายเกิดขึ้นหมดทุกกลุ่มสินค้า”
คาดยอดความเสียหาย “หลายร้อยล้านบาท” จากการส่งออกสะดุด
เมื่อถามถึงมูลค่าความเสียหายที่ประเมินได้ ณ ตอนนี้ ภาณุระบุว่า แม้ยังไม่สามารถสรุปตัวเลขได้อย่างชัดเจน แต่ประเมินจากการหยุดชะงักของเส้นทางและปริมาณสินค้าที่ต้องชะลอออกจากระบบ
“ภาคโลจิสติกส์ผมคิดว่าน่าจะหลักร้อยล้านแน่นอน เพราะเราชะลอการขนส่งไปหลายวัน หลายเส้นทางขาด รถวิ่งไม่ได้ การส่งออกไปมาเลเซียต้องเลื่อนเป็นจำนวนมาก” ภาณุกล่าว
โดยตัวเลขนี้ยังไม่รวมความเสียหายทางอ้อม เช่น ธุรกิจที่พลาดโอกาส สินค้าบางส่วนที่เสียหายจากการล่าช้า หรือค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมของผู้ประกอบการ
ระบบโลจิสติกส์จะกลับมาปกติเมื่อไหร่?
นายภาณุประเมินว่า การฟื้นฟูระบบโลจิสติกส์จะเริ่มเดินหน้าได้เมื่อเส้นทางทั้งหมดสามารถผ่านได้ เพราะเมื่อถนนเริ่มเปิด โลจิสติกส์จะทยอยกลับมา 20–30% แล้วค่อยเพิ่มขึ้นตามความพร้อมของผู้ประกอบการแต่ละราย แต่กระบวนการฟื้นตัว ไม่ได้ขึ้นกับรถและคลังสินค้าเท่านั้น เพราะพนักงานขับรถจำนวนมากก็ได้รับผลกระทบในฐานะผู้ประสบภัยเช่นกัน ต้องดูแลครอบครัวหรือซ่อมแซมบ้านเรือน
“บางครอบครัวพร้อมทำงานได้เร็ว บางครอบครัวยังไม่พร้อม ต้องใช้เวลา แต่ถ้าน้ำลดหมดแล้วประมาณ 1สัปดาห์ ผมเชื่อว่าระบบโลจิสติกส์จะกลับมาเดินหน้าได้” นายภาณุกล่าว
ทุกธุรกิจได้รับผลกระทบทั้งหมด
เมื่อถามว่ามีธุรกิจประเภทใดได้รับผลกระทบมากที่สุด ภาณุตอบอย่างตรงไปตรงมา
“โดนกันทุกภาคธุรกิจจริง ๆ ทั้งท่องเที่ยว ภัตตาคาร ร้านอาหาร และภาคขนส่ง ไม่มีใครรอด เหตุการณ์นี้กระทบเป็นวงกว้างมาก”
ภาพรวมจึงไม่ได้กระทบเฉพาะ “ผู้ส่งออก” หรือ “เจ้าของรถบรรทุก” แต่กระทบต่อประชาชนทั่วไป และธุรกิจบริการในพื้นที่ทั้งหมด
บทเรียนใหญ่: การประเมินช้า ข่าวสารไม่เร็วพอ
เมื่อถามถึงข้อบกพร่องของระบบโลจิสติกส์และการจัดการในภาพใหญ่ของภาคใต้ ภาณุชี้ว่า ปัญหาใหญ่รอบนี้คือ “ความล่าช้าในการประเมินสถานการณ์จริง”
“ถ้ามีการประเมินน้ำและการเตือนภัยที่เร็วและแม่นขึ้น ความเสียหายน่าจะน้อยกว่านี้ ไม่ใช่ไม่เสียหาย แต่เตรียมตัวได้ดีกว่านี้”
ความล่าช้าในการส่งข้อมูล ทำให้ทั้งภาคธุรกิจและครัวเรือน “ตั้งรับไม่ทัน” ส่งผลให้เกิดความเสียหายที่สามารถลดทอนได้
ปัญหาใหญ่ด้านการช่วยเหลือ: “ระบบประสานงานยังไม่ดีพอ”
ภาณุเล่าว่า แม้จะมีทีมกู้ภัยจำนวนมากเดินทางมาจากนอกพื้นที่ แต่กลับพบปัญหาอย่างหนักคือ
- ไม่รู้ตำแหน่งจุดที่ต้องการความช่วยเหลือจริง
- ไม่มีศูนย์รวมข้อมูลกลาง
- การจัดทีมและแบ่งเขตรับผิดชอบไม่ชัดเจน
“ทีมกู้ภัยจากต่างจังหวัดมีใจจะช่วยมาก แต่ไม่รู้เส้นทาง ไม่รู้จุดที่ต้องไป การประสานงานยังไม่ดีพอ อันนี้เป็นความเห็นส่วนตัวของผม”
ภาณุชี้ว่าปัญหานี้ไม่ใช่เรื่องเล็ก แต่เป็น “จุดอ่อนเชิงโครงสร้าง” ที่ควรแก้ไขก่อนเกิดเหตุซ้ำอีกครั้ง
ข้อเสนอถึงรัฐบาล: “วางแผน–เตรียมการ–รับมือให้เป็นระบบ”
ในฐานะผู้แทนของผู้ประกอบการโลจิสติกส์ภาคใต้ ภาณุฝากข้อเสนอสำคัญไปยังภาครัฐและท้องถิ่นว่า
- ต้องมีการวิเคราะห์บทเรียนจากเหตุการณ์ครั้งนี้อย่างจริงจัง
- พัฒนาระบบประเมินความเสี่ยงและเตือนภัยให้เร็วขึ้น แม่นยำขึ้น
- จัดทำศูนย์ประสานงานกลางเวลาวิกฤต ให้หน่วยงานกู้ภัย–เอกชน–ประชาชนเชื่อมต่อกันได้
- วางแผนเส้นทางสำรอง สำหรับรถขนส่งในช่วงน้ำท่วม
- เตรียมกำลังคนและทรัพยากรที่รองรับการปิดเส้นทางหลายวัน
“เราสู้กับภัยธรรมชาติไม่ได้ แต่เราวางแผนรับมือได้ ถ้ารัฐวางระบบดี ความเสียหายจะลดลงมาก”
เขาย้ำว่า ผู้ประกอบการโลจิสติกส์พร้อมทำงานเต็มที่เสมอ หากภาครัฐสนับสนุนด้านข้อมูลและระบบจัดการที่ดีขึ้น