1 กันยายน รำลึก 36 ปี ‘สืบ นาคะเสถียร’

“เช้าวันที่ 1 กันยาในราวป่าเสียงปืนกึกก้อง หยาดนี้เพื่อนน้ำตานอง จากข่าวร้ายกลางป่าอุทัย” ส่วนหนึ่งของบทเพลง “สืบทอดเจตนา” ของ “ยืนยง โอภากุล” (แอ๊ด คาราบาว) ซึ่งเล่าถึงการที่ “สืบ นาคะเสถียร” ตัดสินใจทำอัตวินิบาตกรรม ในรุ่งสางวันที่ 1 กันยายน 2533 เพื่อเรียกร้องให้สังคม และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหันมาสนใจปัญหาการทำลายทรัพยากรธรรมชาติอย่างจริงจัง พร้อมข้อความในจดหมายว่า “ผมมีเจตนาที่จะฆ่าตัวเอง โดยไม่มีผู้ใดเกี่ยวข้องในกรณีนี้ทั้งสิ้น”

“สืบ นาคะเสถียร” เกิดเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม 2492 เป็นคนปราจีนบุรี มีชื่อเดิมว่า “สืบยศ นาคะเสถียร” สอบติดคณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ รุ่นที่ 35 ก่อนจะรับตำแหน่งเป็นหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่าบางพระ ในปี 2524

จากนั้นเป็นหัวหน้าโครงการอพยพสัตว์ป่าเขื่อนเชี่ยวหลาน จ.สุราษฎร์ธานี ในปี 2529 และเข้าร่วมต่อสู้คัดค้านการสร้างเขื่อนน้ำโจนในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร จ.กาญจนบุรี จากบทเรียนการช่วยสัตว์ป่าที่เขื่อนเชี่ยวหลาน เป็นที่มาของวาทะอันทรงพลัง “ผมขอพูดในนามของสัตว์ป่าทุกตัว เพราะพวกเขาพูดเพื่อตัวเองไม่ได้”

ต่อมาในปี 2532 แม้ได้ทุนเรียนต่อปริญญาเอกที่ประเทศอังกฤษ แต่ สืบ นาคะเสถียร ตัดสินใจเข้ารับตำแหน่งหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จ.อุทัยธานี

สืบ นาคะเสถียร ต้องพบปัญหามากมาย ทั้งการตัดไม้ทำลายป่า การล่าสัตว์ของผู้มีอิทธิพล การเสียชีวิตของเจ้าหน้าที่พิทักษ์ป่า ตลอดจนความยากจนของชาวบ้านรอบ ๆ ซึ่งปัญหาเหล่านี้ไม่เคยได้รับความสนใจจากผู้มีอำนาจ

วันที่ 1 กันยายน 2533 สืบ นาคะเสถียร จึงสะสางงาน และเขียนพินัยกรรมไว้ ก่อนกระทำอัตวินิบาตกรรมในเวลารุ่งสาง โดยมีกระดาษแผ่นหนึ่ง สืบ นาคะเสถียร ได้เขียนข้อความเอาไว้ว่า “ผมมีเจตนาที่จะฆ่าตัวเอง โดยไม่มีผู้ใดเกี่ยวข้องในกรณีนี้ทั้งสิ้น”

ผ่านมาเป็นระยะเวลากว่า 36 ปีแล้ว แต่สถานการณ์พื้นที่ป่าไม้และปัญหาสิ่งแวดล้อมในประเทศไทยยังน่ากังวล