ไทยพีบีเอส แจงดราม่า “นักข่าวพลเมืองไม่ได้ค่าตอบแทน” ยันยึดหลักสร้างพื้นที่สาธารณะ

ไขคำตอบสังคม! ไทยพีบีเอส แจงยิบกรณี “นักข่าวพลเมืองไม่ได้ค่าผลิตข่าว” ยันยึดหลักสร้างพื้นที่สาธารณะ ปูทางยกระดับสู่ผู้ผลิตรับค่าตอบแทน

จากกระแสคำถามบนโลกออนไลน์ว่า เหตุใด “นักข่าวพลเมือง” ของไทยพีบีเอส จึงไม่ได้ค่าตอบแทนในการทำข่าว ล่าสุด เพจนักข่าวพลเมือง Thai PBS ได้ออกแถลงการณ์ชี้แจงอย่างละเอียด พร้อมกางหลักการสร้าง “พื้นที่สื่อสารกลาง” ตั้งแต่ปี 2551 ชี้จุดประสงค์เน้นสะท้อนปัญหาคนเล็กคนน้อย โดยระบุว่า

ทำไมนักข่าวพลเมืองไม่ได้ค่าข่าว ?

ถึง เพื่อนๆ เจ้าของสื่อสาธารณะทุกท่าน…

จากคำถามและข้อคิดเห็นที่หลากหลายเกี่ยวกับนักข่าวพลเมือง ไทยพีบีเอส จะขอให้ข้อมูลเพิ่มเติมและขอความคิดเห็นจากเพื่อน ๆ เพื่อการปฏิรูปสื่อพลเมืองดังนี้

1.จริงหรือไม่ ที่นักข่าวพลเมืองไม่ได้ค่าข่าว ?

จริง เพราะเราปักหลักการไว้ตั้งแต่ปี 2551 ว่าจะร่วมกันบุกเบิกสร้าง “พื้นที่สื่อสารกลาง” เพื่อใช้ประโยชน์ของพลเมืองหรือประชาชนทั่วประเทศร่วมกัน

ในยุคที่หน้าจอโทรทัศน์เป็นเรื่องของมาตรฐานเทคนิคมืออาชีพ ข่าวเป็นเรื่องของวิชาชีพที่ต้องน่าเชื่อถือ เป็นกลาง มูลค่านาทีของการออกอากาศทีวีมีมูลค่าสูง การที่จะมี “เรื่องเล่า”จากคนธรรมดาจะปรากฏบนโทรทัศน์ระดับชาติได้ ต้องอาศัยความเชื่อมั่นจากคนในวิชาชีพและคนในสังคมมากมาย ว่าพวกเขาทำสื่อได้จริง และไม่ได้มีคนหนึ่งคนใดมาใช้งานเพื่อประโยชน์ของตนเอง หรือมาหาผลประโยชน์จากสื่อสาธารณะ

พลเมืองกลุ่มแรกๆ ที่เริ่มมาสร้างพื้นที่ “นักข่าวพลเมือง” กับไทยพีบีเอส คือกลุ่มที่เสียงเบาที่สุดในสังคม กลุ่มที่มีปัญหาผลกระทบในหลายๆประเด็น ต้องการสื่อสาร และเป็นกลุ่มเดียวกันกับที่สังคมยังไม่เข้าใจในวิถีและปัญหาของพวกเขามากนัก และการบอกเล่าของนักข่าวพลเมือง เป็นเรื่องเล่าจาก “มุมคนใน” ไม่ได้เป็นข่าวที่ต้องมีสองฝ่าย หรือเป็นกลาง หากผลงานของพวกเขาออกทีวีโดยมีค่าข่าว คำถามจะเกิดขึ้นทันทีว่าพวกเขาเหล่านี้เป็นใคร ทำไมสื่อสาธารณะให้เงินมาทำข่าวไม่เป็นกลาง

ในระบบการผลิตสื่อต่างจังหวัดจะมีเพื่อนนักข่าวที่เรียกว่า “สตริงเกอร์” คือนักข่าวในพื้นที่ที่ทำงานกับทีวีหลาย ๆ ช่อง โดยมีค่าข่าวตามระบบการจ้างงานแต่ละสำนักข่าว การเกิดขึ้นของ “นักข่าวพลเมือง” หากมีประชาชนลุกขึ้นมาสื่อในพื้นที่ทับซ้อนแล้วมีการจ่ายค่าข่าว ย่อมทำให้เกิดปัญหา และอาจมีเกิดการกระทบกระทั่งกันของคนทำสื่อกับประชาชนที่อยากสื่อสารในพื้นที่

2.ไม่ได้เงินแล้วทำไมถึงทำ ?

อันนี้ไม่ได้ตอบเอง ในมุมเพื่อนนักข่าวพลเมืองผู้ใช้งานพื้นที่บอกว่า เพราะพื้นที่นี้คือ “พื้นที่สื่อสารของประชาชน” พื้นที่ที่ทำให้เรื่องราวของคนเล็กคนน้อย ซึ่งมักถูกมองข้ามจากสื่อกระแสหลัก ได้รับการรับรู้จากสังคม เป็นกระบอกเสียงให้คนที่ไม่มีอำนาจต่อรอง สนับสนุนการต่อสู้ของคนเล็กคนน้อย เป็นส่วนหนึ่งของการผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสังคมได้ ไม่ใช่พื้นที่ของคนใดคนหนึ่ง แต่เปิดกว้างให้ทุกคนที่ต้องการจะสื่อสารมาใช้พื้นที่ได้ และผู้ที่ได้ประโยชน์ที่แท้จริงคือสังคมที่ได้รับข้อมูลข่าวสาร (รายละเอียดรูปธรรมความเปลี่ยนแปลงสามารถอ่านได้ตามโพสต์ของนักข่าวพลเมืองหลายท่าน)

ส่วนในมุมของไทยพีบีเอส การเข้ามาสื่อสารของนักข่าวพลเมือง นอกจากสังคมได้ประโยชน์จากข้อมูลที่หลากหลายเพื่อการตัดสินใจ ตัวนักข่าวพลเมืองเองได้ฝึกฝนการสื่อสาร จนปัจจุบันได้รับการยอมรับในฝีมือและมุมมองการสื่อสาร และบางคนสามารถเติบโตในเส้นทางผลิตสื่อในอนาคต และเราต้องสร้างกลไก และวางแนวทางการเติบโตนั้น

3.ไทยพีบีเอสให้อะไรนักข่าวพลเมืองบ้าง ?

ให้ความรู้เทคนิคการผลิตสื่อ เพื่อยกระดับพัฒนาทักษะการสื่อสาร แต่ละปีจะมีการเปิดอบรมที่ต่อยอดฝีมือขึ้นไปทั้งส่วนกลางและในแต่ละภาค เช่น การผลิตสารคดี เทคนิคการเป็นพิธีกร เทคนิคการลงเสียง การสื่อสารสื่อใหม่ การLive ฯลฯ ในการจัดอบรมแต่ละครั้ง เรามีงบประมาณค่าอาหาร ที่พัก วิทยากร ค่าใช้จ่ายและค่าเดินทางในการลงฝึกปฏิบัติ และบางครั้งทำงานร่วมกับมหาวิทยาลัยในพื้นที่เพื่อช่วยกันดูแลค่าใช้จ่ายด้านสถานที่ และกรณีงานผลิตขนาดที่มากกว่า 3 นาที เรามีงบอุดหนุนเพื่อทดลองฝึกปฏิบัติตามประเภทของผลผลิตสื่อและตามแนวปฏิบัติที่กำหนด

เมื่อท่านใดมีทักษะการผลิตเพิ่มขึ้น เรานิยามท่านเหล่านี้ว่าได้ยกระดับสู่การเป็น “ผู้ผลิตสื่อพลเมือง” ซึ่งสามารถรับผลิตงานสารคดี หรือรายการที่สำนักฯดูแล ออกอากาศทั้ง On Air และ Online มีการทำสัญญาจัดจ้าง และมีค่าตอบแทนการผลิตงานทุกชิ้น ตามเรทราคากลางการผลิต และอยู่ภายใต้ระเบียบการจัดซื้อจัดจ้าง ซึ่งที่ผ่านมามีนักข่าวพลเมืองที่ยกระดับสู่การเป็นผู้ผลิตสื่อพลเมืองที่ร่วมผลิตสารคดีและรายการของไทยพีบีเอสจำนวนมาก รวมถึงจำนวนหนึ่งสามารถเข้าเสนอไอเดียคอมมิชชันนิ่งรายการกับไทยพีบีเอสส่วนกลางได้

มีการจัดประชุมเครือข่ายระหว่างภาคเพื่อได้แลกเปลี่ยนประสพการณ์เสริมพลังระหว่างกัน จัดงานให้รางวัล Citizen Journalist Awards

เมื่อเรามี C-site เราพัฒนาการตอบแทนนักข่าวพลเมืองระดับบุคคล ผ่านผลงานด้วยการสะสม Coin ใน Application แลกเป็นอุปกรณ์การสื่อสารเช่น ขาตั้งกล้อง ไมโครโฟน เพาเวอร์แบงก์ และของที่ระลึกอื่น เป็นต้น

4.วิธีการทำงานร่วมกัน

ข้อนี้เราคิดว่า ยังมีช่องว่างของความเข้าใจ และยังพัฒนาได้อีก

ในแต่ละปี สังคมจะมีสถานการณ์สำคัญระดับชาติที่ต้องการการสื่อสารร่วม เช่น การเลือกตั้ง ภัยพิบัติ พวกเราจะชวนเครือข่ายนักข่าวพลเมืองในพื้นที่ร่วมสื่อสาร จับตาสถานการณ์ หรือยกระดับการสื่อสารให้มองในประเด็นที่เป็นวาระร่วมของท้องถิ่นและประเทศมากขึ้น ซึ่งการทำงานบางครั้งเป็นการชวนกันแบบจิตอาสา เนื่องจากเห็นว่าแต่ละท่านอยู่ในพื้นที่ หรือกรณีมีความเคลื่อนไหวสำคัญในพื้นที่ที่นักข่าวพลเมือง และมีการปักหมุด C-site ขึ้นมา เราก็จะชวนเพื่อน ๆ สื่อสาร เจตนาคือเพื่อให้เรื่องที่ไม่มีสื่อไปติดตามได้ถูกอธิบายขึ้นมา ซึ่งจุดนี้อาจทำให้ตัวนักข่าวพลเมืองบางท่านต้องใช้เวลาและทรัพยากรในการจัดการเพิ่มจริง

ตลอด 18 ปีที่ผ่านมา พื้นที่สื่อสารของนักข่าวพลเมืองและผู้ผลิตสื่อพลเมือง จะมีมากน้อย ผันแปรไปตามยุคสมัยการบริหารและภูมิทัศน์สื่อ ต้องยอมรับว่า พื้นที่หน้าจอของสื่อพลเมืองลดลง แม้จะไปเพิ่มที่แพลตฟอร์มออนไลน์ แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่า พื้นที่สื่อสารมีผลต่อความต่อเนื่องและทรัพยากรที่จะกระจายลงสู่คนทำสื่อที่เติบโตขึ้นทั้งปริมาณและคุณภาพผลงาน

เพื่อนๆ และเจ้าของสื่อสาธารณะทุกท่าน

การร่วมงานระหว่างกันของไทยพีบีเอส กับพลเมืองในแพลตฟอร์มของนักข่าวพลเมือง และผู้ผลิตสื่อพลเมือง ไทยพีบีเอสนี้ เราเชื่อว่ายังต้องปรับปรุง แก้ไข ทั้งหลักคิด และวิธีทำอีกมากมาย ซึ่งจะเป็นไปในลักษณะใดได้บ้าง พวกเราทีมสื่อพลเมือง ไทยพีบีเอส ยินดีที่จะรับข้อเสนอแนะจากทุกท่าน เพื่อให้แผนการ “ปฏิรูปสื่อพลเมือง” ที่เราจะลงมือทำในการ “ปฏิรูปสื่อสาธารณะ” ครั้งนี้ ตอบโจทย์สังคมและพลเมืองที่เข้ามามีส่วนลงมือทำสื่อที่เป็นประโยชน์ต่อสาธารณะได้อย่างแท้จริง และเป็นธรรม

ด้วยเชื่อมั่นในพลังพลเมืองและหลักการสื่อสาธารณะ

ทีมสื่อพลเมือง ไทยพีบีเอส