สมคิด เปิดแผลเศรษฐกิจไทย โตต่ำ-ขาดดุลคู่ เตือนอย่าปล่อยประเทศเป็น “แมวป่วย”
‘สมคิด จาตุศรีพิทักษ์’ เตือนเศรษฐกิจไทยเผชิญปัญหาเชิงโครงสร้างสะสม เติบโตเฉลี่ยเพียง 2.5% สวนทางเวียดนามที่โต 7-8% พร้อมชี้ภาวะขาดดุลคู่ การลงทุนภาคเอกชนชะลอตัว และงบประมาณเพื่อพัฒนาประเทศเหลือเพียง 20% ย้ำไทยต้องเร่งปฏิรูปเศรษฐกิจ การเมือง และใช้ AI สร้างโอกาสใหม่ ก่อนสูญเสียความสามารถในการแข่งขันมากกว่านี้
ดร.สมคิด จาตุศรีพิทักษ์ อดีตรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง กล่าวปาฐกถาพิเศษ “พลิกประเทศไทย ให้ไปต่อ” ในงาน Dinner Talk และเสวนาพิเศษ ในโอกาส 100 ปีชาตกาลศาสตราจารย์สังเวียน อินทรวิชัย และ 88 ปีพาณิชย์บัญชี ธรรมศาสตร์ จัดโดยคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ สะท้อนความกังวลใจต่อสถานการณ์ปัจจุบันของประเทศไทย และความหวังที่จะฟื้นฟูประเทศให้กลับมาเดินหน้าได้ในอนาคต พร้อมส่งสัญญาณเตือนให้สังคมไทยเร่งตื่นรู้ก่อนจะยอมรับสภาพความถดถอยจนสายเกินแก้
ไทยโตต่ำ 20 ปี–เวียดนามทิ้งห่าง–วิกฤตขาดดุลแฝด
ดร.สมคิด กล่าวว่า สัญญาณอันตรายของเศรษฐกิจไทยไม่ใช่เพิ่งเกิดขึ้น แต่เป็นปัญหาที่สะสมมานับตั้งแต่ปี 2549–2550 ซึ่งเป็นช่วงสุดท้ายที่จีดีพีไทยเติบโตได้แตะระดับ 5% หลังจากนั้นอัตราการเติบโตกลับถดถอยลงต่อเนื่อง ปัจจุบันไทยเติบโตเฉลี่ยเพียงประมาณ 2.5% สวนทางกับเวียดนามที่ก้าวกระโดดขึ้นมาเป็นฐานการผลิตใหญ่สุดในอาเซียนและเติบโตถึง 7–8% ต่อปี
หากไทยยังไม่มีการปรับเปลี่ยนโครงสร้าง ภายใน 5 ปีข้างหน้า เวียดนามจะทิ้งห่างไทยไปอย่างสิ้นเชิง ขณะที่เพื่อนบ้านอย่างมาเลเซียและอินโดนีเซียต่างขยับไล่กวดขึ้นมาอย่างรวดเร็ว
“ถ้าเราเอาอัตราเติบโตในปัจจุบัน ไทยประมาณ 2.5% เวียดนามประมาณ 7–8%… อีกแค่ 5 ปีข้างหน้า ถ้าเราไม่เปลี่ยนแปลงอะไรเลย เวียดนามจะทิ้งเรา ภาพเช่นนี้มีต้นทุนแห่งการเสียโอกาส ลูกหลานที่จะมีรายได้ที่ดี มีงานที่ดี มันเป็นการเสียโอกาสของคนรุ่นต่อๆ ไปอย่างน่าเสียดาย”
นอกจากนี้ ไทยยังกำลังเผชิญกับ “ภาวะขาดดุลคู่” ทั้งการขาดดุลการค้าสะสม 9 เดือนหลายหมื่นล้านบาทเนื่องจากสินค้าส่งออกไทยขาดความสามารถในการแข่งขันและไร้สินค้าอุตสาหกรรมใหม่มาทดแทน ควบคู่ไปกับการขาดดุลการคลังที่ภาครัฐจัดเก็บรายได้ไม่เข้าเป้าจนต้องพึ่งพาเงินกู้เกิน 10% ของงบประมาณ ที่สำคัญ โครงสร้างงบประมาณแผ่นดินในปัจจุบันกว่า 80% จมอยู่กับงบประจำ เงินเดือน และสวัสดิการข้าราชการ เหลือเม็ดเงินเพื่อการลงทุนพัฒนาประเทศจริงเพียงราว 20% เท่านั้น
“เรากำลังเจอสัญญาณที่ไม่เคยเห็นมานาน คือภาวะขาดดุลคู่ ขาดดุลการค้าและขาดดุลการคลังไปด้วยกัน งบรัฐบาลตอนนี้มีเงินพัฒนาจริงแค่ 20% อีก 80% เป็นเงินเดือนและสวัสดิการ”
GDP ที่ไม่ถึงมือชาวบ้าน–เอกชนชะลอลงทุน
ดร.สมคิด กล่าวว่า ในมิติเศรษฐกิจฐานราก ตัวเลขการเติบโตทางเศรษฐกิจ 2.5% แทบจะส่งไปไม่ถึงประชาชนส่วนใหญ่ เนื่องจากประชากรไทยราว 30% อยู่ในภาคเกษตรกรรม แต่สามารถสร้างผลผลิตได้เพียง 10% ของจีดีพี ขณะที่แรงงานภาคบริการและอุตสาหกรรมที่มีสัดส่วนประมาณ 20% ก็ไม่สามารถเพิ่มค่าแรงได้ง่ายเพราะสินค้ามีมูลค่าไม่สูง
ปัจจัยดังกล่าวส่งผลให้ประชาชนมีภาระรายจ่ายเฉลี่ยสูงถึง 1.5 เท่าของรายได้ จนต้องหันไปพึ่งพาหนี้นอกระบบ ขณะที่มาตรการกระตุ้นการบริโภคระยะสั้นของรัฐบาล เช่น โครงการ “คนละครึ่ง” ช่วยบรรเทาได้เพียงชั่วคราว แต่เม็ดเงินส่วนใหญ่กลับไหลไปสู่กลุ่มทุนใหญ่ที่เป็นผู้ผลิต ไม่ได้หมุนเวียนอยู่กับชาวบ้านอย่างแท้จริง ด้านภาคเอกชนก็ขาดความเชื่อมั่นและชะลอการลงทุนลงมาตั้งแต่ช่วงวิกฤตโควิด โดยสัดส่วนการลงทุนลดลงจากที่เคยสูงกว่า 30% เหลือเพียงประมาณ 15% ในปัจจุบัน
เตือน BOI “อย่ารับหมด”
ในระหว่างที่ประเทศไทยกำลังก้าวช้าหรือถอยหลัง โลกภายนอกกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงของระเบียบโลกและภูมิรัฐศาสตร์ (Geopolitics) อย่างรุนแรง สถาบันตัวกลางระดับโลกเสื่อมถอย ประเทศมหาอำนาจสร้างความปั่นป่วน และโลกกำลังถูกกำหนดทิศทางโดย 3 มหาอำนาจ คือ สหรัฐฯ จีน และรัสเซีย
ความตึงเครียดของสงครามทำให้เกิดการย้ายฐานการผลิต (Relocation) ครั้งใหญ่จากเกาหลี ญี่ปุ่น และไต้หวัน เข้าสู่อาเซียน ซึ่งไทยถูกมองว่าเป็นพื้นที่ที่มีความปลอดภัย ส่งผลให้อุตสาหกรรม Data Center และบริษัทเทคโนโลยีหลั่งไหลเข้ามาลงทุนอย่างต่อเนื่องในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา เนื่องจากไทยมีที่ดินและพลังงานพร้อม
ดร.สมคิด ส่งสัญญาณเตือนถึงสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ว่า “อย่ารับหมดโดยไม่เลือก” การให้สิทธิประโยชน์มีต้นทุน รัฐบาลต้องมียุทธศาสตร์ดึงดูดทุนเหล่านี้มาต่อยอดจุดแข็งเดิม เช่น เกษตรกรรม อุตสาหกรรมอาหาร และการแพทย์ (Healthcare)
“อุตสาหกรรม Data Center และ AI สมัยก่อนเราไปอ้อนวอนให้เขามา อย่าง Google เนี่ยเราไปขอไม่รู้กี่รอบ เขาไม่สนใจมาเลยเพราะเราขาดคน แต่ช่วง 3 ปีที่ผ่านมาเรียงแถวเข้ามาเลย เพราะเขาหนีความขัดแย้งมาหาที่ปลอดภัย และไทยที่ดินหาได้ง่าย พลังงานมีพร้อม แต่อุตสาหกรรมที่เราเคยง้อเขาแล้ววันนี้เขามา หน้าที่ของเราคือ ‘เราอย่ารับหมด’ เพราะ BOI มีต้นทุน คุณต้องมีภาพชัดเจนว่าอยากสร้างประเทศแบบไหน และอย่าลืมจุดแข็งของเรา เราไม่ใช่ประเทศไฮเทค จุดแข็งเราคือเกษตร อาหาร และ Healthcare”
AI กับทางรอด
ในมิติของเทคโนโลยี ปัญญาประดิษฐ์ (AI) จะเข้ามาทดแทนการทำงานของมนุษย์ได้เกือบทุกอย่างภายใน 5 ปี เพราะสามารถเรียนรู้ พัฒนา และตัดสินใจได้เอง แม้จะมีความเสี่ยง แต่ AI คือเครื่องมือสำคัญเพียงตัวเดียวที่จะช่วยพลิกฟื้นประเทศ ทั้งการแก้ปัญหาความยากจนในภาคเกษตรกรรม และการช่วยเหลือกลุ่ม SME ซึ่งเป็นเครื่องยนต์หลักของประเทศ โดยชี้ว่าสถาบันการเงินสามารถนำ AI มาวิเคราะห์ข้อมูลกระแสเงินสด (Cash Flow) เพื่อปล่อยสินเชื่อแก่ SME ได้โดยไม่ต้องพึ่งพาแต่หลักทรัพย์ค้ำประกัน พร้อมผลักดันให้ SME ใช้ AI ค้าขายสู่ตลาดโลก
นอกจากนี้ การนำ AI มาเชื่อมโยงฐานข้อมูลข้ามหน่วยงานราชการ จะช่วยลดจำนวนบุคลากรภาครัฐลงได้ถึง 30% ซึ่งจะช่วยปลดล็อกทรัพยากรและงบประมาณมหาศาลกลับมาพัฒนาประเทศ
“ถ้าจะขึ้นรถไฟขบวนนี้ ต้องคิดให้สุด ทำจริงให้สุด เพราะไม่เช่นนั้นคนที่ตกงานจะสูงมาก โดยเฉพาะพนักงานออฟฟิศ (White-collar) ไม่ต่ำกว่า 30% ถ้าไม่วางแผน ผลประโยชน์จะตกอยู่กับบริษัทใหญ่ที่ใช้ AI แล้วเงินก็ไหลกลับไปหาเจ้าของ AI แต่คนตัวเล็กจะลำบากมาก”
เตือนสังคมเสพติดความเคยชิน รับสภาพ “แมวป่วย”
ในช่วงหนึ่งของการปาฐกถาพิเศษ ดร.สมคิด ส่งสัญญาณเตือนถึงสภาวะทางจิตวิทยาของสังคมไทยที่กำลังตกอยู่ในกับดักของ “ความเคยชิน” จนกลายเป็นอุปสรรคที่ขัดขวางการปฏิรูปประเทศ โดยเปรียบเทียบภาพในอดีตกับปัจจุบันไว้อย่างเห็นภาพว่า จากอดีตที่เคยมีความหวังและตั้งเป้าที่จะเป็น “เสือตัวที่ 5” แต่ปัจจุบันสังคมไทยเสพติดความเคยชิน จนยอมรับสภาพกลายเป็น “แมวป่วย”
“ความเคยชินนี้น่ากลัวมาก ชินกับการเติบโตต่ำ ชินกับการไม่มีรายได้ ชินกับการรอรับเงินแจกคนละครึ่ง มันกลายเป็นสิ่งที่เราเสพจนสูญเสียแรงบันดาลใจในการพัฒนา จากที่ในอดีตเราเคยมีความหวังและตั้งเป้าว่าจะเป็น ‘เสือตัวที่ 5’ ของเอเชีย แต่วันนี้เรากลับเสพติดความเคยชินจนกระทั่งเราไม่คิดจะเป็นเสืออะไรอีกแล้ว เรายอมรับสภาพกลายเป็น ‘แมวป่วย’ อยู่แบบนี้”
ขณะเดียวกัน การศึกษาจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนขนานใหญ่ เลิกผลิตบุคลากรเพื่อป้อนบริษัทใหญ่ (Corporate Man) แต่ต้องสร้างคนรุ่นใหม่ให้เป็นผู้ประกอบการที่ใช้เทคโนโลยีและ AI ค้าขายแข่งกับโลก เพื่อกระจายอำนาจทางเศรษฐกิจไม่ให้กระจุกตัวอยู่กับกลุ่มทุนใหญ่ไม่กี่ตระกูล
เปรียบ ครม. แค่ “เชอร์รี่บนยอดเค้ก” – ฝากความหวังที่คนรุ่นใหม่
ดร.สมคิด กล่าวว่า อุปสรรคใหญ่ที่สุดของการพัฒนาประเทศไม่ได้อยู่ที่การไม่รู้ปัญหา เพราะทุกฝ่ายรู้โจทย์หมดแล้ว แต่ปัญหาคือ “การเมืองไทยพร้อมลงมือทำจริงหรือไม่” การเมืองคือโครงสร้างพื้นฐานและเป็นต้นน้ำของทุกสิ่งทุกอย่าง พร้อมทั้งเปรียบเทียบว่า
“ไม่ใช่มานั่งรอว่าเมื่อไหร่จะเปลี่ยนนายกฯ หรือเปลี่ยน ครม. เพราะนายกฯ และ ครม. เป็นแค่เหมือน ‘เชอร์รี่บนยอดเค้ก’ (Cherry on the top) ที่ดูดี แต่มันไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาโครงสร้างเนื้อเค้กของประเทศ”
ทั้้งนี้ ได้ยกบทเรียนจากต่างประเทศว่า มาเลเซียก้าวหน้าได้เพราะการเมืองในยุค ดร.มหาธีร์ โมฮัมหมัด สิงคโปร์เติบโตเพราะการเมืองนิ่งในยุค ลีกวนยู เวียดนามพัฒนาได้เพราะพรรคคอมมิวนิสต์เอาจริงเอาจังกับการปฏิรูป ขณะที่ฟิลิปปินส์ในอดีตต้องสะดุดมานานเพราะปัญหาการเมืองคล้ายคลึงกับไทย
ดังนั้น การเมืองจึงต้องมีธรรมาภิบาล เพื่อดึงดูดคนดีและคนรุ่นใหม่เข้ามาบริหารประเทศ พร้อมทั้งอัญเชิญคำสอนของ ศ.สังเวียน อินทรวิชัย ที่ว่า “สิ่งที่ถูกคือสิ่งที่ถูก แม้ไม่มีใครทำ สิ่งที่ผิดคือสิ่งที่ผิด แม้ทุกคนทำ” โดยย้ำว่าพลังเดียวที่จะควบคุมนักการเมืองให้อยู่ในกรอบของธรรมาภิบาลได้คือ “พลังของประชาชน” ที่ต้องตื่นรู้และไม่ยินยอมต่อความไม่ถูกต้อง เช่นเดียวกับประชาชนเกาหลีใต้ และทิ้งท้ายด้วยการฝากความหวังไว้ที่คนรุ่นใหม่ว่าอย่าละทิ้งสังคม และอย่ายอมรับสิ่งที่ไม่ถูกต้อง
“อนาคตของประเทศเป็นของคนรุ่นใหม่ ไม่ใช่คนรุ่นผม การปฏิรูปราชการ การปฏิรูปการคลัง ทุกอย่างมันเกี่ยวพันกับผลประโยชน์และการขัดผลประโยชน์ ถ้าอำนาจการเมืองไม่เข้มแข็งจริงไม่มีทางสำเร็จ จึงต้องฝากคนรุ่นใหม่ว่าอย่าละทิ้งสังคม และอย่าไปยอมรับกับสิ่งที่ไม่ถูกต้อง”
