ร่วมราก ต่างรัฐ ชวนมองความสัมพันธ์ ไทย – กัมพูชาที่มากกว่าความขัดแย้ง
เรื่อง : ธีรดา ศิริมงคลท่ามกลางความขัดแย้ง ไทย – กัมพูชา ที่ยังคงดำเนินอยู่ สํานักพิมพ์มติชนจับมือกับนิตยสารศิลปวัฒนธรรม นิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ สมาคมมิตรภาพไทย-กัมพูชา และคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (ท่าพระจันทร์) จัดงานเสวนา “ร่วมราก ต่างรัฐ : ไทย – กัมพูชาในประวัติศาสตร์ พรมแดน และอนาคต” ที่ห้อง ร.103 คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ เพื่อชี้ชวนสังคม ประชาชนชาวไทยร่วมมองความขัดแย้งนี้ในหลากหลายประเด็น
เปิดเวทีด้วยปาฐกถาพิเศษ “ความสัมพันธ์ไทย – กัมพูชา” โดย เชิดเกียรติ อัตถากร อดีตเอกอัครราชทูต ณ กรุงพนมเปญ และนายกสมาคมมิตรภาพไทย-กัมพูชา เขานิยามความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชา ว่าเป็น “Love-Hate Relationship” พร้อมตั้งคำถามว่า เกิดอะไรขึ้นที่ทำให้ความสัมพันธ์ของเราที่ดูเหมือนจะมีความใกล้ชิด กลับพลิกผันเหมือนกับไม่มีเยื่อใยต่อกัน
เชิดเกียรติชวนย้อนมองความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศตลอดกว่า 30 ปี ที่ไม่ได้ราบรื่นเสมอไป ทั้งเหตุการณ์เผาสถานทูตไทยในกรุงพนมเปญ เมื่อปี 2546 และความขัดแย้งบริเวณปราสาทพระวิหารในช่วงปี 2551 – 2554 แต่ท่ามกลางความขัดแย้งไทยและกัมพูชายังคงสามารถร่วมกันหาทางออก และพัฒนาความสัมพันธ์บนพื้นฐานของการพึ่งพาอาศัย ทั้งในด้านการค้า การลงทุน และการท่องเที่ยว สะท้อนให้เห็นว่าแม้เส้นพรมแดนอาจแบ่งรัฐออกจากกัน แต่ความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนและผลประโยชน์ร่วมยังคงเชื่อมโยงทั้งสองประเทศไว้ด้วยกัน
ภายในงานยังจัดเต็มด้วย 3 เวทีเสวนา เริ่มด้วยเวที “ร่วมราก ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และความทรงจำร่วม”
เพื่อชวนมองความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชา ผ่าน “ผู้คน ภาษา และวัฒนธรรม” ที่เคลื่อนไหวและผสมผสานกันมาอย่างยาวนาน ผ่าน รศ.ดร.ศานติ ภักดีคำ และ สฏฐภูมิ บุญมา ผ่านประวัติศาสตร์ร่วมของทั้งสองประเทศที่มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้วัฒนธรรมซึ่งกันและกันมาเสมอ
พร้อมชวนทำความเข้าใจผ่านคำว่า “ร่วมราก” เพื่อไม่ตัดสินว่าใครเป็นเจ้าของประวัติศาสตร์หรือวัฒนธรรม แต่คือการมองเห็นความเคลื่อนไหว การผสมผสาน และความสัมพันธ์ของผู้คนในอดีต เพื่อทำความเข้าใจความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชาในวันนี้ และร่วมกันสร้างเส้นทางใหม่สำหรับอนาคต
เวทีเสวนา “ต่างรัฐ พรมแดน ชาตินิยม และความขัดแย้ง” โดย ผศ.ดร.ธิบดี บัวคำศรี, ดร.ยิ่งยศ บุญจันทร์ และ ผศ.ดร.ณัฐพร ไทยจงรักษ์ เสวนาครั้งนี้พาเราย้อนมองความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชา ให้ไกลกว่าความขัดแย้งในช่วงที่ผ่านมา
บอกเล่าเรื่องราวของความสัมพันธ์สองประเทศตั้งแต่ยุคกลางศตวรรษที่ 19 ยุคสงครามโลกครั้งที่ 2 และยุคสงครามเย็น หลากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นผ่านช่วงเวลาที่ต่างกันไป ก่อให้เกิดประวัติศาสตร์ความขัดแย้ง ที่เราต้องมองให้พ้นกรอบว่า ใครเป็นเจ้าของ หรือใครเป็นศัตรู เราจึงจะเห็นความซับซ้อนของรัฐ พรมแดน ชาตินิยม และการเมืองที่หล่อหลอมความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชา มาจนถึงปัจจุบัน
และสุดท้าย เวทีเสวนา “ร่วมอนาคต ร่วมมือ ร่วมความหวัง การเมืองชายแดน” ร่วมพูดคุยโดย ศ.ดร.พวงทอง ภวัครพันธุ์ และ รศ.ดร.ม.ล.พินิตพันธุ์ บริพัตร ที่กล่าวถึงเส้นพรมแดนที่แท้จริงแล้วคือเส้นอิทธิพลที่เปลี่ยนแปลงไปตามอำนาจของกษัตริย์และความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ เมื่อแนวคิดเรื่องรัฐชาติและอธิปไตยแบบตะวันตกเข้ามา เส้นเขตแดนจึงกลายเป็นองค์ประกอบสำคัญในการนิยามว่าเราคือใคร ใครคือคนอื่น คือศัตรู
พร้อมกล่าวว่า ไม่ควรพูดถึงแต่เรื่องดินแดนทุกตารางนิ้ว แต่ควรพูดถึงเศรษฐกิจ ค่านิยม ชายแดนด้วย มีด้านอื่น ๆ ที่ความเป็นชาติไทยต้องคำนึงถึง เพราะเพื่อนบ้านมิใช่แค่ศัตรู แต่ยังเป็นพาร์ตเนอร์ของเรา ด้วยหลายสิ่งที่มีมาร่วมกัน
หากผู้ใดสนใจสามารถอ่านขยายความหลากมุมมองต่อความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชา ได้ในหนังสือ A History of Cambodia ประวัติศาสตร์กัมพูชา (พิมพ์ครั้งที่ 5 ปรับปรุงใหม่) โดย David Chandler แปลโดย พรรณงาม เง่าธรรมสาร สดใส ขันติวรพงศ์ วงเดือน นาราสัจจ์ และสฏฐภูมิ บุญมา บรรณาธิการโดย สฏฐภูมิ บุญมา
หนังสือ เพราะขัดแย้งจึงเป็นประวัติศาสตร์ “ไทย-กัมพูชา” กับความสัมพันธ์หวานปนขม โดย ธิบดี บัวคำศรี
และ ชาติที่รัก “ไทย-กัมพูชา” กับเส้นสมมติ โดย พวงทอง ภวัครพันธุ์