ค่าครองชีพไทยพุ่งแรง น้ำมันดันภาระเพิ่ม 7 เท่า คนกรุงแบกหนักสุดเดือนละกว่า 3,000 บาท

มหาวิทยาลัยรังสิตเปิดตัว “ดัชนีค่าครองชีพครัวเรือนไทย” หรือ CLI ครั้งแรก พบค่าครองชีพครัวเรือนไทยพุ่งแรงตั้งแต่ไตรมาส 2/2569 จากราคาน้ำมันและราคาสินค้าที่เพิ่มขึ้น โดยภาระเฉลี่ยทั้งประเทศเพิ่ม 8,362.4 บาทต่อครัวเรือนต่อไตรมาส หรือ 2,787.5 บาทต่อเดือน ขณะที่กรุงเทพฯ และปริมณฑลหนักสุด 10,170.3 บาทต่อไตรมาส ด้านค่าเดินทางและขนส่งกินสัดส่วนเกือบครึ่งของภาระที่เพิ่มขึ้น พร้อมคาดไตรมาส 4 ค่าครองชีพจะขยับขึ้นอีก

รองศาสตราจารย์ ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต เปิดเผยผลการจัดทำ “ดัชนีค่าครองชีพครัวเรือนไทย” หรือ Thailand Household Cost of Living Index : CLI ซึ่งจัดทำขึ้นเป็นครั้งแรก เพื่อสะท้อนภาระค่าใช้จ่ายที่แท้จริงของครัวเรือนไทยทั้งในระดับประเทศและรายภูมิภาค โดยผลการคำนวณพบว่า ค่าครองชีพของครัวเรือนไทยปรับเพิ่มขึ้นชัดเจนตั้งแต่ไตรมาส 2/2569 จากแรงกดดันของราคาน้ำมันและราคาสินค้าในประเทศ

ดัชนี CLI ใช้ปี 2566 เป็นปีฐานที่ระดับ 100 โดยค่าดัชนีที่สูงกว่า 100 หมายถึงครัวเรือนต้องใช้จ่ายเพิ่มขึ้นเพื่อรักษาระดับความเป็นอยู่ให้เทียบเท่ากับปีฐาน

ผลการคำนวณพบว่า ดัชนี CLI ทั้งประเทศอยู่ที่ 114.4 ในไตรมาส 2/2569 ก่อนลดลงมาอยู่ที่ 110.9 ในไตรมาส 3 และคาดว่าจะขยับขึ้นอีกเป็น 111.8 ในไตรมาส 4 สะท้อนว่าภาระค่าครองชีพยังอยู่ในระดับสูงเมื่อเทียบกับปีฐาน 2566

เมื่อพิจารณาเป็นรายภูมิภาค กรุงเทพฯ และปริมณฑลมีดัชนีค่าครองชีพสูงที่สุด โดยไตรมาส 2 อยู่ที่ 115.2 ไตรมาส 3 อยู่ที่ 112.1 และคาดว่าไตรมาส 4 จะอยู่ที่ 113.1 รองลงมาคือภาคใต้ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคเหนือ และภาคกลาง

ในแง่จำนวนเงิน ภาระค่าใช้จ่ายของครัวเรือนไทยเพิ่มขึ้นสูงสุดในไตรมาส 2 อยู่ที่เฉลี่ย 8,362.4 บาทต่อครัวเรือนต่อไตรมาส ก่อนลดลงเหลือ 7,243 บาทในไตรมาส 3 และคาดว่าจะเพิ่มเป็น 7,648.8 บาทในไตรมาส 4

กรุงเทพฯ และปริมณฑลมีภาระค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นสูงสุดในไตรมาส 2 ที่ 10,170.3 บาทต่อครัวเรือนต่อไตรมาส ตามด้วยภาคใต้ 8,960.9 บาท ภาคกลาง 8,617.1 บาท ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 7,083.7 บาท และภาคเหนือ 7,043.5 บาท

หากคิดเป็นรายเดือน ในไตรมาส 2 ครัวเรือนไทยทั่วประเทศมีภาระค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 2,787.5 บาทต่อเดือน ขณะที่กรุงเทพฯ และปริมณฑลเพิ่มขึ้นสูงถึง 3,390.1 บาทต่อเดือน และภาคใต้ 2,987 บาทต่อเดือน

รองศาสตราจารย์ ดร.อัทธ์ ระบุว่า แรงกดดันสำคัญมาจากราคาน้ำมันภายในประเทศ โดยในไตรมาส 2 ราคาน้ำมันเฉลี่ยเพิ่มขึ้น 26.6% เมื่อเทียบกับไตรมาสแรก และส่งผลให้ค่าใช้จ่ายของครัวเรือนไทยเพิ่มขึ้นเฉลี่ยประมาณ 7 เท่าเมื่อเทียบกับไตรมาส 1 ขณะที่ไตรมาส 3 และไตรมาส 4 เพิ่มขึ้นราว 6 เท่า

เมื่อแยกตามภูมิภาค ผลกระทบจากราคาน้ำมันในไตรมาส 2 ทำให้ภาระค่าใช้จ่ายของครัวเรือนกรุงเทพฯ และปริมณฑลเพิ่มขึ้นถึง 7.9 เท่า ภาคใต้ 7.8 เท่า ภาคกลาง 7.1 เท่า ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 6.6 เท่า และภาคเหนือ 6.1 เท่า เมื่อเทียบกับไตรมาส 1

ผลจากราคาน้ำมันที่เพิ่มขึ้นยังเปลี่ยนโครงสร้างภาระค่าครองชีพของครัวเรือนไทยอย่างชัดเจน โดยค่าเดินทางและขนส่งมีสัดส่วนถึง 49.3% ของภาระที่เพิ่มขึ้น รองลงมาคืออาหารและเครื่องดื่ม 23.7% ที่อยู่อาศัย 16.8% และค่าใช้จ่ายอื่น ๆ 10.1%

คิดเป็นจำนวนเงิน ภาระค่าเดินทางและขนส่งในไตรมาส 2 เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 1,373 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือน อาหารและเครื่องดื่มเพิ่มขึ้น 660 บาท ที่อยู่อาศัยเพิ่มขึ้น 468 บาท และค่าใช้จ่ายอื่นเพิ่มขึ้น 286 บาท รวมทั้งสิ้นประมาณ 2,787 บาทต่อเดือน

ในด้านกลุ่มอาชีพ กลุ่มที่ได้รับผลกระทบสูง ได้แก่ ผู้ประกอบการ SMEs เกษตรกร และพนักงานประจำ โดยกรุงเทพฯ และปริมณฑล พนักงานประจำมีภาระค่าครองชีพเพิ่มขึ้นสูงสุด 6,565.5 บาทต่อเดือน หรือ 19,696.6 บาทต่อไตรมาส รองลงมาคือ SMEs ที่ 4,589.7 บาทต่อเดือน

ส่วนต่างจังหวัด ผู้ประกอบการ SMEs และเกษตรกรเป็นกลุ่มที่มีภาระสูง โดยภาคกลาง SMEs มีค่าใช้จ่ายเพิ่ม 3,937.3 บาทต่อเดือน ภาคเหนือ SMEs เพิ่ม 2,969 บาทต่อเดือน ขณะที่เกษตรกรปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์เพิ่ม 2,313.7 บาทต่อเดือน

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ SMEs มีภาระเพิ่ม 3,202.8 บาทต่อเดือน ส่วนเกษตรกรปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์เพิ่ม 2,258.6 บาทต่อเดือน ขณะที่ภาคใต้ SMEs เพิ่ม 3,971.8 บาทต่อเดือน และเกษตรกรประมงเพิ่ม 2,528.3 บาทต่อเดือน

รองศาสตราจารย์ ดร.อัทธ์ ระบุว่า การที่ค่าครองชีพลดลงในไตรมาส 3 เป็นผลจากโครงการไทยช่วยไทยพลัสที่ดำเนินการตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน-30 กันยายน 2569 แต่ในไตรมาส 4 มีแนวโน้มกลับมาสูงขึ้นอีก จากราคาน้ำมันในตลาดโลกและภายในประเทศที่ปรับตัวเพิ่มขึ้น

สำหรับข้อเสนอเชิงนโยบาย มหาวิทยาลัยรังสิตเสนอให้รัฐบาลใช้ดัชนี CLI เป็นเครื่องมือประกอบการกำหนดนโยบาย โดยติดตามแยกตามภูมิภาค อาชีพ และระดับรายได้ เพื่อออกแบบค่าจ้าง สวัสดิการ และมาตรการช่วยเหลือให้ตรงกับภาระของครัวเรือนจริง

พร้อมเสนอให้มาตรการช่วยเหลือแตกต่างกันตามพื้นที่ โดยกรุงเทพฯ และปริมณฑลควรเน้นลดภาระค่าเดินทางและค่าโดยสาร ภาคใต้เน้นลดต้นทุนขนส่งและพลังงาน ส่วนภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือควรช่วยเกษตรกรด้านน้ำมัน เครื่องจักร ปัจจัยการผลิต และการขนส่งผลผลิต

นอกจากนี้ ยังเสนอให้ลดต้นทุนอาหารตั้งแต่ต้นทาง ช่วย SMEs ลดต้นทุนแทนการควบคุมราคา ลดภาระค่าที่อยู่อาศัยและสาธารณูปโภค ใช้มาตรการเงินช่วยเหลือแบบเจาะจง และติดตามการส่งผ่านต้นทุนของสินค้า เพื่อป้องกันไม่ให้ค่าครองชีพเพิ่มสูงเกินกว่าต้นทุนที่แท้จริง