ข้าวไทยเจอศึกหนัก อินเดีย-ปากีสถานกดตลาด อิรักหด พาณิชย์เร่งหาคำสั่งซื้อใหม่

กระทรวงพาณิชย์หารือสมาคมผู้ส่งออกข้าวไทย ประเมินตลาดปี 2569 แข่งขันรุนแรงจากผลผลิตและสต็อกข้าวอินเดียอยู่ในระดับสูง ขณะที่ข้าวปากีสถานทยอยออกสู่ตลาดและสถานการณ์ตะวันออกกลางกระทบการส่งออกไปอิรัก ส่งผล 9 เดือนแรกไทยส่งออกข้าว 4.99 ล้านตัน ลดลง 19.26% เตรียมเร่งเจรจาฟิลิปปินส์ พร้อมวางแผนพบผู้นำเข้าญี่ปุ่น-แอฟริกาใต้ต้นปี 2570 ขณะที่สมาคมผู้ส่งออกข้าวไทยชี้ต้นทุนปลูกสูง ผลผลิตต่อไร่ต่ำ เป็นโจทย์ใหญ่ที่ต้องเร่งแก้ตั้งแต่ต้นน้ำ

นายพูนพงษ์ นัยนาภากรณ์ ปลัดกระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยภายหลังหารือร่วมกับสมาคมผู้ส่งออกข้าวไทย เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2569 ว่า การส่งออกข้าวไทยปี 2569 เผชิญความท้าทายจากการแข่งขันในตลาดโลกที่รุนแรง โดยเฉพาะผลผลิตข้าวของอินเดียที่มีปริมาณมากและมีสต็อกอยู่ในระดับสูง ขณะที่ช่วงปลายปีเป็นช่วงที่ผลผลิตข้าวปากีสถานออกสู่ตลาด ทำให้การแข่งขันเพิ่มขึ้น

ขณะเดียวกัน การส่งออกข้าวไทยไปอิรักลดลงอย่างมากตั้งแต่ช่วงต้นปี จากสถานการณ์ความตึงเครียดในภูมิภาคตะวันออกกลาง แม้จะยังมีการขนส่งข้าวไปอิรักผ่านทางตุรกีอยู่บ้าง แต่ปริมาณยังไม่มาก เนื่องจากมีต้นทุนการขนส่งเพิ่มขึ้น

อย่างไรก็ตาม ตลาดฟิลิปปินส์และมาเลเซียนำเข้าข้าวจากไทยเพิ่มขึ้น เพื่อรองรับความเสี่ยงจากผลกระทบของปรากฏการณ์เอลนีโญและเพิ่มความมั่นคงทางอาหาร ซึ่งช่วยชดเชยตลาดอิรักได้บางส่วน

นายพูนพงษ์กล่าวว่า สมาคมผู้ส่งออกข้าวไทยยังได้แจ้งปัญหาการขาดแคลนแรงงานแบกขนสินค้าบริเวณท่าเรือ โดยกระทรวงพาณิชย์ได้ประสานกระทรวงแรงงานทันที เพื่อช่วยแก้ไขปัญหาดังกล่าว

สำหรับด้านตลาด กระทรวงพาณิชย์โดยกรมการค้าต่างประเทศเตรียมเร่งผลักดันการส่งออกข้าว โดยนางอารดา เฟื่องทอง อธิบดีกรมการค้าต่างประเทศ ได้แจ้งแผนร่วมกับภาคเอกชนเดินทางไปพบหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการนำเข้าข้าวของฟิลิปปินส์ เพื่อหารือการขอขยายกรอบเวลาการส่งออกตามใบอนุญาต และขอให้พิจารณานำเข้าข้าวจากไทย

ช่วงเวลาดังกล่าวเป็นช่วงที่ผลผลิตข้าวฤดูกาลใหม่ของไทยออกสู่ตลาด และสอดคล้องกับความต้องการของตลาดฟิลิปปินส์ที่นิยมนำเข้าข้าวใหม่

ขณะที่ช่วงต้นปี 2570 กรมการค้าต่างประเทศยังมีแผนพบผู้นำเข้ารายสำคัญในญี่ปุ่นและแอฟริกาใต้ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นและรักษาตลาดข้าวไทย โดยใช้จุดแข็งด้านคุณภาพและการส่งมอบสินค้าตามสัญญาตรงตามกำหนด

นอกจากนี้ ยังมีแผนจัดงานประชุมข้าวนานาชาติ เพื่อสนับสนุนการเจรจาธุรกิจระหว่างผู้ส่งออกข้าวไทยกับผู้นำเข้าจากต่างประเทศ เร่งผลักดันการซื้อขายข้าวแบบรัฐต่อรัฐ รวมถึงประชาสัมพันธ์ข้าวไทยและเชื่อมโยงผู้ประกอบการไทยกับผู้นำเข้าผ่านงานแสดงสินค้านานาชาติ

สำหรับแนวโน้มการส่งออกข้าวไทยปี 2570 นายพูนพงษ์ระบุว่า ยังมีแนวโน้มเผชิญปัจจัยท้าทายในลักษณะเดียวกับปี 2569 โดยเบื้องต้นอาจยังคงเป้าหมายการส่งออกไว้ที่ 7 ล้านตัน

อย่างไรก็ตาม ในช่วงปลายปี กรมการค้าต่างประเทศจะหารือร่วมกับสมาคมผู้ส่งออกข้าวไทยอีกครั้ง เพื่อประเมินสถานการณ์เอลนีโญและความขัดแย้งในภูมิภาคตะวันออกกลาง ก่อนกำหนดประมาณการส่งออกข้าวปี 2570

ทั้งนี้ ช่วงเดือนมกราคม-กันยายน 2569 ไทยส่งออกข้าว 4.99 ล้านตัน ลดลง 19.26% มีมูลค่า 2,962 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 94,912 ล้านบาท ลดลง 16.84% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน

ขณะที่ราคาส่งออกข้าวไทยเพิ่มขึ้น โดยราคาข้าวขาว 5% เฉลี่ยในเดือนกันยายน 2569 อยู่ที่ 482 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน เพิ่มขึ้น 28.88% จากเดือนกันยายน 2568 ซึ่งมีราคาเฉลี่ย 374 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน

ด้านนายชูเกียรติ โอภาสวงศ์ นายกกิตติมศักดิ์สมาคมผู้ส่งออกข้าวไทย กล่าวว่า ปัญหาสำคัญของข้าวไทยในขณะนี้อยู่ที่ด้านราคา ซึ่งสูงกว่าประเทศผู้ผลิตข้าวรายอื่น เนื่องจากต้นทุนการเพาะปลูกของเกษตรกรไทยอยู่ในระดับสูง ขณะที่ผลผลิตต่อไร่ต่ำกว่าประเทศอื่นมาก

ทั้งนี้ ต้องการให้รัฐบาลเข้ามาดูแลตั้งแต่ต้นน้ำ โดยเฉพาะการพัฒนาพันธุ์ข้าวใหม่ ๆ และการปรับเปลี่ยนวิธีการเพาะปลูก เพื่อช่วยให้ต้นทุนและราคาข้าวอยู่ในระดับที่เหมาะสม สามารถแข่งขันในตลาดโลกได้

ทั้งนี้ ปัญหาต้นทุนการผลิตและผลผลิตต่อไร่ถือเป็นปัจจัยสำคัญที่เชื่อมโยงโดยตรงกับความสามารถในการแข่งขันด้านราคาของข้าวไทย หากสามารถปรับปรุงประสิทธิภาพการผลิตได้ ก็จะช่วยให้ราคาข้าวไทยแข่งขันในตลาดต่างประเทศได้มากขึ้น