ธปท.วางกรอบคุมสินเชื่อ BNPL ‘ทีทีบี-กสิกร’ กังวลลูกหนี้ โตเร็ว

แบงก์ชาติ ขีดเส้น 3 เดือน ธุรกิจ “ซื้อก่อน จ่ายทีหลัง” ต้องขอไลเซนส์ หลังจากเกณฑ์มีผลบังคับใช้ เผย 6 เงื่อนไขสำคัญ หลัก ๆ ห้ามให้กู้เด็กอายุต่ำกว่า 20 ปี วงเงินไม่เกิน 20,000 บาท คิดดอกเบี้ยไม่เกิน 15% “ฐากร ทีทีบี” มองเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี โดยเฉพาะการดูแลเยาวชน แนะควรครอบคลุม “ผู้สูงอายุ” ก่อหนี้ง่ายด้วย หวั่นยังมีให้กู้ซื้อ “ชานมแก้วเดียว” ด้านศูนย์วิจัยกสิกรไทย ชี้ธุรกรรมโตเร็วกว่า “บัตรเครดิต-พีโลน”

 นายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เปิดเผยว่า ตามที่ ธปท. เปิดรับฟังความคิดเห็นต่อแนวทางการกำกับดูแลธุรกิจสินเชื่อส่วนบุคคล ซื้อก่อน จ่ายทีหลัง (Buy Now, Pay Later – BNPL) ระหว่างวันที่ 16 ต.ค.-15 พ.ย. 2569 นั้น  เมื่อมีการออกประกาศฉบับนี้ออกมา จะมีผลบังคับใช้ทันที แต่จะมีเวลาให้ผู้ประกอบการต้องเข้ามาขอใบอนุญาต ประมาณ 3 เดือน นับจากวันที่บังคับใช้

 จากข้อมูลการรับฟังความคิดเห็นของ ธปท. กำหนดให้ผู้ประกอบธุรกิจ BNPL ต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์การกำกับดูแลตามกรอบหลักการ (Guiding Principles) ได้แก่ 1.ผู้ประกอบธุรกิจต้องให้สินเชื่อโดยพิจารณาความสามารถในการชำระหนี้ของผู้บริโภค และต้องไม่ออกแบบผลิตภัณฑ์ กระบวนการให้บริการ การโฆษณา การส่งเสริมการขาย หรือการให้สิทธิประโยชน์ในลักษณะที่กระตุ้นให้ผู้บริโภคใช้สินเชื่อโดยขาดความระมัดระวัง หรือก่อหนี้โดยไม่จำเป็นหรือเกินความสามารถในการชำระหนี้

เปิดเผยข้อมูลสินเชื่อชัดเจน

 2.การออกแบบกระบวนการให้สินเชื่อ การเสนอสินเชื่อ และการให้ข้อมูลแก่ผู้บริโภค ควรเป็นไปอย่างชัดเจนและเป็นธรรม เปิดเผยข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับสินเชื่ออย่างครบถ้วนและชัดเจน ไม่ทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิดเกี่ยวกับภาระหนี้ และมีกลไกที่เหมาะสมในการกระตุกเตือนให้ผู้บริโภคตระหนักถึงภาระหนี้และพิจารณาอย่างรอบคอบก่อนตัดสินใจสมัครหรือใช้สินเชื่อ

 3.การเรียกเก็บดอกเบี้ย เบี้ยปรับ ค่าปรับ ค่าบริการ ค่าธรรมเนียม และค่าใช้จ่ายใด ๆ จากผู้บริโภค ควรคำนึงถึงต้นทุนที่แท้จริง ในอัตราที่เป็นธรรมและไม่เอาเปรียบผู้บริโภค รวมทั้งเปิดเผยข้อมูลเบี้ยปรับ ค่าปรับ ค่าบริการ ค่าธรรมเนียม และค่าใช้จ่ายใด ๆ ให้ผู้บริโภครับทราบอย่างถูกต้อง ครบถ้วน ชัดเจน

 4.การติดตามทวงถามหนี้และการให้ความช่วยเหลือแก่ผู้บริโภคที่ประสบปัญหาในการชำระหนี้ ควรดำเนินการอย่างเหมาะสมและเป็นธรรม และคำนึงถึงลักษณะเฉพาะของสินเชื่อ BNPL 

6 เงื่อนไขสำคัญไลเซนส์ BNPL

 สำหรับหลักเกณฑ์ที่สำคัญ อาทิ 1.ผู้ประกอบธุรกิจ BNPL ต้องได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจสินเชื่อส่วนบุคคลภายใต้การกำกับสำหรับธุรกิจประเภท BNPL  ไม่สามารถนำใบอนุญาตประกอบธุรกิจสินเชื่อส่วนบุคคลประเภทอื่นมาให้บริการในลักษณะ BNPL ได้ ทั้งนี้ ผู้ประกอบธุรกิจ BNPL ต้องเป็นสมาชิกและนำส่งข้อมูลเครดิตแก่บริษัทข้อมูลเครดิต (NCB)

 2.ผู้ใช้บริการต้องเป็นบุคคลธรรมดาที่มีอายุ 20 ปีขึ้นไป 3.การให้สินเชื่อ ผู้บริโภคแต่ละรายรวมไม่เกิน 20,000 บาท และระยะเวลาการชำระคืนแต่ละธุรกรรมไม่เกิน 6 เดือน  4.การเรียกเก็บดอกเบี้ย เบี้ยปรับ ค่าปรับ ค่าบริการ ค่าธรรมเนียมใด ๆ และค่าใช้จ่ายอื่น ต้องไม่เกิน 15% ต่อปี (Effective Rate)

ห้ามเปลี่ยนเป็นวงเงินสด

 5.เงื่อนไขการให้บริการสินเชื่อ BNPL เพื่อป้องกันการนำสินเชื่อไปใช้ผิดวัตถุประสงค์หรือผิดกฎหมาย รวมทั้งป้องกันการก่อหนี้เพิ่มเติมเพื่อนำไปชำระหนี้เดิม ประกอบด้วย 5.1.ผู้ประกอบธุรกิจต้องไม่ให้สินเชื่อส่วนบุคคลซื้อก่อน จ่ายทีหลัง เพื่อใช้ซื้อสินค้าหรือบริการที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ขัดต่อศีลธรรมอันดี หรือเป็นสินค้าที่สามารถเปลี่ยนเป็นเงินสดได้โดยง่าย

5.2.ผู้ประกอบธุรกิจไม่สามารถให้เบิกถอน โอน หรือเปลี่ยนวงเงินเป็นเงินสด เงินอิเล็กทรอนิกส์ หรือบัญชีอื่นใด และ 5.3.ผู้ประกอบธุรกิจต้องจัดให้มีแนวทางหรือกลไกที่เหมาะสมในการป้องกันมิให้มีการชำระคืนสินเชื่อส่วนบุคคลซื้อก่อน จ่ายทีหลัง ด้วยบัตรเครดิตหรือสินเชื่อประเภทอื่น ไม่ว่าโดยตรงหรือโดยอ้อม

 และ 6.การดูแลผู้บริโภค ผู้ประกอบธุรกิจต้องเปิดเผยข้อมูลอัตราดอกเบี้ย เบี้ยปรับ ค่าปรับ ค่าบริการ ค่าธรรมเนียม และค่าใช้จ่ายใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับสินเชื่อส่วนบุคคลซื้อก่อน จ่ายทีหลัง ตลอดจนการจัดทำตารางแสดงภาระหนี้ผ่านช่องทางดิจิทัลอย่างชัดเจน รวมทั้งต้องดูแลให้การติดตามและจัดการหนี้กรณีผิดนัดชำระเป็นไปอย่างเหมาะสม เป็นธรรม

คุมแพลตฟอร์มใหญ่เกิน 100 ล้าน/ปี

 เกณฑ์ที่ออกมานี้จะครอบคลุมการให้กู้ยืมแก่บุคคลธรรมดาเพื่อซื้อสินค้าและบริการผ่านช่องทางบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล เช่น มีมูลค่าธุรกรรมที่เกิดขึ้นผ่านแพลตฟอร์มจากการให้บริการในราชอาณาจักรเกิน 100 ล้านบาทต่อปี หรือมีจำนวนผู้ใช้บริการในราชอาณาจักรเฉลี่ยต่อเดือนย้อนหลังเกิน 5% ของจำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร 

 รวมถึงบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ผู้ให้บริการเป็นนิติบุคคลเดียวกันหรือนิติบุคคลในกลุ่มธุรกิจเดียวกันกับผู้ให้บริการแพลตฟอร์มดิจิทัลประเภทตลาดสินค้า และเมื่อบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลใดมีลักษณะดังกล่าวแล้ว ให้ถือเป็นบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่มีนัยสำคัญต่อประชาชนในวงกว้างต่อไป แม้ภายหลังจะไม่เข้าเกณฑ์ดังกล่าวก็ตาม โดยไม่รวมถึงบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อการทำธุรกรรมระหว่างผู้ประกอบธุรกิจกับผู้ประกอบธุรกิจ (B2B)

 อย่างไรก็ดี การบังคับใช้จะมีบทเฉพาะกาล เพื่อให้เวลาผู้ประกอบการ ในกรณีที่ผู้ประกอบธุรกิจสินเชื่อส่วนบุคคลภายใต้การกำกับได้มีการประกอบธุรกิจสินเชื่อส่วนบุคคลซื้อก่อน จ่ายทีหลัง ก่อนหน้าวันที่ประกาศฉบับนี้มีผลบังคับใช้ ให้ผู้ประกอบธุรกิจแจ้ง รวมถึงจัดส่งเอกสารและรายละเอียดที่เกี่ยวข้องกับการประกอบธุรกิจสินเชื่อส่วนบุคคลซื้อก่อน จ่ายทีหลัง ภายใน 60 วันนับแต่วันที่ประกาศฉบับนี้ใช้บังคับ

 และให้ผู้ประกอบธุรกิจที่ได้ให้สินเชื่อส่วนบุคคลซื้อก่อน จ่ายทีหลัง ก่อนหน้าวันที่ประกาศฉบับนี้มีผลบังคับใช้ สามารถเรียกเก็บอัตรารวมสูงสุดของดอกเบี้ย เบี้ยปรับ ค่าปรับ ค่าบริการ และค่าธรรมเนียมใด ๆ ได้ตามที่กำหนดไว้ในสัญญาหรือข้อตกลงนั้น และให้ใช้ระยะเวลาผ่อนชำระได้ ตามเงื่อนไขที่กำหนดตามสัญญา หรือข้อตกลงนั้นได้จนกว่าจะมีการชำระหนี้ดังกล่าวเสร็จสิ้น

“ทีทีบี” ชี้จุดเริ่มต้นที่ดี

 นายฐากร  ปิยะพันธ์ ผู้จัดการใหญ่ ธนาคารทหารไทยธนชาต (ทีทีบี) เปิดเผย “ประชาชาติธุรกิจ” ว่า การควบคุม BNPL เป็นเรื่องที่ดี โดยเฉพาะการกำหนดเกณฑ์เรื่องอายุ เนื่องจากกลุ่มเด็กโดยเฉพาะเด็กนักเรียน นักศึกษา ไม่ควรจะก่อหนี้ได้ง่ายอย่างที่ผ่านมา แต่เป็นกลุ่มคนทำงาน จริง ๆ ควรจำกัดผู้สูงอายุด้วยก็จะดี

 ส่วนวงเงิน 20,000 กำลังดี เอาจริง ๆ ควรจำกัดขั้นต่ำก็จะดี ไม่ใช่ชาแก้วหนึ่ง 60 บาท ก็ผ่อนได้ ส่วนดอกเบี้ย 15% ถือว่าถูกสุดสำหรับ Personal Loan Unsecured หากเทียบ Personal Loan ตัวอื่นที่คิด 23-24% หมายความว่า ผู้ให้บริการ BNPL ต้องบริหารความเสี่ยงให้ดีขึ้นมาก ๆ”

โตเร็วกว่าบัตรเครดิต-พีโลน

 ดร.กาญจนา โชคไพศาลศิลป์ ผู้บริหารงานวิจัย บริษัท ศูนย์วิจัยกสิกรไทย จำกัด กล่าวว่า สินเชื่อส่วนบุคคลซื้อก่อน จ่ายทีหลัง มีบทบาทเพิ่มขึ้นในกลุ่มผู้บริโภคที่ซื้อสินค้าและบริการผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล สะท้อนจากจำนวนบัญชีที่ขยายตัวอย่างรวดเร็ว โดยข้อมูลของ  ธปท.  พบว่า จำนวนบัญชี BNPL เพิ่มขึ้นจากประมาณ 6.2 แสนบัญชีในปี 2564 มาที่ 6.3 ล้านบัญชีในปี 2568 หรือเพิ่มขึ้นกว่า 10 เท่าภายใน 4 ปี 

 ปี 2568 จำนวนบัญชี BNPL เติบโต 28.3% สูงกว่าจำนวนบัญชีสินเชื่อส่วนบุคคลที่ไม่มีหลักประกันและบัตรเครดิต ซึ่งเติบโต 3.9% และ 1.3% ตามลำดับ  ขณะที่มูลค่าการใช้สินเชื่อ BNPL เพิ่มขึ้นเกือบ 6 เท่า จาก 6,834 ล้านบาท ในปี 2564 มาที่ 40,713 ล้านบาทในปี 2568

ชี้เกณฑ์ออกมาช่วยลดก่อหนี้

 ศูนย์วิจัยกสิกรไทยมีข้อสังเกตว่า แนวทางกำกับดูแล BNPL มีความเข้มงวดในบางมิติมากกว่าสินเชื่อรายย่อยบางประเภท โดยเฉพาะเมื่อเทียบกับสินเชื่อส่วนบุคคลดิจิทัลที่มีเพดานวงเงินและระยะเวลาชำระคืนเท่ากัน แต่ BNPL มีเพดานดอกเบี้ยต่ำกว่าและจำกัดวัตถุประสงค์การใช้สินเชื่อ สะท้อนแนวทางการกำกับที่ให้ความสำคัญกับการลดความเสี่ยงจากการก่อหนี้เพื่อการบริโภคเกินความจำเป็น

 แม้เกณฑ์ใหม่จะช่วยลดความเสี่ยงจากการก่อหนี้เกินตัว แต่ก็ยังมีข้อจำกัด เนื่องจากเพดานวงเงินครอบคลุมเฉพาะผู้ให้บริการภายในกลุ่มธุรกิจเดียวกัน จึงยังไม่สามารถจำกัดการก่อหนี้ข้ามกลุ่มธุรกิจได้ทั้งหมด ทำให้การนำส่งข้อมูลเครดิตมีความสำคัญต่อการประเมินภาระหนี้รวมของผู้กู้

 ดร.กาญจนากล่าวอีกว่า ในมุมผู้ประกอบธุรกิจ เพดานดอกเบี้ยที่ 15% อาจลดความยืดหยุ่นในการกำหนดอัตราดอกเบี้ยให้สอดคล้องกับต้นทุนและความเสี่ยงของผู้กู้ ขณะที่ยังต้องรับภาระต้นทุนเงินทุน การดำเนินงาน และความเสี่ยงด้านเครดิต ส่งผลให้ผู้ประกอบธุรกิจอาจต้องปรับรูปแบบรายได้ เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารต้นทุน หรือคัดกรองลูกหนี้เข้มงวดขึ้น ซึ่งอาจกระทบต่อโอกาสการเข้าถึงสินเชื่อของผู้บริโภคบางกลุ่ม โดยเฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงสูงหรือมีข้อมูลทางการเงินจำกัด