“ชาติบอลติก” ลงนามข้อตกลง แยกขาดจาก “ระบบส่งไฟฟ้ารัสเซีย”

ชาติบอลติกลงนามในข้อตกลงแจ้งรัสเซียและเบลารุสเกี่ยวกับการตัดสินใจแยกจากโครงข่ายส่งไฟฟ้าในเดือนกุมภาพันธ์ 2025 นับเป็นก้าวสำคัญในการบรรลุความเป็นอิสระด้านพลังงานจากรัสเซีย สำหรับสามประเทศซึ่งมีจุดยืนสนับสนุนยูเครน และครั้งหนึ่งเคยถูกปกครองโดยสหภาพโซเวียต แต่ขณะนี้อยู่ในอียูและนาโตแล้ว

วันที่ 17 กรกฎาคม 2024 รอยเตอร์ รายงานว่า ผู้ดำเนินการระบบส่งไฟฟ้า (power grid) ของชาติบอลติก ได้แก่ เอสโตเนีย ลัตเวีย และลิทัวเนีย ได้ลงนามในข้อตกลงที่จะแยกตัวจากระบบส่งไฟฟ้า BRELL (ย่อมาจาก Belarus, Russia, Estonia, Latvia, Lithuania) ซึ่งทำสัญญาร่วมกันตั้งแต่สมัยสหภาพโซเวียต โดยปัจจุบันชาติบอลติกทั้งสามประเทศยังคงพึ่งพารัสเซียเพื่อควบคุมความถี่และทำให้ไฟฟ้าสมดุล

“พวกเรากำลังถอนตัวจาก BRELL … ในเดือนกุมภาพันธุ์ปี 2025 ชาติบอลติกจะร่วมกันทดสอบงานระบบส่งไฟฟ้าที่ถูกแยกเดี่ยวออกมาและจากนั้นจะทำการแยกตัวจากระบบของรัสเซีย” นายเดนุส กรีวีส รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงานลิทัวเนียโพสต์บนเฟซบุ๊ก เมื่อวันอังคารที่ 16 กรกฎาคมตามเวลาท้องถิ่น และว่า “เรารู้มาเสมอว่า เรากลายเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพยุโรป (อียู) และองค์การสนธิสัญญาป้องกันแอตแลนติกเหนือ (นาโต) แล้ว ดังนั้นเราจะกลายมาเป็นส่วนหนึ่งของระบบส่งไฟฟ้ายุโรป”

ความเคลื่อไหนไหวดังกล่าวเกิดขึ้นหลังจากการเจรจาต่อรองมาเกือบ 1 ทศวรรษ ชาติบอลติกลงนามในข้อตกลงเมื่อ 2018 เพื่อเชื่อมต่อกับโครงข่ายส่งไฟฟ้าของอียูภายในปี 2025

Litgrid ผู้ให้บริการระบบส่งไฟฟ้าของลิทัวเนียกล่าวในแถลงการณ์ว่า อียูได้ลงทุนรวม 1.3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 46,000 ล้านบาท เพื่อเตรียมการสำหรับการแยกตัวของชาติบอลติก ซึ่งครอบคลุม 3 ใน 4 ของต้นทุน

การแยกตัวออกมาจะเกิดขึ้นในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2025 เมื่อชาติบอลติกจะประสานรวมความถี่ของไฟฟ้ากับความถี่ของทวีปยุโรปผ่านความเชื่อมโยงทางพลังงานกับประเทศโปแลนด์ หลังจากชาติบอลติกตัดการเชื่อมต่อจากโครงข่ายไฟฟ้ารัสเซียในวันที่ 7 กุมภาพันธ์ และจะเข้าร่วมโครงข่ายไฟฟ้าอียูในอีก 2 วันถัดมา

การที่ชาติบอลติกแจ้งรัสเซียและเบลารุสเกี่ยวกับการตัดสินใจแยกโครงข่ายส่งไฟฟ้าในเดือนกุมภาพันธ์ 2025 นับเป็นก้าวสำคัญในการบรรลุความเป็นอิสระด้านพลังงานจากรัสเซีย สำหรับสามประเทศซึ่งมีจุดยืนสนับสนุนยูเครน และครั้งหนึ่งเคยถูกปกครองโดยสหภาพโซเวียต แต่ขณะนี้อยู่ในอียูและนาโตแล้ว

ทั้งสามชาติมีความสัมพันธ์ที่ตึงเครียดกับรัสเซียหลังจากได้รับเอกราช และความสัมพันธ์ยิ่งเลวร้ายลงมากขึ้นนับตั้งแต่รัสเซียรุกรายยูเครนในเดือนกุมภาพันธ์ 2022

Litgrid กล่าวว่า บริษัทจะตัดความสัมพันธ์ทางพลังงานที่เหลืออยู่สุดท้ายกับรัสเซีย และในช่วงครึ่งปี บริษัทไม่เพียงตัดการเชื่อมต่อจากโครงข่ายไฟฟ้าของรัสเซียและเบลารุส แต่ยังกำจัดการเดินระบบบแลนบนสายไฟแห่งสุดท้ายที่ยังเหลืออยู่ด้วย

ผู้ดำเนินการระบบส่งไฟฟ้าจากลัตเวีย AST และ Elering ผู้ดำเนินการระบบส่งไฟฟ้าจากเอสโตเนียประกาศการตัดสินใจดังกล่าวด้วย

การออกจาก BRELL เป็นส่วนประกอบหลักของยุทธศาสตร์โดยรวมของชาติบอลติก ไม่เพียงเพื่อความมั่นคงทางพลังงานแต่ยังรวมถึง ความมั่นคงแห่งชาติอย่างกว้างอีกด้วย ซึ่ง BRELL ทำให้รัสเซียอยู่ในจุดของการควบคุมกริดไฟฟ้าของเอสโตเนีย ลัตเวียและลิทัวเนีย นอกจากเบลารุส เนื่องจากในประวัติศาสตร์ รัสเซียใช้ซัพพลายไฟฟ้าเป็นเครื่องมือในการบีบบังคับทางการเมืองเพื่อให้ส่งผลกระทบต่อผู้ตัดสินใจนโยบาย ทำให้กริดไฟฟ้าของชาติบอลติกอยู่ในสถานะเปราะบางต่อแผนการรัสเซีย