พระราชทานหนังสือ ‘สมเด็จแม่กับการศึกษา’

ด้วยพระมหากรุณาธิคุณอันล้นพ้นของล้นเกล้าล้นกระหม่อม พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานหนังสือ “สมเด็จแม่กับการศึกษา” และ “เสด็จฯ ดอย จดหมายเหตุรายวันคราประทับภูพิงคราชนิเวศน์ เชียงใหม่ พ.ศ. 2513” แก่พสกนิกรที่เข้าถวายความอาลัยต่อสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลปัณรสมวาร (15 วัน) วันศุกร์ที่ 7 พฤศจิกายน และวันเสาร์ที่ 8 พฤศจิกายน พุทธศักราช 2568 ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระบรมมหาราชวัง

หนังสือเรื่อง “สมเด็จแม่กับการศึกษา” เป็นพระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระกนิษฐาธิราช กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่ทรงพระราชนิพนธ์ทรงประสบด้วยพระองค์เอง และเรื่องเก่า ๆ ที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงเล่าพระราชทานแล้วทรงประทับพระทัย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของการศึกษา จากความตอนหนึ่งในพระราชนิพนธ์ “สมเด็จแม่กับการศึกษา” ว่า

“…สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ โปรดการเป็นครูมาตั้งแต่ทรงพระเยาว์ โดยทรงเล่นเป็นครูและนักเรียนกับเด็กที่บ้าน ทรงมีวิธีการสอนที่สนุก เด็ก ๆ ในบ้านจึงชอบเป็นลูกศิษย์ของพระองค์ เมื่อพระราชโอรสและพระราชธิดายังทรงพระเยาว์ ทรงสอนให้พับกระดาษ เขียนรูป และทำการฝีมือต่าง ๆ ก่อนเข้าบรรทมทรงอ่านหนังสือหรือทรงเล่านิทานพระราชทาน และทรงซื้อหนังสือพระราชทานด้วย ซึ่งมีทั้งวรรณคดี ภาษาอังกฤษ ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม พุทธศาสนา ฯลฯ…”

ทั้งนี้ ยังมีความตอนหนึ่งเล่าว่า

“…เพื่อน ๆ และครูคงจะจำได้ดีว่า ข้าพเจ้าเป็นคนที่เรียนภาษาอังกฤษแย่มากตั้งแต่เด็ก ๆ ไม่ตั้งใจเรียนและหลบเลี่ยงบ่อย ๆ เมื่อถูกจับได้และถูกทูลฟ้องก็ไม่ได้โดนกริ้ว แต่ก็ต้องเรียนพิเศษเพิ่มเติม ที่สำคัญที่สุดคือทรงสอนเอง ให้อ่านหนังสือ และจดศัพท์ที่ไม่ทราบลงในสมุด ตอนหลังคือเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๕๐๗ พระราชทานสมุดให้จด บางทีก็จดพระราชทานด้วย สมุดเล่มนั้นยังอยู่จนทุกวันนี้ ข้าพเจ้าชอบให้มีการสอบเพราะว่าถ้าท่องคำศัพท์ได้ จะได้รับพระราชทานเงินคำละบาท…”

จากพระราชนิพนธ์ดังกล่าวทำให้เห็นถึงพระอุปนิสัยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ว่า ทรงรักการอ่านหนังสือมาก และพระอุปนิสัยรักการอ่านหนังสือได้ถ่ายทอดมายังพระราชโอรส พระราชธิดาทุกพระองค์ และหนังสือ “เสด็จฯ ดอย จดหมายเหตุรายวันคราประทับภูพิงคราชนิเวศน์ เชียงใหม่ พ.ศ. 2513” นั้น เป็นหนังสือที่สมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พิมพ์พระราชทานในงานพระราชทานเพลิงศพ ท้าววนิดาพิจาริณี (บาง สนิทวงศ์ ณ อยุธยา) ท.จ.ว. ณ เมรุหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วันเทพศิรินทราวาสวันจันทร์ที่ 30 มีนาคม 2513

โดยสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร มีพระราชดำรัสเหนือเกล้าฯ ว่า ท้าววนิดาพิจาริณี นั้น เป็นผู้ที่ทรงคุ้นเคยสนิทสนมและทรงเคารพยกย่องเป็นอันมากในฐานะที่เป็นพระญาติผู้ใหญ่ และเป็นวุฒิบุคคลผู้เจริญด้วยชนมายุและด้วยคุณธรรม ได้ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลพระราชทานตามเกียรติยศ พร้อมทั้งพระราชทานพระบรมราชานุเคราะห์แก่งานศพมาโดยตลอด

ครั้นเมื่อถึงวาระที่จะพระราชทานเพลิงศพ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พิมพ์เสด็จฯ ดอย อันเป็นจดหมายเหตุรายวันระหว่างเสด็จพระราชดำเนินแปรพระราชฐานไปประทับ ณ ภูพิงคราชนิเวศน์ จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งหม่อมเจ้าวิภาวดี รังสิต ทรงจดหมายไว้ ขึ้นพระราชทานเป็นอนุสรณ์

ซึ่งเบื้องต้นหนังสือนั้นมีพระฉายาลักษณ์ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ตั้งแต่ทรงพระเยาว์ ร่วมกับ ท้าววนิดาพิจาริณี จำนวนมาก เนื่องด้วยเป็นพระญาติผู้ใหญ่ และมีเรื่องราวเมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินแปรพระราชฐานไปประทับ ณ ภูพิงคราชนิเวศน์ จังหวัดเชียงใหม่ อันงดงามควรค่าแก่การเก็บเรื่องราวประวัติศาสตร์ไว้เป็นอย่างยิ่ง

โดยประชาชนจะได้รับเป็นบัตรรับหนังสือพระฉายาลักษณ์ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เพื่อมารับในวันที่ 16 กุมภาพันธ์-16 มีนาคม 2569 (ในวันและเวลาราชการ) ณ ห้องสมุด กรมราชเลขานุการในพระองค์ สำนักพระราชวัง ศาลาลูกขุนใน พระบรมมหาราชวัง

นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณอันล้นพ้น ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แก่พสกนิกรอันเป็นที่รักของสมเด็จแม่ของพระองค์