จากประเทศเศรษฐีน้ำมันที่รวยที่สุดในละตินอเมริกา สู่รัฐล้มเหลว ที่เงินเฟ้อเป็นแสนเปอร์เซ็นต์ ไร้ระเบียบจนอันธพาลครองเมือง เกิดอะไรขึ้นกับเวเนซุเอลา ? นี่คือเรื่องราวของสงครามอีกแบบหนึ่ง เป็นสงครามที่ไม่ได้สู้กันด้วยปืน หรืออาวุธ แต่เป็นสงครามที่ ‘รัฐ’ ทำกับประชาชนตนเองผ่าน ‘ระบบ’
“ประชาชาติธุรกิจ” ชวนดูสารคดีเวเนซุเอลา โดยคนไทย ‘สิงห์ วรรณสิงห์’ : เถื่อน Travel ตอน Bad Bad World [EP.3] เมื่อรัฐกลายเป็นศัตรูกับประชาชน ในวันที่ “สวรรค์น้ำมัน” ล่มสลาย เวเนซุเอลาอดีตประเทศที่ร่ำรวยที่สุดในอเมริกาใต้ ดินแดนที่เคยครอบครองสำรองน้ำมันมากที่สุดในโลก แต่ในวันนี้ ภาพที่ปรากฏสู่สายตาชาวโลกกลับเป็นภาพของความยากจนข้นแค้นสุดขีด อัตราเงินเฟ้อที่พุ่งแสนเปอร์เซ็นต์ทะลุกราฟ และการอพยพครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในหน้าประวัติศาสตร์
ในสารคดี เถื่อนTravel: Bad Bad World [EP.3] “สิงห์ วรรณสิงห์” จะพาผู้ชมชาวไทยเข้าไปค้นบาดแผลของเวเนซุเอลาที่ไม่ใช่สงครามกลางเมืองแบบที่ใช้ปืนยิงกันอย่างเดียว แต่เป็นสงครามที่รัฐกระทำต่อประชาชนผ่านระบบที่พังทลาย
5 ประเด็นที่ต้องดู
1. เพตาเร่ เมืองสองโลก
สารคดีพาเราไปสำรวจเพตาเร่ เมืองในเมือง บ้านบนบ้าน สิ่งก่อสร้างบนสิ่งก่อนสร้าง ซ้อนกันเป็นชั้น ๆ คือชุมชน 2 โลก ที่ห่างกันเพียง 10 นาที คุณจะเห็นความต่างราวฟ้ากับเหว ระหว่างตึกหรูที่เป็นแหล่งฟอกเงินของกลุ่มผู้มีอิทธิพล กับสลัมที่ใหญ่เป็นอันดับต้น ๆ ของอเมริกาใต้ คนกว่า 4 แสนคนอาศัยอยู่อย่างแออัด บนบันไดแคบเล็ก อาคารบ้านเรือนชิดติดกันเข้าไม่ถึงแม้กระทั่ง ‘น้ำประปา’ สะอาด
2. มาเฟียครองเมือง
ประเด็นที่น่าสนใจที่สุดคือสภาวะ ‘รัฐล้มเหลว’ (Failed State) เมื่อรัฐบาลไม่สามารถหยิบยื่นสวัสดิการพื้นฐานให้ได้ กลุ่มอิทธิพลมืดหรือแก๊งมาเฟียจึงก้าวเข้ามาสวมบทบาทราวกับ ‘โรบินฮู้ด’ คอยแจกจ่ายอาหาร สร้างสนามเด็กเล่น และให้ความคุ้มครอง จนชาวบ้านในสลัมรู้สึกผูกพันกับมาเฟียมากกว่าเจ้าหน้าที่รัฐเสียอีก
3. FAES ฝันร้ายปลายกระบอกปืน
สารคดีสะท้อนความเจ็บปวดผ่านการสัมภาษณ์แม่ที่สูญเสียลูกชายจากการปฏิบัติการของหน่วย FAES หรือหน่วยปฏิบัติการพิเศษของรัฐบาล ที่ถูกตราหน้าว่าเป็น ‘Death Squad’ (หน่วยสังหาร) ที่มักวิสามัญฆาตกรรมคนบริสุทธิ์ในสลัมแล้วจัดฉากว่าเป็นแก๊งค้ายา เพื่อสร้างความหวาดกลัวและควบคุมมวลชน
4. สวรรค์น้ำมัน…คันเร่งสหรัฐ
เวเนซุเอลาเคยฝากชีวิตไว้กับน้ำมันเพียงอย่างเดียว (Single-Resource Economy) ก่อนเคยเป็นแหล่งน้ำมันอันดับต้นให้กับประเทศมหาอำนาจอย่างสหรัฐอเมริกา แต่เมื่อราคาน้ำมันโลกดิ่งเหวในปี 2014 ระบบทุกอย่างก็พังทลาย เงินโบลีวาร์กลายเป็นเพียงเศษกระดาษ จนรัฐบาลต้องตัดศูนย์ออกจากสกุลเงินถึง 8 ตัว ประชาชนใช้ชีวิตด้วยเงินเดือนขั้นต่ำเพียง 20-30 ดอลลาร์ต่อเดือน ไม่เพียงพอแม้แต่จะซื้ออาหารประทังชีวิต
5. ทะเลสาบน้ำมัน-เมืองที่ไร้กฎหมาย
สิงห์พาไปดูทะเลสาบมาราไกโบ ที่เคยเป็นแหล่งขุมทรัพย์น้ำมัน แต่ปัจจุบันเต็มไปด้วยคราบน้ำมันรั่วไหลและขยะจากการบริหารจัดการฉ้อฉล ชาวประมงหากินยาก ขณะที่ชายแดนเวเนซุเอลา-โคลอมเบียกลายเป็นจุดชี้ชะตาของคนนับล้าน ตัดสินใจทิ้งบ้านเกิดเพื่อไปตายดาบหน้า
“มันไม่ใช่แค่เรื่องลูกคุณจะโดนตำรวจยิงตายไหม แต่มันคือการที่คนแก่ในบ้านอาจจะตายเพราะไม่มีเงินไปคลินิก เด็กไม่มีโรงเรียนที่มีคุณภาพ… ทุกอย่างรู้สึกเหมือนฝันร้ายที่ทุกคนอยากตื่น” ส่วนหนึ่งจากคำบอกเล่าในรายการ