เจาะลึก ‘แมวบิน นักจัดระเบียบบ้าน’ คิวแน่นข้ามปี มองฟื้นฟูบ้านหลังน้ำลด ผ่านมิติ ‘เศรษฐกิจ-จิตวิทยา’
คอลัมน์ : สัมภาษณ์พิเศษ
ผู้เขียน : สุวัฑ แซงลาดเปิดมุมมอง ‘อิมยาดา เรือนภู่’ Founder ‘แมวบิน นักจัดระเบียบบ้าน’ ถอดบทเรียนฟื้นฟูบ้านหลังน้ำลดผ่านมิติเศรษฐกิจ-จิตวิทยา ชี้การจัดบ้านคือการซื้อพื้นที่คืน 50-80% พร้อมกาง 5 ขั้นตอนกู้บ้าน และเตือนภัยเงียบสังคมสูงวัยป่วย Hoarding Disorder ทะลัก 40% ซัดวาทกรรม Green Economy คนไทยติดกับดัก ‘บริจาคย้ายขยะ’ หนุนทิ้ง-รีไซเคิลถูกวิธี
ภาพสะท้อนน้ำท่วม เมื่อ “ขยะ” ลอยออกมาฟ้องปัญหาสังคม
เมื่อถามถึงภาพจำแรกที่พรั่งพรูเข้ามาในหัวยามเกิดวิกฤตน้ำท่วม ‘อิมยาดา’ สะท้อนมุมมองทันทีว่า คำตอบไม่ใช่แค่สายน้ำไหล แต่คือ “ขยะ” ปริมาณมหาศาลที่ลอยเกลื่อนกลาดออกมาจากบ้านเรือนและกระจายตามสายน้ำ
“เราจะรู้สึกอะเมซิ่งมากว่าขยะมาจากไหน เกิดคำถามว่านี่คือขยะของใคร จากในบ้านลอยออกมา หรือจากข้างนอกลอยเข้าบ้าน ทุกๆ ปี ภาพที่เห็นชัดที่สุดคือขยะ”
ในช่วงวิกฤตน้ำท่วมใหญ่ มีลูกค้าติดต่อขอความช่วยเหลือเข้ามายัง ‘แมวบิน’ เป็นจำนวนมาก ทั้งเคสเร่งด่วนอย่างการย้ายผู้ป่วยติดเตียง ตลอดจนเจ้าของบ้านที่ตกอยู่ในภาวะช็อก ไม่รู้จะเริ่มต้นทำความสะอาดหรือรับมืออย่างไรกับปริมาณสิ่งของที่ท่วมท้น อย่างไรก็ตาม ด้วยกำลังคนและทีมงานผู้เชี่ยวชาญที่มีจำกัด ทำให้ไม่สามารถรองรับ Demand ทั้งหมดได้ เนื่องจากคิวบริการถูกจองเต็มยาวไปถึงมกราคม ปี 2570 แล้ว
ใช้วาระน้ำท่วม “สังคายนาบ้าน” สลายขยะในใจ
สำหรับเจ้าของบ้านที่ต้องสูญเสียข้าวของและตัดใจทิ้งได้ยาก อิมยาดามองว่า นี่คือ “วาระโอกาสสำคัญ” ในการเปลี่ยนแปลง
“เราจะบอกลูกเพจและลูกค้าเสมอว่า วาระโอกาสมาถึงแล้ว วาระในการล้างบาง สังคายนาบ้าน รื้อและเซตระบบใหม่เพื่อเริ่มต้นชีวิตใหม่ ขยะในใจ ขยะในบ้าน หรือสิ่งของที่เราอยากตัดใจแต่ทำไม่ได้ ให้ใช้วาระโอกาสนี้ตัดใจไปเลย โอกาสแบบนี้ไม่ได้มีบ่อย ไม่ต้องนั่งเสียดาย เดี๋ยวของก็มาใหม่เรื่อยๆ”
ส่วนกรณีเกิดความขัดแย้งในครอบครัว เช่น ลูกต้องการเคลียร์แต่พ่อแม่ต้องการเก็บ หลักการแก้ปัญหาคือการเดินคนละครึ่งทาง ประนีประนอมบนพื้นฐานความยุติธรรมและความเข้าอกเข้าใจ ฝั่งหนึ่งทิ้งก็อนุญาตให้ทิ้ง อีกฝั่งหนึ่งเก็บก็อนุญาตให้เก็บ
“ถ้าจะทิ้งทั้งหมดทันทีก็ไม่ได้ เพราะเราไม่ได้อยู่คนเดียว ส่วนคุณแม่จะเก็บอย่างเดียวก็ไม่ได้ ในเมื่อวาระน้ำท่วมมาถึงแล้ว ควรมาเจอกันตรงกลาง”
5 ขั้นตอนกู้บ้านหลังน้ำลด
เพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยที่กำลังสิ้นหวัง แมวบินสรุปขั้นตอนปฏิบัติการกู้บ้านหลังน้ำลดออกเป็น 5 ลำดับสำคัญ
- เช็กและปกป้องทรัพย์สินสำคัญเป็นอันดับแรก: รีบขึ้นไปตรวจสอบจุดเก็บเอกสารสำคัญ (โฉนดที่ดิน, สำเนาทะเบียนบ้าน), ธนบัตร, เงินทอง และของมีค่า นำมาตากแห้งและจัดเก็บในที่ปลอดภัยสูงสุดเพื่อป้องกันมวลน้ำรอบใหม่
- ประเมินความเสี่ยงและอันตรายรอบบ้าน: สำรวจสายไฟ เครื่องใช้ไฟฟ้า จุดรั่วซึม สารเคมี หรือสิ่งของที่เป็นอันตราย เพื่อป้องกันเหตุไฟดูดไฟช็อต
- ตัดใจเคลียร์ขยะออกจากพื้นที่: ไล่ทำความสะอาดจากภายในบ้าน เอาของพัง เสียหาย ผุพัง หรือโดนน้ำซัดจนใช้การไม่ได้ออกทันที อย่าเสียดาย
- ใช้เครื่องมือทุ่นแรงล้างคราบโคลน: แนะนำให้ใช้ “เครื่องฉีดน้ำแรงดันสูง” ซึ่งเป็นอุปกรณ์สำคัญที่ช่วยกระชับเวลา คราบโคลนน้ำดำที่ติดผนังและกระเบื้องจะหลุดออกง่ายและเร็วขึ้น เป็นไอเทมที่บ้านในพื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมควรมีติดไว้
- คัดเลือกเฉพาะของที่จะใช้จริง: เลือกเฉพาะสิ่งของที่จะใช้งานในอนาคตจริงๆ นำมาทำความสะอาด ส่วนที่สมควรตัดใจให้เคลียร์ทิ้ง
ข้อผิดพลาดยอดฮิต: “ใจร้อนเอฟของใหม่” แทนที่ของเดิม
จากฐานข้อมูลและประสบการณ์ตรง แมวบินพบว่าข้อผิดพลาดที่ผู้ประสบภัยชอบทำกันมากที่สุด คือ การรีบซื้อของใหม่เข้ามาทดแทนของที่เสียหายทันที
“บางคนน้ำยังไม่แห้งเลย ก็นั่งดูไลฟ์สด ก็เอฟของรอแล้ว คำนวณเวลาจัดส่งกะว่าน้ำลดจะได้ใช้ทันที คำแนะนำคือให้ใจเย็นๆ อยู่กับสิ่งที่มีก่อน ค่อยๆ เลือกคัดสรรสิ่งที่จำเป็น สิ่งที่ชอบ และคุ้มค่าจริงๆ”
นอกจากนี้ ยังเป็นโอกาสในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและคุณภาพชีวิต เช่น หากเคยใช้เฟอร์นิเจอร์ไม้อัดราคาถูกแล้วพังเสียหายเมื่อถูกน้ำท่วมทุก 3-5 ปี ควรเปลี่ยนมาลงทุนใน “ไม้จริง” ที่ทนทานการจมน้ำได้ดีกว่า หรือจากที่เคยมีเสื้อผ้าเต็มตู้ขนาดใหญ่ เมื่อตู้พังไปกับน้ำ ก็ลองฝึกอยู่กับเสื้อผ้าให้น้อยลง ย่อขนาดตู้ให้เล็กลง เพื่อไตร่ตรองการใช้ชีวิต
ROI of Space: เพิ่มพื้นที่ใช้สอยกว่า 50-80%
ในมุมมองเศรษฐกิจและการบริหารจัดการซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของศาสตร์เชื่อมโยงกับอสังหาริมทรัพย์ การจ้างนักจัดระเบียบบ้านคือการ “ซื้อพื้นที่ตารางเมตรราคาแพงคืนให้บ้าน”
อิมยาดาระบุว่า สำหรับแมวบิน ในฐานะผู้เชี่ยวชาญ การเข้าไปจัดระเบียบบ้าน 1 ครั้ง สามารถคืนพื้นที่โล่งกลับมาให้เจ้าของบ้านได้ ไม่ต่ำกว่า 50% แน่นอน และหากบ้านไหนมีปริมาณของไม่มาก เจ้าของบ้านตัดใจง่าย โอกาสคืนพื้นที่โล่งกลับมาอาจสูงเกิน 80%
ทว่า ในฝั่งการบริหารจัดการบุคลากร (Workforce Management) การคัดเลือกทีมงานจัดระเบียบบ้านกลับเป็นเรื่องยากอย่างยิ่งกว่า เนื่องจากต้องใช้ทั้งแรงกายในการยกของ และแรงใจในการเข้าใจลูกค้า
“ทีมงานปัจจุบันของแมวบินมีแต่ระดับหัวกะทิ การรับคนเพิ่มยากมาก เพราะเราต้องการคนที่มี จิตอาสาสูง อยากให้บ้านลูกค้าสวยเหมือนบ้านตัวเอง ที่สำคัญคือ ทัศนคติต้องหลอมรวมเป็นก้อนเดียวกัน เราอาจหานักจัดบ้านได้เป็นพันคน แต่ถ้าคนหนึ่งชอบเก็บ คนหนึ่งชอบทิ้ง คนหนึ่งชอบยก แต่อีกคนไม่ยก เป้าหมายการทำงานก็จะไปคนละทาง การทำให้ทีมเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันจึงเป็นเรื่องยากที่สุด”
สำหรับการดำเนินธุรกิจในอนาคต แมวบินยังคงมุ่งมั่นขยายทีมและพัฒนาฝีมือแรงงานเพื่อตอบสนองต่อ Demand มหาศาลในตลาด แม้จะต้องใช้เวลาในการควบคุมคุณภาพ แต่เป้าหมายคือการกระจายทีมไปตามหัวเมืองต่างๆ เพื่อช่วยเหลือผู้คนที่มีความทุกข์เรื่องบ้านให้ได้มากที่สุดต่อไป
พฤติกรรมสะสมของที่คนไทยไม่เคยเปลี่ยน
เมื่อมองในภาพรวมพฤติกรรมผู้บริโภค หลังวิกฤตน้ำท่วมตั้งแต่วิกฤตปี 2554 จนถึงปัจจุบันผ่านไปกว่า 15 ปี อิมยาดาวิเคราะห์ว่า โครงสร้างพฤติกรรมคนไทยส่วนใหญ่ยังไม่เกิดการเปลี่ยนแปลงที่แท้จริง
“ภาพขยะที่ลอยเคว้งคว้างทุกครั้งที่น้ำท่วม มันบอกนัยลึกๆ ว่าสังคมไทยยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงที่แท้จริง มีเพียงคนกลุ่มน้อยเท่านั้นที่พร้อมเปลี่ยน โดยภาพรวม ยิ่งน้ำท่วม ยิ่งสูญเสีย คนไทยฮีลใจตัวเองเก่งมาก จะรีบสปอยล์ตัวเอง ซื้อสะสมเพื่อฮีลใจ การซื้อของออนไลน์และการแย่งชิงเอฟของใส่ตะกร้ายังคงรุนแรง”
ส่วนประเด็นการสะสมของในกลุ่มคนรุ่นใหม่ (อายุ 25-30 ปี) ที่เริ่มมีพฤติกรรมสะสมของจนรกบ้าน อิมยาดาชี้ว่าเกิดจาก 2 สาเหตุหลัก
- พฤติกรรมเลียนแบบ: เกิดจากการอยู่อาศัยร่วมกับพ่อแม่ที่เป็นโรคสะสมของ เมื่อไม่มีการโต้แย้ง การอยู่ในบ้านที่รกรุงรังจึงกลายเป็น Safe Zone ร่วมกัน เกิดการเลียนแบบพฤติกรรมซื้อของมาสะสมจนกลายเป็นโรคสะสมของโดยไม่รู้ตัว
- สภาวะจิตใจอ่อนไหวต่อกระแสการตลาด: ถูกกระตุ้นด้วยวาทกรรม “ของมันต้องมี” เมื่อขาดแกนที่มั่นคงในการดำเนินชีวิต จึงถูกจูงใจและเอนเอียงตามกระแสสังคมได้ง่าย
ทำไมธุรกิจจัดบ้านในไทยถึงโตยาก?
เมื่อเปรียบเทียบกับต่างประเทศ เช่น อเมริกา ยุโรป หรือญี่ปุ่น ซึ่งธุรกิจจัดบ้านเติบโตเป็นอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ อิมยาดาวิเคราะห์ว่าความแตกต่างเกิดจาก 2 ปัจจัยหลัก
- ภาครัฐและกฎหมายที่เข้มงวด: ต่างประเทศมีมาตรการป้องกันไฟไหม้ กำหนดเดดไลน์ ขอบเขต และกฎหมายระเบียบสังคมที่เอาจริงเอาจังในการดูแลสุขอนามัยของที่อยู่อาศัย
- พื้นฐานทางศิลปะและการมองเห็นคุณค่าของบ้าน: คนในประเทศฝั่งตะวันตกและญี่ปุ่นถูกกล่อมเกลามากับศิลปะ ดนตรี และการตกแต่งบ้านที่เน้นความกลมกลืน (Harmony)
“กลับมาที่เมืองไทย เราเป็นสังคมท่องเที่ยวและเกษตร ไม่ได้มีศิลปะเป็นพื้นฐาน คำว่ามินิมอล หรือการแต่งบ้านสไตล์ต่างๆ จึงเป็นแค่วาทกรรมเฉพาะกลุ่มคนมีรสนิยมระดับกลาง-สูง สังคมไทยยังมองบ้านเป็นแค่ที่อยู่อาศัยซุกหัวนอน ไม่ได้มองว่าบ้านคือแบ็คกราวนด์ที่สะสะท้อนตัวตน ธุรกิจนี้แม้จะเติบโต แต่ก็ยังโตยากเพราะคนส่วนใหญ่ยังไม่ให้ความสำคัญกับเรื่องนี้”
เจาะเมกะเทรนด์สังคมสูงวัย & ภัยเงียบ Hoarding Disorder
ประเทศไทยได้เข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างเต็มตัว ซึ่งข้อมูลจากฐานลูกค้าของแมวบินสอดคล้องกับเมกะเทรนด์นี้อย่างชัดเจน โดยพบกลุ่มลูกค้า Baby Boomer ที่มีอาการสะสมของ (Hoarding Disorder) สูงถึง 40% และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
“กลุ่มเบบี้บูมเมอร์เป็นกลุ่มที่มีความคิดเดิมๆ ซ้ำๆ มีอำนาจในบ้าน และติดตรรกะการเก็บหอมรอมริบ ยังไม่ปล่อยวาง ประกอบกับคนรุ่นใหม่ไม่ค่อยมีลูก ปริมาณผู้สูงอายุที่สะสมของจึงเติบโตขึ้นเรื่อยๆ”
นอกจากนี้ แมวบินยังได้ทำงานร่วมกับแพทย์แผนกจิตเวชตามโรงพยาบาลต่างๆ ซึ่งพบสถิติผู้ป่วย โรคสะสมของ หรือ Hoarding Disorder เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง แต่การเข้าถึงบริการยังทำได้ไม่ดีพอ โดยรูปแบบการสะสมของได้เปลี่ยนไปตามยุคสมัย
- ผู้สูงอายุ (Baby Boomer): สะสมขยะ ข้าวของในอดีต และของที่ทิ้งไม่ลง
- วัยทำงาน: สิ่งของที่สะสมไม่ใช่ขยะ แต่เป็น ของใหม่ สินค้าจากจีน ข้าวของจากแอปพลิเคชันออนไลน์ หรือสินค้าตามกระแสที่ซื้อมาจนปริมาณท่วมท้นบ้าน
วาทกรรม Green Economy “ทิ้งอย่างถูกต้อง” ดีกว่า “บริจาคสร้างขยะ”
ในมิติด้านความยั่งยืนและการจัดการสิ่งของตามแนวคิด Circular Economy หรือ Green Economy อิมยาดาแสดงทัศนะอย่างตรงไปตรงมาว่า คำว่า Green Economy, Reuse หรือ Sustain ในบริบทสังคมไทยหลายครั้งเป็นเพียง “วาทกรรม”
“แมวบินมั่นคงและแน่วแน่ที่จะสนับสนุนให้คน ‘ทิ้ง’ มากกว่า ‘บริจาค’ เพราะการบริจาคในสังคมไทย บ่อยครั้งคือการส่งต่อขยะจากบ้านหนึ่งไปอีกบ้านหนึ่ง คนไทยบริจาคเพราะความเสียดาย ความรู้สึกผิด หรือคิดว่าได้บุญ แต่ไม่ได้บริจาคของที่ดีมีคุณภาพ แต่เป็นการบริจาคของที่เสียหายและไม่ได้ใช้งานแล้ว ระบบการบริจาคของไทยยังไม่แข็งแกร่งพอ”
ดังนั้น แนวทางของแมวบินจึงไม่เน้นการส่งต่อเพื่อบริจาคตามโครงการกระแสหลัก แต่สนับสนุนการ ทำลายอย่างถูกต้อง, การนำเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล, หรือ การเผาทำลายเพื่อแปรเปลี่ยนเป็นพลังงาน ซึ่งเป็นวิธีการจัดการขยะที่ตรงจุดและยั่งยืนกว่า
จัดบ้าน = คืนสติและฟื้นฟูชีวิต
ในช่วงท้ายของการสัมภาษณ์ อิมยาดาได้ฝากข้อคิดถึงผู้ประสบภัยน้ำท่วมว่า การต้องตกอยู่ในสภาวะน้ำท่วมและน้ำลด จะบังคับให้เราได้อยู่กับบ้านด้วยสมาธิและสติที่มากขึ้น ได้เห็นข้อบกพร่องของบ้าน เห็นน้ำใจของคนในครอบครัว และใช้เวลานั้นพินิจพิเคราะห์ชีวิต
ส่วนคำแนะนำสั้นๆ ถึงคนที่กำลังสิ้นหวังเมื่อมองบ้านพังหลังน้ำลด คือประโยคที่ว่า “เดี๋ยวมันก็ผ่านไป… แล้วมันก็ผ่านไปจริงๆ”
สำหรับคนทั่วไป การลุกขึ้นมาจัดระเบียบบ้าน ไม่ใช่แค่เรื่องของการทำความสะอาด แต่คือกระบวนการบำบัดจิตใจและเรียนรู้ตัวเอง
“การจัดบ้านช่วยฮีลใจ ล้างขยะในใจ ได้โฟกัสและขัดเกลาสิ่งที่เราเคยผิดพลาด หลายคนเก็บอดีตไว้เยอะมาก หรือเก็บอนาคตไว้จนเต็มบ้านทั้งที่ไม่รู้ว่าอนาคตมีจริงไหม ทำให้บ้านถูกกินพื้นที่จากอดีตและอนาคตจนไม่บาลานซ์กับปัจจุบัน การจัดบ้านไม่มีข้อเสียเลย เกิดมาครั้งหนึ่ง ทุกบ้านควรได้สังคายนาและรีเซตชีวิตตัวเอง”