ปรากฏการณ์ iLaw โพสต์เดียวสะเทือนปรากฏการณ์โซเชียลครั้งใหญ่เกิดขึ้นในวันเลือกตั้งล่วงหน้า เมื่อโพสต์ของ iLaw เตือนประชาชนให้ตรวจสอบรหัสหน้าซองบัตรเลือกตั้ง ถูกแชร์ทะลุ 1 ล้านครั้งภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง ท่ามกลางกระแสไม่พอใจต่อความผิดพลาดในหลายหน่วยเลือกตั้ง สะท้อนพลังของโซเชียลมีเดียในฐานะเครื่องมือเฝ้าระวังกระบวนการประชาธิปไตยซเชียล
โซเชียลมีเดียไทยเกิดปรากฏการณ์ที่แทบไม่เคยปรากฏมาก่อน เมื่อโพสต์บนเฟซบุ๊กเพียงโพสต์เดียวถูกแชร์ทะลุกว่า 1 ล้านครั้งภายในเวลาอันรวดเร็ว โดยมียอดการส่งต่อเพิ่มขึ้นเฉลี่ยชั่วโมงละนับแสนครั้ง สะท้อนพลังของโซเชียลมีเดียที่สามารถจุดกระแสการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนได้อย่างกว้างขวางในชั่วข้ามคืน
จุดเริ่มต้นของปรากฏการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2569 ซึ่งเป็นวันเลือกตั้งล่วงหน้าและการเลือกตั้งนอกเขตสำหรับการเลือกตั้งทั่วไปของประเทศไทย ตลอดทั้งวันมีประชาชนจำนวนมากออกไปใช้สิทธิ์ตามหน่วยเลือกตั้งทั่วประเทศ แต่กลับพบปัญหาหลายประการที่สร้างความไม่พอใจและความกังวลต่อความถูกต้องของกระบวนการเลือกตั้ง
มีรายงานร้องเรียนจากหลายพื้นที่ เช่น ในจังหวัดชลบุรีและเชียงราย พบว่าเอกสารแนะนำตัวผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของพรรคประชาชน เขต 1 จังหวัดลำปาง หายไปจากหน่วยเลือกตั้ง ขณะที่ในเขตบางบอน กรุงเทพมหานคร ผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งสแกน QR Code ที่ติดไว้หน้าหน่วยเลือกตั้งเพื่อดูข้อมูลผู้สมัคร แต่กลับปรากฏข้อมูลของการเลือกตั้งปี 2566 แทนข้อมูลปัจจุบัน นอกจากนี้ ปัญหาที่พบซ้ำในหลายพื้นที่คือ เจ้าหน้าที่ประจำหน่วยกรอกรหัสเขตเลือกตั้งหน้าซองบัตรเลือกตั้งผิดพลาด แม้ประชาชนจะทักท้วง แต่ในหลายกรณีกลับไม่ได้รับการแก้ไขทันที
ปัญหาเหล่านี้ถูกมองว่าไม่ใช่เพียงความผิดพลาดเล็กน้อย แต่เกี่ยวข้องโดยตรงกับความน่าเชื่อถือของกระบวนการเลือกตั้ง ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของระบอบประชาธิปไตย ยิ่งในยุคที่มีการนำเทคโนโลยีเข้ามาใช้เพื่ออำนวยความสะดวก เช่น QR Code หรือระบบข้อมูลดิจิทัล หากข้อมูลไม่ถูกต้อง ย่อมยิ่งกระตุ้นความหงุดหงิดและความไม่ไว้วางใจของประชาชนมากขึ้น
ท่ามกลางบรรยากาศเช่นนี้ iLaw หรือ Internet Law Reform Dialogue องค์กรภาคประชาชนที่ทำงานด้านกฎหมายอินเทอร์เน็ตและสิทธิพลเมือง ได้เผยแพร่โพสต์บนเพจเฟซบุ๊กเมื่อเวลา 12.56 น. ของวันที่ 1 กุมภาพันธ์ ซึ่งเป็นช่วงที่หน่วยเลือกตั้งเปิดทำการมาแล้วเกือบ 5 ชั่วโมง เนื้อหาในโพสต์เป็นการเตือนประชาชนให้ตรวจสอบเลขรหัสหน้าซองบัตรเลือกตั้งอย่างละเอียด เพื่อป้องกันปัญหาที่เรียกกันว่า “บัตรเขย่ง” หรือบัตรที่อาจถูกส่งไปนับผิดเขตจากความผิดพลาดด้านรหัส
ตัวโพสต์ เป็นการถ่ายทอดข้อมูลที่ได้รับมาและชวนให้ประชาชนช่วยกันตรวจสอบสิทธิ์ของตนเอง อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เกิดขึ้นกลับเกินความคาดหมายอย่างมาก เมื่อโพสต์ดังกล่าวถูกแชร์ออกไปมากกว่า 1 ล้านครั้งในเวลาอันสั้น โดยยอดแชร์เพิ่มขึ้นแบบเรียลไทม์ เฉลี่ยเกิน 100,000 ครั้งต่อชั่วโมง จนกลายเป็นหนึ่งในโพสต์ภาษาไทยที่ถูกแชร์มากที่สุดเท่าที่เคยมีมา
นายยิ่งชีพ อัชฌานนท์ ผู้อำนวยการไอลอว์ ได้โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก ระบุว่าไม่เคยพบเห็นคอนเทนต์ภาษาไทยใดบนเฟซบุ๊กที่มียอดแชร์แตะระดับล้านครั้งมาก่อน โดยเปรียบเทียบว่าในอดีตจะเห็นเพียงโพสต์ภาพสัตว์ป่าน่ารักจากสื่อระดับโลกอย่าง National Geographic ที่ได้ยอดแชร์หลักแสนจากผู้ชมทั่วโลกหลายภาษา แต่กรณีนี้เป็นโพสต์ภาษาไทยล้วน และเกิดขึ้นในบริบทการเมืองไทยโดยเฉพาะ พร้อมยอมรับว่าการโพสต์เกิดจากความโกรธและความกังวลต่อสถานการณ์ จึงรีบเผยแพร่ข้อมูลโดยไม่ได้ตั้งใจสร้างสถิติใดๆ พร้อมย้ำว่าไม่จำเป็นต้องกดไลก์เพจ แต่ขอให้ทุกคนออกไปใช้สิทธิ์เลือกตั้ง
ภายหลังปิดหีบเลือกตั้ง นายแสวง บุญมี เลขาธิการคณะกรรมการการเลือกตั้ง ได้ออกมาแถลงชี้แจงถึงกรณีรหัสหน้าซองบัตรเลือกตั้งผิดพลาด โดยยืนยันว่าแม้จะมีการกรอกรหัสผิดในบางหน่วย แต่บัตรเลือกตั้งทุกใบจะถูกส่งไปยังเขตเลือกตั้งที่ถูกต้องอย่างแน่นอน เนื่องจากหน้าซองมีการจ่าหน้าถึงประธานกรรมการการเลือกตั้งประจำเขตอย่างชัดเจน และก่อนนำส่งทางไปรษณีย์จะมีการตรวจสอบซ้ำทั้งข้อมูลผู้มาใช้สิทธิ์และจำนวนบัตร เพื่อป้องกันความคลาดเคลื่อน