พ.ร.บ.นิรโทษกรรมครั้งสุดท้าย สร้างเสริมสันติสุข ล้างปมขัดแย้ง 20 ปี

ก่อนปิดสมัยประชุมสภาผู้แทนราษฎร 11 กรกฎาคม วาระหนึ่งที่คนการเมืองทุกสีเสื้อจับตาคือ การพิจารณา ร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. …. ของสภาผู้แทนราษฎร 

หรือร่าง พ.ร.บ.นิรโทษกรรม ที่ให้นิรโทษกรรมคดีชุมนุมทางการเมืองในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา คือปี 2548-2568

ผ่านเหตุการณ์การชุมนุม 4 เหตุการณ์ 4 ช่วงเวลาความขัดแย้ง

1.การชุมนุมของกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย (พธม.) ตั้งแต่ 2548  ถึง 2551

2.การชุมนุมของแนวร่วมประชาธิปไตยขับไล่เผด็จการ (นปก.) ตั้งแต่ 2550 (หลังการรัฐประหาร 19 กันยายน 2549) จนถึงการชุมนุมของกลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (นปช.) ปี 2553 

3.การชุมนุมของกลุ่มคณะกรรมการประชาชนเพื่อการเปลี่ยนแปลงปฏิรูปประเทศไทย ให้เป็นประชาธิปไตยที่สมบูรณ์แบบอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข (กปปส.) ปี 2556 ถึง 2557 

และ 4.การชุมนุมของกลุ่มนักเรียน นักศึกษา เยาวชน และประชาชน ตั้งแต่ปี 2563 ถึง 2565

เส้นทางกฎหมายนิรโทษกรรม 

โดยเส้นทางของการร่างกฎหมายฉบับนี้ ใช้เวลากว่า 2 ปี ผ่าน 3 รัฐบาล ถึงจะเดินทางมาสู่จุดนี้ 

เริ่มจากรัฐบาลเศรษฐา ทวีสิน ที่มีพรรคเพื่อไทยเป็นแกนนำรัฐบาล ตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาศึกษาแนวทางการตราพระราชบัญญัตินิรโทษกรรม 1 คณะ เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2567 คู่ขนานกับการที่พรรคการเมืองต่าง ๆ ได้ยื่นร่าง พ.ร.บ.นิรโทษกรรม รวมกว่า 5 ฉบับ ประกอบด้วย 

1.ร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. … นายวิชัย สุดสวาสดิ์ สส.ชุมพร พรรครวมไทยสร้างชาติ เป็นผู้เสนอ 2.ร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. … นายปรีดา บุญเพลิง สส.บัญชีรายชื่อ พรรคกล้าธรรม เป็นผู้เสนอ 3.ร่าง พ.ร.บ.นิรโทษกรรมแก่บุคคลซึ่งได้กระทำความผิดอันเนื่องมาจากเหตุการณ์ความขัดแย้งทางการเมือง พ.ศ. … นายชัยธวัช ตุลาธน และพรรคก้าวไกล เป็นผู้เสนอ 4.ร่าง พ.ร.บ.นิรโทษกรรมประชาชน พ.ศ. … น.ส.พูนสุข พูนสุขเจริญ กับประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งจำนวน 36,723 คน เป็นผู้เสนอ 5.ร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. … นายอนุทิน ชาญวีรกูล สส.บัญชีรายชื่อและหัวหน้าพรรคภูมิใจไทย เป็นผู้เสนอ 

กระทั่ง 16 กรกฎาคม 2568 ที่ประชุมสภารับหลักการร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสันติสุข  3 ฉบับ ร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. … ฉบับของพรรครวมไทยสร้างชาติ ฉบับของพรรคกล้าธรรม และฉบับของพรรคภูมิใจไทย โดยตีตกร่างกฎหมายนิรโทษกรรม ฉบับของพรรคก้าวไกล และฉบับภาคประชาชน ก่อนนำทั้ง 3 ร่างยุบมาเป็นร่างเดียวกันในชั้นคณะกรรมาธิการ 

ต่อมา 21 ตุลาคม 2568 ที่ประชุมสภาได้เห็นชอบร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. … ในวาระที่ 3 ก่อนส่งให้วุฒิสภากลั่นกรองในชั้นสุดท้าย 

30 มิถุนายน 2569 ที่ประชุมวุฒิสภาได้พิจารณาร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. … โดยที่ประชุมมีมติ 103 ต่อ 3 เสียง งดออกเสียง 22 เสียง

สาระสำคัญ สร้างเสริมสันติสุข 

ถอดสาระสำคัญของร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสันติสุข พ.ศ….  เช่น มาตรา 4 ให้มี “คณะกรรมการสร้างเสริมสังคมสันติสุข” มีนายกรัฐมนตรีหรือรองนายกฯ ที่นายกฯ มอบหมายประธาน คณะกรรมการ อาทิ รมว.ยุติธรรม เลขาธิการคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมาย ด้านสิทธิมนุษยชน ที่เลือกจากที่ประชุมวิปรัฐบาล วิปฝ่ายค้าน และที่ประชุมอธิการบดีแห่งประเทศไทย ฝ่ายละ 1 คน ผู้เชี่ยวชาญในองค์กรภาคประชาสังคมเกี่ยวกับการจัดการความชัดแย้ง เสนอโดยประธานสภาผู้แทนราษฎร 

โดยมีหน้าที่สำคัญตามมาตรา 6 กำหนดหน้าที่และอำนาจของคณะกรรมการ  วินิจฉัยชี้ขาดการได้รับนิรโทษกรรมและการพ้นจากความรับผิด “ทั้งปวง” ตามพระราชบัญญัตินี้

ขณะที่มาตรา 7 ระบุว่า บรรดาการกระทำใด ๆ ของบุคคลที่เข้าร่วมการชุมนุมทางการเมือง หรือแสดงออกทางการเมือง อันมีมูลเหตุมาจากความขัดแย้งทางการเมืองหรือแรงจูงใจทางการเมือง ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม  2548 ถึงวันที่ 16 กรกฎาคม 2568 ที่กฎหมายบัญญัติเป็นความผิดตามที่ระบุในบัญชีท้ายพระราชบัญญัตินี้ รวมทั้งฐานความผิดที่เกี่ยวพันกันให้การกระทำนั้นไม่เป็นความผิด และให้ผู้กระทำการนั้นพ้นจากการเป็นผู้กระทำความผิดและไม่ถือว่าเป็นผู้เคยกระทำความผิด รวมถึงพ้นจากความรับผิดทางอาญา และทางพินัยเท่าที่ไม่ขัดกับพันธกรณีตามกฎหมายระหว่างประเทศ

ซึ่งความในมาตรา 7 โยงกับมาตรา 3 ที่บัญญัติว่า ไม่ให้มีผลนิรโทษกรรมแก่การกระทำความผิดฐานทุจริต หรือประพฤติมิชอบ การกระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 และการกระทำความผิดที่ทำให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย หรือเป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับอันตรายสาหัสตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 297 หรือที่เป็นการกระทำความผิดต่อส่วนตัวหรือที่เป็นการกระทำที่ต้องรับผิดต่อบุคคลใด ที่มิใช่หน่วยงานของรัฐเป็นการเฉพาะรายหรือเฉพาะกลุ่ม

และโยงกับมาตรา 11 วรรคหนึ่ง กำหนดว่า หากการกระทำที่ไม่ได้รับนิรโทษกรรม ถ้าผู้กระทำความผิดซึ่งอายุต่ำกว่า 18 ขณะกระทำความผิด ร้องขอนิรโทษกรรม คณะกรรมการสร้างเสริมสันติสุขเห็นเป็นการสมควรเพื่อสร้างเสริมสังคมสันติสุข ให้จัดทำแผนแก้ไขบำบัดฟื้นฟูผู้กระทำความผิดแล้วส่งแผนพร้อมความเห็นไปยังพนักงานอัยการเพื่อใช้มาตรการพิเศษแทนการดำเนินคดีอาญา หรือให้พนักงานอัยการยื่นคำร้องต่อศาลที่คดีอยู่ระหว่างการพิจารณา เพื่อให้ใช้มาตรการและสั่งยุติคดีโดยไม่ต้องมีคำพิพากษา

อย่างไรก็ตาม เงื่อนไขนี้จะไม่ใช้บังคับกับการกระทำความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 112 

นี่คือร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ…. ที่ผ่านชั้น สว. และสภาผู้แทนราษฎร จะพิจารณาว่าจะยืนตามที่ สว.แก้ไขหรือไม่ หากฝั่ง สส.เห็นแย้งก็จะมีคณะกรรมาธิการร่วม 2 สภา หากฝั่ง สส.ไม่ติดใจการแก้ไขของ สว. ก็จะนำร่าง พ.ร.บ.ดังกล่าวขึ้นทูลเกล้าฯ บังคับใช้เป็นกฎหมาย 

แกนนำม็อบหวนคืนการเมือง 

ที่สุดแล้ว หากร่าง พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. …. ผ่านการเห็นชอบของสภา เท่ากับว่าจะเป็นการ “เซตซีโร่” ความขัดแย้งที่ผ่านมาตลอด 20 ปี ไม่ว่าแกนนำเสื้อแดง อย่าง ณัฐวุฒิ ไสยเกื้อ จตุพร พรหมพันธุ์ แกนนำ กปปส. อย่าง สุเทพ เทือกสุบรรณ ถาวร เสนเนียม นายณัฏฐพล ทีปสุวรรณ หรือแกนนำกลุ่มพันธมิตรทั้งรุ่น 1 รุ่น 2 ที่โดนคดีการเมือง  

จะได้รับการนิรโทษกรรม ปลดล็อกบ่วงกรรมในอดีต ที่สำคัญกว่านั้นยังปลดล็อกข้อห้ามลงเล่นการเมืองตามรัฐธรรมนูญ ทั้งปลดล็อก “การตัดสิทธิทางการเมือง” และปลดล็อกการลงสมัครเลือกตั้ง การรับตำแหน่งทางการเมืองอีกด้วย 

จึงมีข่าวว่าอดีตแกนนำม็อบ ทั้งเหลือง-แดง-กปปส. เตรียมหวนกลับเข้าสู่การเมือง บางคนกลับพรรคการเมืองเก่าที่เคยจากมา อีกหลายคนมีแนวโน้มตั้งพรรคการเมืองใหม่ 

เพราะเป็นจังหวะเดียวกับที่ 250 สว.ลากตั้ง ในยุค คสช. พ้นตำแหน่งครบ 2 ปี ในวันที่ 10 กรกฎาคม สามารถกลับมาลงสมัครเป็น สส.ได้ องค์ประกอบจึงครบถ้วน 

เช็กท่าทีแกนนำม็อบบางส่วนจะหวนกลับคืนการเมืองหรือไม่ หาก พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ… บังคับใช้  อย่าง จตุพร พรหมพันธุ์ อดีตประธาน นปช. ระบุว่ายังไม่ตัดสินใจ ไม่ได้เป็นนักการเมือง 14 ปี ฟุตบอลโลก 4 หน ยังไม่คิด เรายังอยู่ในจุดไม่เป็นนักการเมือง ยังต้องใช้ความคิดอีกเยอะ ต้องรอสถานการณ์ เพราะตอนที่เล่นการเมืองอายุ 40 กว่า แต่ตอนนี้ 60 กว่าแล้ว ต้องคิดละเอียด  

ขณะที่ ถาวร เสนเนียม อดีตแกนนำ กปปส. ไม่ตอบรับและไม่ปฏิเสธถึงการหวนคืนการเมืองว่า “รอให้กฎหมายผ่านสภาก่อนและจะบอกกับสาธารณะ” คล้ายกับ “สุริยะใส กตะศิลา” อดีตแกนนำพันธมิตรฯ ที่บอกว่า “รอกฎหมายผ่านสภาเสียก่อน”

ความเคลื่อนไหวการเมืองเดือนกรกฎาคม ต้องจับตาอย่างไม่กะพริบ