เปิดกติกาใหม่ ‘พ.ร.บ.ราง’ ยกเครื่อง ‘ระบบรางไทย’ ฮับอาเซียน

ปัจจุบันประเทศไทยอยู่ในช่วงการลงทุนและพัฒนาระบบรางครั้งสำคัญ ทั้งรถไฟทางคู่ รถไฟความเร็วสูง รถไฟฟ้า และการเชื่อมโยงโครงข่ายการขนส่ง แต่ที่ผ่านมาอาศัยกฎหมายหลายฉบับในการกำกับดูแล ทำให้ขาดความเป็น “เอกภาพ” และ “กลไก” การดูแลไม่สอดคล้องกับการขยายตัวการลงทุนด้านระบบราง

จึงเป็นที่มาของ “พระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. 2568” เพื่อเป็นกฎหมายกลางด้านการขนส่งทางรางของประเทศ วางกรอบดูแลครอบคลุม และสอดคล้องกับแนวปฏิบัติสากล เพื่อให้การพัฒนาระบบรางของไทยเป็นไปในทิศทางเดียวกัน

กติกา-สร้างมาตรฐานใหม่ 

“พิเชฐ คุณาธรรมรักษ์” อธิบดีกรมการขนส่งทางราง (ขร.) กล่าวในงาน “Rail Thailand Vision : อนาคตอุตสาหกรรมและเทคโนโลยีระบบรางไทยสู่มาตรฐานโลก” ภายใต้หัวข้อ “พระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. 2568 กับโอกาสของอุตสาหกรรมไทย” ว่ากฎหมายฉบับนี้เป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านกติกาที่จะช่วยสร้างมาตรฐาน ความปลอดภัย ความเชื่อมั่น และความสามารถในการแข่งขันให้กับระบบรางของประเทศในระยะยาว 

มี 4 ประเด็นสำคัญ เริ่มต้นที่ “การกำหนดมาตรฐานใหม่” อย่างอุบัติเหตุเครนถล่มที่สีคิ้ว จ.นครราชสีมา เกิดจากความหละหลวมในการปฏิบัติงาน กฎหมายใหม่ฉบับนี้จะเข้ามาเปลี่ยนวิธีควบคุม หากพบว่าไม่ดำเนินการตามขั้นตอน หรือมาตรฐาน กรมสามารถเอาผิดได้ทันที เพื่อเปลี่ยนวัฒนธรรมแบบ “ไทย ๆ” ที่ว่าอะไรก็ได้ ให้กลายเป็นมาตรฐานที่เข้มงวดและเป็นระเบียบเดียวกัน

ต่อมา “โครงสร้างอัตราค่าโดยสารใหม่” กำหนดเพดานราคาค่าโดยสารรถไฟฟ้าสูงสุดที่ 45 บาท สำหรับการเดินทางข้ามสาย และไม่มีการเก็บค่าแรกเข้าซ้ำซ้อน หากมีค่าใช้จ่ายเกิน รัฐจะคืนส่วนต่างกลับเข้าแอปพลิเคชั่น ลักษณะจะคล้ายกับการเข้าร่วม “ไทยช่วยไทยพลัส” เพื่อลดค่าครองชีพของประชาชน คาดว่าจะได้ใช้ในปี 2570

ตามมาด้วย “เปิดเสรีโครงข่ายรถไฟ” เป็นระบบนิเวศใหม่ที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในไทย จะเป็นการเปิดโอกาสให้เอกชนเดินรถบนโครงข่ายทางรถไฟได้โดยจ่ายค่าใช้ทาง ปัจจุบันอยู่ในขั้นตอนของการทำ Network Statement ให้เอกชนเข้ามาทำสัญญากับการรถไฟแห่งประเทศไทย (ร.ฟ.ท.) และกรมการขนส่งทางรางมีหน้าที่กำกับดูแลความเป็นธรรม ป้องกันการผูกขาด การเลือกปฏิบัติ เพื่อความเป็นธรรมต่อผู้ประกอบการ

“กรณีนี้เริ่มเห็นแล้ว ทาง Oriental Express ได้ทำหนังสือเสนอมาว่า เขาอยากกลับมาวิ่ง เพราะว่า 8 ปีที่แล้ว เราไปตีความว่ารถไฟหรูเข้าข่ายร่วมทุน แต่มาตรา 77 วรรค 2 ของ พ.ร.บ.นี้ระบุว่าไม่เข้าข่าย และไม่ถือว่าต้องดำเนินการตามกฎหมายว่าด้วยการร่วมทุน แปลว่าเขากลับมาเดินใหม่ได้แล้ว”

นอกจากนี้กรมจะออกใบอนุญาตขับขี่ดิจิทัลให้ทั้งพนักงานขับและตัวผู้ควบคุม เพื่อยกระดับมาตรฐานทั้ง “รถ-พนักงาน” และเปิดโอกาสให้เอกชนนำพนักงานของตัวเองมาฝึกกับสถาบันฝึกอบรมของ ร.ฟ.ท.ได้โดยไม่จำเป็นต้องใช้คนของ ร.ฟ.ท.อีกต่อไป 

แจ้งเกิดอุตสาหกรรมราง

ด้านระบบรถไฟที่มีอยู่กว่า 7,000 คัน ต้องผ่านมาตรฐานตามการบังคับใช้ของกฎหมาย จะเป็นตัวเร่งให้เกิดอุตสาหกรรมการทดสอบและชิ้นส่วนอะไหล่ภายในประเทศ ผ่านมุมมองทิศทางธุรกิจของผู้ประกอบการที่จะผลิตชิ้นส่วนให้ได้ตามเกณฑ์สากล 

“พิเชฐ” ย้ำว่า พ.ร.บ.การขนส่งทางราง 2568 จะเป็นกลไกสำคัญยกระดับอุตสาหกรรมระบบรางไทยสู่ห่วงโซ่คุณค่าระดับภูมิภาคและระดับโลก โดยส่งเสริมทั้งการพัฒนาอุตสาหกรรมในประเทศ เพิ่มสัดส่วนการใช้ชิ้นส่วนและเทคโนโลยีที่พัฒนาในประเทศ การถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยี การวิจัยและนวัตกรรม ตลอดจนการสร้างโอกาสให้ผู้ประกอบการไทย วิศวกรไทย และบุคลากรไทย สามารถมีบทบาทมากขึ้นในอุตสาหกรรมระบบรางที่กำลังเติบโตอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ประเทศไทยสามารถพัฒนา ซ่อมบำรุง และบริหารจัดการระบบรางได้ด้วยองค์ความรู้และศักยภาพภายในประเทศ