เกิดคำถาม? รัฐบาลสหรัฐ ให้เงินทุนนักวิจัยในจีน คู่แข่งหมายเลข 1 แต่จีนได้อ้างสิทธิบัตรกว่า 1,000 ฉบับ

หน่วยงานรัฐบาลสหรัฐ รวมถึงกระทรวงกลาโหม นาซ่าให้เงินทุนการวิจัยที่นำไปสู่การจดสิทธิบัตรกว่า 1,000 ฉบับ แก่นักประดิษฐ์ในจีนตั้งแต่ปี 2010 เกิดคำถามผลประโยชน์ที่สหรัฐได้รับนั้นไม่ยุติธรรม ยิ่งมีเสียงเรียกร้องยกเลิกข้อตกลงด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีระหว่างสองชาติ

วันที่ 29 สิงหาคม 2024 รอยเตอร์ (Reuters) รายงานว่า กระทรวงกลาโหม องค์การนาซ่า และหน่วยงานรัฐบาลอื่น ๆ ของสหรัฐจัดสรรเงินทุนให้กับการวิจัยที่นำไปสู่การจดสิทธิบัตรในสหรัฐมากกว่า 1,000 ฉบับสำหรับนักประดิษฐ์ในจีนตั้งแต่ปี 2010 ซึ่งรวมถึงในสาขาที่มีความละเอียดอ่อน เช่น เทคโนโลยีชีวภาพและเซมิคอนดักเตอร์

ข้อมูลจากหน่วยงานสิทธิบัตรสหรัฐระบุว่า ข้อมูลสิทธิบัตรสหรัฐดังกล่าวจะยิ่งทำให้มีเสียงเรียกร้องให้ยกเลิกการเจรจาข้อตกลงด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีระหว่างสหรัฐและจีนครั้งใหม่ หรือ U.S.-PRC Science and Technology Agreement (STA) ซึ่งเป็นข้อตกลงความร่วมมือที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นประโยชน์ต่อจีน คู่แข่งทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ใหญ่ที่สุดของสหรัฐเสียมากกว่า

ข้อมูลดังกล่าวมาจากการที่สำนักงานสิทธิบัตรและเครื่องหมายการค้าสหรัฐ (The U.S. Patent and Trademark Office) จัดเตรียมข้อมูลข้างต้นให้คณะกรรมการด้านจีนของสภาผู้แทนราษฎรเมื่อเดือนสิงหาคมนี้ หลังจากในเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา ซึ่งคณะกรรมการด้านจีนสอบถามหน่วยงานสิทธิบัตรว่า เงินทุนจากสหรัฐส่งผลให้จีนประสบความสำเร็จหรือไม่  ทั้งนี้ การขยายเวลาออกไปอีก 6 เดือนครั้งล่าสุดหมดอายุแล้วเมื่อวันอังคารที่ 21 สิงหาคมที่ผ่านมา และอาจมีการต่ออายุในอีกไม่กี่วันข้างหน้า ซึ่งสองฝ่ายกำลังหาทางเจรจาเงื่อนไขกันอยู่ในขณะนี้

ตั้งแต่ปี 2010 จนถึงไตรมาสแรกของปี 2024 หน่วยงานได้อนุมัติสิทธิบัตร 1,020 ฉบับ ซึ่งทั้งสองฉบับได้รับเงินทุนอย่างน้อยบางส่วนจากรัฐบาลสหรัฐและใช้นักประดิษฐ์อย่างน้อยหนึ่งคนที่อาศัยอยู่ในจีน ทั้งนี้ ข้อมูลไม่ได้ระบุในรายละเอียดว่าหน่วยงานหรือบุคคลในสหรัฐร่วมกันใช้สิทธิบัตรหรือไม่

สิทธิบัตรดังกล่าวรวมถึง 197 ฉบับในอุตสาหกรรมยา และ 154 ฉบับในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีชีวภาพ ซึ่งทั้งสองฉบับเป็นอุตสาหกรรมเชิงยุทธศาสตร์สำหรับจีนและสหรัฐ เงินทุนจากหน่วยงานรัฐบาลสหรัฐต่าง ๆ  สนับสนุนการวิจัยดังกล่าว ส่งผลให้มีสิทธิบัตร 92 ฉบับผ่านเงินทุนของกระทรวงกลาโหม 175 ฉบับ จากเงินของกระทรวงพลังงาน และ 4 ฉบับจากเงินสนับสนุนทางการเงินขององค์การนาซ่า หน่วยงานอวกาศสหรัฐ ซึ่งเจอข้อห้ามตามกฎหมายของสหรัฐไม่ให้ร่วมมือกับจีนหรือบริษัทจีน เงินทุนจากกระทรวงสาธารณสุขและบริการมนุษย์ได้ผลิตสิทธิบัตรดังกล่าวออกมา 356 ฉบับ ซึ่งมากที่สุดเมื่อเทียบกับหน่วยงานอื่น ๆ

“ช่างน่าตกใจที่ผู้เสียภาษีของสหรัฐให้ทุนโดยไม่ตั้งใจแก่สิทธิบัตรมากกว่า 1,000 ฉบับ ที่อ้างสิทธิโดยนิติบุคคลจีน โดยที่กระทรวงกลาโหมคิดเป็นเกือบ 100 ฉบับจากทั้งหมด” จอห์น มูเลนาร์ ประธานคณะกรรมการด้านจีนของสภาผู้แทนราษฎรสหรัฐกล่าว

ข้อมูลที่หน่วยงานสิทธิบัตรมอบให้กับคณะกรรมการสภาผู้แทนราษฎรในหนังสือลงวันที่ 14 ส.ค. ไม่ได้เปิดเผยโครงการหรือสิทธิบัตรเฉพาะเจาะจง  ไม่มีการบ่งชี้ว่าเงินทุนดังกล่าวเป็นผลโดยตรงจากข้อตกลง ซึ่งหลังจากการลงนามในปี 1979 วางรากฐานสำหรับการเติบโตอย่างรวดเร็วของการแลกเปลี่ยนทางวิชาการและเชิงพาณิชย์ระหว่างสหรัฐอเมริกาและจีน สิทธิบัตรครอบคลุมถึงความก้าวหน้าในสาขาต่าง ๆ เช่น เซมิคอนดักเตอร์ เคมีโมเลกุล และพอลิเมอร์ วิศวกรรมเคมี นาโนเทคโนโลยี และเทคโนโลยีทางการแพทย์

สิทธิบัตรดังกล่าวลดลงจากระดับสูงสุดประจำปีในปี 2019 จาก 99 ฉบับ เหลือ 61 ฉบับ ในปี 2023 และในไตรมาสแรกของปี 2024 มี 16 ฉบับ แม้ว่ารัฐบาลสหรัฐจะกังวลมากขึ้น ว่าความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของจีนเป็นภัยคุกคามต่อความมั่นคงของชาติ

ข้อตกลงความร่วมมือระหว่างสหรัฐและจีนที่เคยได้รับการยกย่องว่าเป็นพลังในการสร้างเสถียรภาพในความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐและจีน กลับถูกวิพากษ์วิจารณ์จากสมาชิกรัฐสภาที่กังวลเกี่ยวกับอำนาจทางทหารที่เพิ่มขึ้นของจีนและการขโมยทรัพย์สินทางปัญญาของสหรัฐ แต่ผู้สนับสนุนการต่ออายุข้อตกลงโต้แย้งว่า การยุติข้อตกลงจะขัดขวางความร่วมมือทางวิชาการและเชิงพาณิชย์ และป้องกันไม่ให้สหรัฐเรียนรู้เกี่ยวกับความก้าวหน้าทางเทคนิคของจีนไปด้วย

สิทธิบัตรจีนจากสำนักงานสิทธิบัตรของสหรัฐนี้ เป็นเพียงส่วนเล็ก ๆ ของสิทธิบัตรระดับโลกทั้งหมดของจีน ทั้งนี้ สิทธิบัตรให้สิทธิทางกฎหมายแก่ผู้คิดค้นแต่เพียงผู้เดียว แต่ยังเปิดเผยข้อมูลทางเทคนิคเกี่ยวกับสิ่งประดิษฐ์เหล่านั้นต่อสาธารณะด้วยได้ และถือเป็นเกณฑ์การวัดนวัตกรรมระดับโลกอย่างหนึ่ง ซึ่งจีนแซงสหรัฐขึ้นเป็นประเทศผู้ยื่นคำขอสิทธิบัตรชั้นนำของโลกในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา