ทำความเข้าใจเศรษฐกิจอินทรีเหล็ก ‘ซ่อมปีก’ เมื่อผู้นำเยอรมนี ‘ยก’ อิหร่าน ‘ข่ม’ สหรัฐ
ท่ามกลางความขัดแย้งในตะวันออกกลางยืดเยื้อเข้าสัปดาห์ที่ 8 นายกรัฐมนตรีเยอรมนีวิพากษ์วิจารณ์สหรัฐอย่างตรงไปตรงมา โดยกล่าวเมื่อ 27 เม.ย. ว่า ผู้นำอิหร่านกำลังทำให้สหรัฐ “อับอายขายหน้า” และทำให้เจ้าหน้าที่สหรัฐเดินทางไปยังปากีสถานแล้วก็ต้องกลับประเทศไปโดยไม่ได้ผลลัพธ์ใด ๆ กลับบ้าน ‘ประชาชาติธุรกิจ’ พาสำรวจผลกระทบจากสงครามอิหร่านต่อเศรษฐกิจเยอรมนีที่กำลังจะฟื้นตัว แต่ราคาน้ำมันที่พุ่งสูงขึ้นขัดขวางการการคัมแบ็กของเศรษฐกิจขนาดใหญ่ที่สุดในยุโรป
นายฟรีดริช แมร์ซ นายกรัฐมนตรีเยอรมนีกล่าวกับกลุ่มนักเรียนจากโรงเรียนมัธยมแห่งหนึ่งในเขตมาร์สเบิร์ก รัฐนอร์ทไรน์-เวสต์ฟาเลีย ทางตะวันตกของเยอรมนีว่า เจ้าหน้าที่อิหร่าน “เจรจาอย่างชาญฉลาดอย่างเห็นได้ชัด” และดู “แข็งแกร่งกว่าที่คิดไว้มาก” พร้อมเสริมว่า “ทั้งประเทศกำลังถูกผู้นำอิหร่านทำให้อับอายขายหน้า” โดยเฉพาะอย่างยิ่งโดยกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC)
แมร์ซยังกล่าวอีกว่า เขาไม่เห็นว่าสหรัฐกำลังดำเนินกลยุทธ์ถอนตัวใด ๆ ในสงครามอิหร่าน ความคิดเห็นดังกล่าวตอกย้ำถึงความแตกแยกร้าวลึกระหว่างสหรัฐและพันธมิตรนาโต้ในยุโรป ซึ่งความขัดแย้งนี้ได้ก่อตัวขึ้นก่อนหน้านี้แล้วจากประเด็นยูเครนและอื่น ๆ
หลังจากสงครามดำเนินมาได้สองเดือน ซึ่งสหรัฐและอิสราเอลเป็นฝ่ายเริ่มสงคราม แต่ดูเหมือนว่าสหรัฐจะไม่สามารถยุติได้ คือการประเมินอย่างตรงไปตรงมาของนายกรัฐมนตรีเยอรมนี ซึ่งยังได้กล่าวถึงสิ่งที่เขาบอกว่าเป็นการขาดกลยุทธ์การถอนตัวที่ชัดเจนจากทำเนียบขาวด้วย
ความไม่พอใจกำลังปะทุขึ้นในเยอรมนีเกี่ยวกับสงครามอิหร่านที่ยุโรปไม่เคยได้รับการปรึกษาหารือจากสหรัฐ และผลกระทบของสงครามในรูปแบบของราคาน้ำมันที่พุ่งสูงขึ้น กำลังบั่นทอนความพยายามของแมร์ซในการฟื้นฟูเศรษฐกิจเยอรมนีที่มีขนาดใหญ่ที่สุดของทวีป
แมร์ซเรียกร้องให้ยุติสงครามโดยเร็ว พร้อมเตือนว่าผลกระทบกำลังส่งผลต่อเศรษฐกิจเยอรมนีแล้ว
“ขณะนี้สถานการณ์ค่อนข้างยุ่งเหยิง” เขากล่าว “และมันทำให้เราเสียเงินเป็นจำนวนมาก ความขัดแย้งนี้ สงครามกับอิหร่านนี้ ส่งผลกระทบโดยตรงต่อผลผลิตทางเศรษฐกิจของเรา ดังนั้นจึงต้องยุติให้เร็วที่สุด” แมร์ซกล่าว
ปรับลดคาดการณ์เศรษฐกิจครึ่งหนึ่ง
รัฐบาลเยอรมนีได้ปรับลดคาดการณ์การเติบโตทางเศรษฐกิจในปี 2026 ลงครึ่งหนึ่งเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว เนื่องจากสงครามอิหร่านทำให้ราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้นทั้งในภาคอุตสาหกรรมและครัวเรือน
กระทรวงเศรษฐกิจและพลังงานเยอรมนีได้ปรับลดคาดการณ์การเติบโตทางเศรษฐกิจสำหรับปี 2026 ลงเหลือ 0.5% จาก 1% ในสัปดาห์นี้ ขณะที่คาดการณ์สำหรับปี 2027 ลดลงจาก 1.3% เหลือ 0.9% อัตราเงินเฟ้อคาดว่าจะอยู่ที่ 2.7% ในปีนี้และ 2.8% ในปีหน้า
คาร์สเตน เบอร์เซสกี หัวหน้าฝ่ายวิจัยเศรษฐกิจมหภาคระดับโลกของ ING กล่าวว่า การผลิตภาคอุตสาหกรรม “ชะงักงัน” อยู่แล้วก่อนสงคราม โดยลดลง 0.3% ในเดือนกุมภาพันธ์ เมื่อเทียบกับเดือนก่อนหน้า และทรงตัวเมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 2025
แต่ขณะนี้ความขัดแย้งกับอิหร่านได้ส่งผลให้ความเชื่อมั่นทางธุรกิจตกต่ำอย่างรุนแรง
แคทเธอรีนา ไรเช รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐกิจเยอรมนี กล่าวว่า ภาวะขาดแคลนพลังงาน “ยังคงผันผวนอย่างมาก”
เปิดประตูระงับข้อจำกัดเพดานหนี้
รัฐบาลพรรคผสมของเยอรมนีดูเหมือนจะเห็นต่างกันในประเด็นการระงับข้อจำกัดด้านหนี้สิน (Schuldenbremse) เพื่อรับมือกับผลกระทบจากสงครามระหว่างสหรัฐและอิสราเอลกับอิหร่าน
กระทรวงการคลังเยอรมนีส่งสัญญาณว่าพร้อมที่จะพิจารณาการระงับข้อจำกัดด้านหนี้สินเป็นการฉุกเฉิน อย่างไรก็ตาม แมร์ซและกลุ่มพันธมิตรอนุรักษนิยมที่นำโดยพรรคประชาธิปไตยคริสเตียนปฏิเสธอย่างหนักแน่นต่อทางเลือกในการยกเลิกข้อจำกัดด้านหนี้สินที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญ
นายลาร์ส คลิงเบล รัฐมนตรีกระทรวงการคลังจากพรรคสังคมประชาธิปไตย กล่าวว่า จะไม่ตัดความเป็นไปได้ในการระงับข้อจำกัดดังกล่าว ซึ่งอาจนำมาใช้เพื่อรับมือการหยุดชะงักของอุปทานจากตะวันออกกลางที่ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจของเยอรมนี
เจ้าหน้าที่ภายในกระทรวงคลังกำลังเตรียมหลายทางเลือกขณะพิจารณาการจัดหาเงินทุนสำหรับมาตรการวิกฤตที่ทำให้งบประมาณขยายตัว รวมถึงการยกเว้นข้อจำกัดด้านหนี้สินตามข้อกำหนดฉุกเฉิน
อัลมา ไลอาดี โฆษกกระทรวงการคลังกล่าวกับผู้สื่อข่าวในกรุงเบอร์ลิน กล่าวว่า รัฐธรรมนูญเยอรมนีอนุญาตให้กู้ยืมเงินเกินกว่าข้อจำกัดในสถานการณ์ฉุกเฉินได้ มติดังกล่าวสามารถอนุมัติได้ในสภาล่างด้วยเสียงข้างมากธรรมดา
แมร์ซยืนยันว่า เยอรมนีไม่สามารถกู้ยืมเพิ่มอีกได้ ซึ่งสถานการณ์ดังกล่าวจะส่งผลกระทบต่ออันดับเครดิต AAA ของประเทศ และแมร์ซกล่าวกับผู้สื่อข่าวเมื่อเดือนนี้เองว่า ขณะนี้เราต้องให้ความสนใจอย่างใกล้ชิดยิ่งกว่าเดิมในการตรวจสอบให้แน่ใจว่าหนี้สาธารณะจะไม่เพิ่มสูงขึ้นอีก
ทั้งนี้ กลไกควบคุมหนี้ Debt Brake หรือ Schuldenbremse เป็นกฎทางการคลังตามรัฐธรรมนูญ ซึ่งครั้งสำคัญที่เยอรมนีนำมาใช้เกิดขึ้นในปี 2009 โดยจำกัดการกู้ยืมของรัฐบาลอย่างเข้มงวดเพื่อป้องกันการขาดดุลโครงสร้างและสร้างความยั่งยืนในระยะยาว โดยทั่วไปแล้ว นโยบายนี้จำกัดการกู้ยืมสุทธิของรัฐบาลกลางไว้ที่ 0.35% ของ GDP โดยอนุญาตให้มีข้อยกเว้นเฉพาะในกรณีภัยพิบัติทางธรรมชาติหรือภาวะเศรษฐกิจตกต่ำอย่างรุนแรงเท่านั้น
แพ็กเกจกระตุ้นเศรษฐกิจขนาดใหญ่
เมื่อเผชิญกับการเติบโตที่อ่อนแอลงและปัญหาเชิงโครงสร้างที่ลึกซึ้งกว่าเดิม แพ็กเกจการใช้จ่ายทางการคลังขนาดใหญ่ของรัฐบาลกลางจึงถูกมองว่าเป็นแรงหนุนที่สำคัญสำหรับประเทศในขณะนี้
ก่อนสงคราม ประเทศเยอรมนีได้ขับเคลื่อนจากคำสั่งซื้อภาคอุตสาหกรรมที่เพิ่มขึ้น สินค้าคงคลังที่ลดลง และความเชื่อมั่นที่ดีขึ้น ส่วนใหญ่เป็นผลมาจากการใช้จ่ายทางการคลังด้านการป้องกันประเทศและโครงสร้างพื้นฐาน
แต่ราคาน้ำมันที่สูงขึ้นและความเสี่ยงในห่วงโซ่อุปทาน “กำลังทำลายงานเลี้ยงการเติบโตของเยอรมนีตั้งแต่ยังไม่เริ่ม” คาร์สเตน บรเซสกี หัวหน้าฝ่ายวิจัยมหภาคระดับโลกของ ING กล่าว
“สิ่งที่เราเห็นคือเศรษฐกิจเยอรมันได้รับผลกระทบอย่างหนักจากวิกฤตอิหร่าน” เคลเมนส์ ฟูเอสต์ ประธานสถาบันวิจัยเศรษฐกิจ Ifo Institute for Economic Research กล่าวกับ CNBC “บริษัทต่าง ๆ บอกเราว่าจะมีปัญหาเกิดขึ้นในอนาคต”
ตามการวิเคราะห์ของ ING เยอรมนียังคงเป็นหนึ่งในประเทศผู้นำเข้าพลังงานสุทธิรายใหญ่ที่สุดของยุโรป โดยประมาณ 6% มาจากตะวันออกกลาง ขณะที่อุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานอย่างเข้มข้น ซึ่งจ้างงานเกือบ 1 ล้านคน คิดเป็นประมาณ 17% ของมูลค่าเพิ่มรวมของภาคอุตสาหกรรม
คาร์สเตน เบอร์เซสกี หัวหน้าฝ่ายวิจัยเศรษฐกิจมหภาคระดับโลกของ ING กล่าวว่า สงครามเน้นย้ำถึงการพึ่งพาพลังงานนำเข้าอย่างหนักของเยอรมนี ในฐานะอีกหนึ่งเครื่องเตือนใจที่เจ็บปวดว่าการเปลี่ยนจากพึ่งพารัสเซียไปยังตะวันออกกลางนั้นไม่ใช่ทางออกเชิงโครงสร้าง
แต่ไม่ใช่แค่ปริมาณน้ำมันและก๊าซเท่านั้นที่ได้รับผลกระทบจากความขัดแย้ง ยังรวมถึงผลิตภัณฑ์ขั้นกลางสำหรับอุตสาหกรรมเคมีด้วย ซึ่งส่งผลกระทบในวงกว้าง ผลิตภัณฑ์ขั้นกลางสำหรับอุตสาหกรรมการก่อสร้าง ผลิตภัณฑ์ที่ใช้ปิโตรเลียมเป็นส่วนประกอบ มีความเสี่ยงที่จะประสบปัญหาคอขวดที่อาจทำให้การผลิตหยุดชะงักได้
ผู้สังเกตการณ์ตลาดหวังว่ามาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจขนาดใหญ่ของเยอรมนี ซึ่งรวมถึงกองทุนลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานมูลค่า 500,000 ล้านยูโร (ราว 12 ล้านล้านบาท) สำหรับด้านการขนส่ง ดิจิทัล และพลังงาน และการเพิ่มงบประมาณด้านกลาโหมเกินกว่าขีดจำกัดเดิมที่ 1% ของ GDP จะช่วยเร่งเศรษฐกิจของประเทศ
ฟูเอสต์กล่าวอีกว่า การขยายตัวทางการคลังยังคงเป็นแรงหนุนและ “ตอนนี้ยิ่งน่ายินดีมากขึ้น” “หากไม่มีภาคส่วนนี้ เศรษฐกิจของเยอรมนีคงหดตัวลง” เขากล่าว โดยชี้ให้เห็นว่าภาคการป้องกันประเทศเป็นหนึ่งในภาคส่วนที่ยังคงเติบโตอย่างต่อเนื่อง โดยได้รับแรงหนุนจากคำสั่งซื้อที่เพิ่มสูงขึ้น
ไรเช รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐกิจ ยอมรับว่ามาตรการบรรเทาภาระราคาน้ำมันและมาตรการอื่น ๆ จะไม่สามารถแก้ปัญหาที่ลึกซึ้งกว่าปัจจัยที่เป็นสาเหตุทำให้การเติบโตของเศรษฐกิจเยอรมนีอ่อนแออยู่เดิมได้
“เราต้องการเศรษฐกิจที่เติบโตและแข่งขันได้ นอกเหนือจากการปฏิรูปโครงสร้างที่ครอบคลุม” ไรเชกล่าวในแถลงการณ์เมื่อ 22 เม.ย.ที่ผ่านมา ซึ่งกล่าวในระหว่างการปรับลดคาดการณ์การเติบโต “บริษัทของเราต้องการอากาศหายใจอีกครั้ง”
เบอร์เซสกีกล่าวว่า ราคาน้ำมันที่สูงขึ้นกำลังเบี่ยงเบนความสนใจของรัฐบาลออกจากการปฏิรูปโครงสร้างที่ล่าช้าไปสู่การสนับสนุนระยะสั้น เยอรมนีต้องการกลยุทธ์ด้านพลังงานที่ดีกว่าและมุ่งมั่นกว่านี้อย่างเร่งด่วน ซึ่งจะช่วยให้เกิดความเป็นอิสระและราคาที่แข่งขันได้มากขึ้น และไม่ว่าจะเป็นการหันไปใช้พลังงานหมุนเวียนทั้งหมด หรือการทบทวนเรื่องพลังงานนิวเคลียร์ ก็ไม่สำคัญ สิ่งสำคัญคือรัฐบาลต้องวางแผนยุทธศาสตร์ระยะยาวให้ได้เสียที
อ้างอิง :
• CNBC