หนี้ของระบบภูมิคุ้มกัน คืออะไร ทำไมเพิ่มเสี่ยงโรคติดเชื้อ

หมอยงอธิบาย ภาระหนี้ของระบบภูมิต้านทาน สาเหตุปี 2566-2567 มีผู้ป่วยโรคติดเชื้อเพิ่มยกแผง ทั้งไข้หวัดใหญ่ RSV โรคทางเดินหายใจอื่น ๆ แม้แต่ไข้เลือดออก

วันที่ 13 สิงหาคม 2567 นพ.ยง ภู่วรวรรณ หัวหน้าศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิก ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โพสต์เฟซบุ๊ก Yong Poovorawan กล่าวถึงภาระหนี้ของระบบภูมิต้านทาน (Immune debt, Immunity debt or Immune shortage) ซึ่งเป็นสาเหตุให้ ปี 2567 นี้พบผู้ป่วยด้วยโรคติดเชื้อต่าง ๆ มากขึ้นกว่าปกติ

หมอยงอธิบายว่า ในช่วงการระบาดใหญ่ของโควิด-19 โดยเฉพาะใน 2-3 ปีแรก เรามีมาตรการเข้มงวดในการลดการระบาดของโรคโควิด-19 ไม่ว่าจะเป็นการล็อกดาวน์ หยุดอยู่บ้าน กำหนดระยะห่าง ปิดโรงเรียน ใส่หน้ากากอนามัย

ทำให้โรคหลายอย่าง เช่น โรคทางเดินหายใจ ไข้หวัดใหญ่ แม้กระทั่งไข้เลือดออก ก็ลดลง เพราะทุกคนหยุดอยู่บ้าน ลดการเดินทาง ทั้งที่ไข้เลือดออกเกิดจากยุง การเคลื่อนที่ของประชากรน้อยลงก็ลดการแพร่ระบาดของโรคลงไปด้วย การระบาดของโรคที่เป็นประจำฤดูกาลลดลงอย่างมาก ผู้ป่วยไปโรงพยาบาลน้อยลง

สถานการณ์นี้ทำให้ประชากรส่วนใหญ่ไม่ได้สร้างภูมิต้านทานจากการติดเชื้อต่าง ๆ และส่วนใหญ่จึงไม่มีภูมิต้านทาน หรือภูมิต้านทานลดลงในช่วงเวลาดังกล่าว จึงเกิดภาระหนี้ของระบบภูมิต้านทาน immune debt เพราะการติดต่อของโรคติดเชื้อลดลง ภูมิต้านทานในหมู่ประชากรก็ลดลง

เมื่อมีการผ่อนคลายมาตรการดังกล่าวเข้าสู่ภาวะปกติ ภูมิต้านทานต่อโรคติดเชื้อต่าง ๆ ที่ลดลง จึงทำให้โรคต่าง ๆ ที่เกิดประจำฤดูกาลติดต่อได้ง่าย จึงเพิ่มสูงขึ้นอย่างมาก เช่น ไข้หวัดใหญ่ RSV โรคทางเดินหายใจอื่น ๆ etc แม้กระทั่งไข้เลือดออกก็เพิ่มสูงอย่างมากในปีที่แล้ว เพื่อชดใช้ภาระหนี้ดังกล่าว หรือเกิดแรงสะท้อนของโรคต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับการติดเชื้อเพิ่มสูงขึ้นหลังผ่อนคลายในปีแรก ๆ และเมื่อใช้หนี้หมดแล้ว ในปีต่อ ๆ มาก็จะกลับเข้าสู่ภาวะปกติ