เหมืองแร่โพแทชไทยยังไปไม่ถึงไหน กพร.ยอมรับทั้ง 3 แห่ง “อุดร-ชัยภูมิ-โคราช” ยังไม่ได้เริ่มผลิต ติดอุปสรรคหลายเรื่อง ทั้งชุมชนต่อต้าน ติดค้างหนี้ ต้องปรับโครงสร้างผู้ถือหุ้น เหตุมี ตปท. สะดุด พ.ร.บ.ต่างด้าว แต่ยังมีความหวัง ชี้ไทยเน้นเกษตรใช้ปุ๋ยเยอะ คาดปี’71 ได้เห็นแน่
นายอดิทัต วะสีนนท์ อธิบดีกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) เปิดเผย “ประชาชาติธุรกิจ” ว่า โครงการเหมืองแร่โพแทชในประเทศไทยที่มีประทานบัตรอยู่ในขณะนี้ ยังคงมีจำนวน 3 แหล่ง โดยแต่ละแหล่งยอมรับว่ายังไม่มีแห่งใดเริ่มดำเนินการขุดเจาะนำแร่โพแทชขึ้นมาเพื่อผลิตเป็นปุ๋ยใช้เองได้ในภาคการเกษตร เนื่องจากทุกแหล่งนั้นติดปัญหาที่แตกต่างกัน โครงการที่ จ.นครราชสีมา ขนาด 9,005 ไร่ อยู่ในพื้นที่ ต.หนองไทร อ.ด่านขุนทด ดำเนินการโดยบริษัท ไทยคาลิ จำกัด ได้ประทานบัตรวันที่ 7 กรกฎาคม 2558 แผนการผลิตโพแทช 1 แสนตัน/ปี จ.นครราชสีมา แผนผลิตโพแทช 1 แสนตัน/ปี ซึ่งได้มีเปลี่ยนแปลงแผนผังการทำเหมืองให้เป็นอุโมงค์แนวดิ่งแล้ว หลังจากเกิดปัญหาน้ำรั่วจากที่ขุดเจาะอุโมงค์แนวเอียง แม้ว่าปัญหาดังกล่าวได้รับการแก้ไขแล้ว
แต่ล่าสุดพบว่ามีการคัดค้านจากชุมชนรอบเหมืองอย่างหนัก โดยเฉพาะประเด็นการใช้ระเบิดในพื้นที่ ซึ่งขณะนี้เหมืองยังไม่ได้รับการอนุญาตให้ใช้วัตถุระเบิดในการระเบิดหินแข็งที่พบระหว่างการขุดเหมือง ซึ่งกรมเองก็มีความเห็นว่าต้องพิจารณาให้รอบคอบ โดยการขออนุญาตจะต้องผ่าน 3 หน่วยงาน คือ กระทรวงอุตสาหกรรม โดยกรมเหมืองแร่ฯ ต้องคำนวณปริมาณที่ต้องใช้ กระทรวงกลาโหมโดยกรมอุตสาหกรรมทหาร ที่ต้องกำกับดูแลเรื่องความมั่นคง กระทรวงมหาดไทยคือเรื่องการจัดการในพื้นที่ ซึ่งยังติดที่ตรงนี้เพราะเมื่อมีชาวบ้าน ชุมชนร้องเรียน เรื่องการกลัวระเบิด การอนุญาตจึงต้องอยู่ในดุลพินิจของมหาดไทย
“ประเด็นสำคัญอยู่ที่ว่าการจะอนุญาตให้ใช้วัตถุระเบิดได้นั้น ถ้ามีการร้องเรียนคัดค้าน จะปลดเรื่องนี้ได้ต้องมี 2 กรณี คือ 1.ผู้ร้องไม่ติดใจคัดค้านแล้ว 2.ต้องพิสูจน์ได้ว่าข้อร้องเรียนเลื่อนลอยไร้เหตุผล หรือมีมาตรการอื่นที่เข้มงวดที่ทำให้ชาวบ้านมั่นใจด้านความปลอดภัย รวมถึงการกำหนดแนวทางป้องกันทางเสียง ฝุ่น ควัน จึงทำให้เหมืองโพแทชไทยคาลิยังไม่สามารถดำเนินการต่อได้ แม้ว่าโรงงานจะสร้างเสร็จหมดแล้ว สำหรับการทำเหมืองอะไรที่เรามีและเป็นจุดแข็งของเรา ประเทศก็ต้องดันให้ไปทางนั้น อย่างเรามีแร่โพแทช เราก็สนับสนุนเพราะประเทศเราทำการเกษตร ต้องพึ่งพาการใช้ปุ๋ยจำนวนมาก นักลงทุนเขาก็ลงทุนไปมากแล้ว จะถอยก็ยาก แม้จะติดปัญหาก็ยังเชื่อว่าเราคงต้องเห็นแร่โพแทชจากเหมืองใดเหมืองหนึ่ง โดยที่เราไม่ต้องนำเข้าอีกแล้ว”
ส่วนโครงการที่ จ.อุดรธานี อยู่ในพื้นที่ ต.หนองไผ่ อ.เมือง ขนาด 26,400 ไร่ ดำเนินการโดยบริษัท เอเชีย แปซิฟิค โปแตช คอร์เปอเรชั่น จำกัด ได้รับประทานบัตรเมื่อวันที่ 23 กันยายน 2565 แผนการผลิตโพแทช 2 ล้านตัน/ปี ขณะนี้จำเป็นต้องมีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างภายในใหม่ ซึ่งอาจต้องใช้เวลา โดยเฉพาะประเด็นเรื่องสัดส่วนนักลงทุน จะมีกรณีการถือหุ้นของต่างด้าว ที่ทางบริษัทจำเป็นต้องเคลียร์เรื่องดังกล่าวก่อน ซึ่งตาม พ.ร.บ.แร่ พ.ศ.2560 ไม่ได้ห้ามต่างชาติทำเหมือง แต่ พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ.2542 กำกับดูแลโดยกระทรวงพาณิชย์ ระบุไว้ว่าหากประกอบกิจการที่ใช้ทรัพยากรธรรมชาติทำลายธรรมชาติจะต้องขออนุญาตที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์เป็นผู้อนุญาต โดยความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรี (ครม.) ถ้าไม่ต้องการที่จะดำเนินการไปตามแนวทางนั้น ก็ให้เปลี่ยนโครงสร้างบริษัทเป็นผู้ประกอบการไทย หากแก้ปัญหานี้จบ เชื่อว่าโครงการดังกล่าวจะเห็นภายในปี 2571
ส่วนโครงการที่ จ.ชัยภูมิ อยู่ในพื้นที่ ต.บ้านตาล อ.บำเหน็จณรงค์ ดำเนินการโดยบริษัท อาเซียนโปแตชชัยภูมิ จำกัด (มหาชน) ได้ประทานบัตรวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2558 แผนการผลิตโพแทช 1.1 ล้านตัน/ปี ขนาด 9,708 ไร่ ซึ่งทางบริษัทสามารถดำเนินการขุดเจาะนำแร่ขึ้นมาได้เลย เพียงแต่ยังติดประเด็นเรื่องของเงินผลประโยชน์พิเศษแก่รัฐที่ต้องจ่ายให้กับทางภาครัฐ ในขณะนี้ถือว่าบริษัทเป็นหนี้รัฐที่ต้องจ่าย คาดว่ามากกว่า 6,000 ล้านบาท ซึ่งจะโดนค่าปรับเป็นรายวัน วันละ 1.3 ล้านบาท (คำนวณมาจากมูลค่าแร่) ซึ่งบริษัทยังไม่จ่าย จึงมีการฟ้องร้องศาลปกครองตามกระบวนการตั้งแต่ปี 2566 ส่วนการเจรจาขอผ่อนผันหรือชะลอหนี้ไว้นั้น เป็นอำนาจของกระทรวงการคลังที่ทางบริษัทจะต้องยื่นเรื่องขอเจรจาไกล่เกลี่ยเอง
นายสุทธิโชค นันทสุขเกษม ผู้จัดการใหญ่ บริษัท ไทยคาลิ จำกัด กล่าวว่า หลังจากที่บริษัท บางจาก คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) ได้เข้าลงทุนในบริษัท ไทยคาลิ จำกัด ผ่านบริษัทย่อย คือ บีซีวี เอ็นเนอร์ยี จำกัด (BCVE) โดยการซื้อหุ้นเพิ่มทุนเป็นกิจการร่วมค้า สัดส่วนการถือหุ้น 65% เมื่อช่วงเดือนธันวาคม 2567 หากเริ่มการขุดแร่ได้ตามแผนแล้ว บริษัทจะเริ่มผลิตเป็นสินค้าได้ 3 ผลิตภัณฑ์ 1.แม่ปุ๋ยโพแทสเซียมคลอไรด์ 0-0-60 (MOP) ชนิดผงและชนิดเม็ด ซึ่งปุ๋ยโพแทสเซียมคลอไรด์เป็นแม่ปุ๋ยที่สามารถใช้ได้กับพืชทุกชนิด สำหรับเพิ่มขนาด ปริมาณ ความหวานและสีสัน ใช้ผสมกับแม่ปุ๋ยตัวอื่น ได้แก่ แม่ปุ๋ยยูเรีย (Urea, 46-0-0) และแม่ปุ๋ยไดแอมโมเนียมฟอสเฟต (Diammonium Phosphate DAP, 18-46-0) 2.เกลือบริสุทธิ์ 97.5-99.9% ที่จะเป็นชนิดบรรจุ 25 กก. 40 กก. 50 กก. และ 1,000 กก.ซึ่งเกลือบริสุทธิ์เป็นวัตถุดิบต้นน้ำของอุตสาหกรรมต่าง ๆ เช่น อุตสาหกรรมคลอร์-อัลคาไล อุตสาหกรรมเคมีอื่น และอุตสาหกรรมอาหาร 3.เกลืออุตสาหกรรม 96% ซึ่งเป็นเกลืออุตสาหกรรม เป็นวัตถุดิบต้นน้ำของอุตสาหกรรมต่าง ๆ เช่น อุตสาหกรรมคลอร์-อัลคาไล อุตสาหกรรมเคมีอื่น