เบื้องหลัง IRGC อิหร่านเปลี่ยนท่าที ห้ามผ่านฮอร์มุซ เรือสหรัฐ อิสราเอล ยุโรป และพันธมิตร

ในสงครามอิหร่าน กองทัพ IRGC เปลี่ยนท่าทีเป็นจำกัดวงเรือที่ห้ามผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ครอบคลุมเรือจากสหรัฐ อิสราเอล ยุโรป และพันธมิตรตะวันตกอื่น ๆ เท่านั้น การเปลี่ยนแปลงยุทธศาสตร์ครั้งสำคัญเพื่อสร้างอำนาจต่อรองและเลี่ยงการสร้างความไม่พอใจให้ประเทศที่เป็นกลาง 

กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามแห่งอิหร่าน (IRGC) ซึ่งขึ้นตรงต่อผู้นำสูงสุดประกาศเปลี่ยนท่าทีเกี่ยวกับการปิดช่องแคบฮอร์มุซ โดยระบุว่า การห้ามผ่านช่องแคบนี้มีผลกับเรือจากสหรัฐ อิสราเอล ยุโรป และพันธมิตรตะวันตกอื่น ๆ เท่านั้น

IRGC กล่าวว่าช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นหนึ่งในเส้นทางเดินเรือที่สำคัญที่สุดของโลก มีปริมาณการจราจรทางน้ำลดลงอย่างมากนับตั้งแต่สงครามเริ่มต้น และขณะนี้ปิดเฉพาะเรือจากสหรัฐอเมริกา อิสราเอล ยุโรป และประเทศพันธมิตรตะวันตกอื่น ๆ เท่านั้น

“เราเคยระบุไว้ก่อนหน้านี้ว่า ภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศและมติระหว่างประเทศ ในยามสงคราม สาธารณรัฐอิสลามอิหร่านมีสิทธิที่จะควบคุมการผ่านช่องแคบฮอร์มุซ” กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลามกล่าว ตามรายงานของสถานีโทรทัศน์ IRIB ของรัฐบาลอิหร่าน

IRGC เตือนว่าหากตรวจพบเรือจากสหรัฐอเมริกา อิสราเอล ยุโรป และผู้สนับสนุนของพวกเขา จะถูกโจมตีอย่างแน่นอน

ช่องแคบฮอร์มุซถูกปิดตั้งแต่สหรัฐอเมริกาและอิสราเอลเริ่มปฏิบัติการร่วมต่อต้านอิหร่านเมื่อวันเสาร์ที่ 28 กุมภาพันธ์ ส่งผลให้ราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้นอย่างมากและเป็นภัยคุกคามต่อเศรษฐกิจโลก ภายในวันถัดมาการจราจรทางทะเลลดลงถึง 80% อ้างอิงจากข้อมูลของ Lloyd’s List Intelligence

เหตุผลในการมุ่งเป้าไปที่เรือจากสหรัฐ อิสราเอล ยุโรป และพันธมิตรตะวันตก ส่วนใหญ่เป็นการตอบโต้ปฏิบัติการทางทหารร่วมต่ออิหร่านและการคว่ำบาตรที่เข้มงวดขึ้น การเปลี่ยนแปลงเชิงกลยุทธ์นี้มีเป้าหมายเพื่อสร้างอำนาจต่อรองที่สำคัญในความขัดแย้งที่ทวีความรุนแรงขึ้น โดยใช้จุดยุทธศาสตร์ทางทะเลที่สำคัญนี้เพื่อขัดขวางการจัดหาน้ำมันและก๊าซทั่วโลก ในขณะเดียวกันก็หลีกเลี่ยงการปิดช่องแคบแบบเบ็ดเสร็จที่อาจทำให้ประเทศที่เป็นกลางไม่พอใจ

ด้วยการกำหนดเป้าหมายไปยังประเทศใดประเทศหนึ่งโดยเฉพาะ อิหร่านกำลังยืดหยุ่นอิทธิพลทางภูมิศาสตร์การเมืองของตน โดยแสดงให้เห็นถึงความสามารถในการขัดขวางการขนส่งน้ำมันทั่วโลกประมาณร้อยละ 31 และร้อยละ 20 ของก๊าซธรรมชาติเหลวทั่วโลกที่ต้องพึ่งพาช่องแคบฮอร์มุซเพื่อไปถึงปลายทาง

เหตุผลสำคัญที่ทำให้มีการเปลี่ยนแปลงจุดยืน ได้แก่ :

การตอบโต้ปฏิบัติการทางทหาร การตัดสินใจครั้งนี้เกิดขึ้นหลังจากการปฏิบัติการทางทหารร่วมกันของสหรัฐอเมริกาและอิสราเอลต่ออิหร่าน

แรงกดดันทางเศรษฐกิจแบบเจาะจงเป้าหมายกล่าวคือแทนที่จะปิดล้อมทั้งหมด กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม (IRGC) กำลังกำหนดเป้าหมายเฉพาะเรือจากประเทศที่อยู่ฝ่ายตะวันตก เพื่อสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจสูงสุดต่อศัตรูที่ถูกมองว่าเป็นภัยคุกคาม ในขณะที่อนุญาตให้การจราจรอื่น ๆ ดำเนินต่อไปได้

การแสดงให้เห็นถึงพลังอำนาจในการควบคุม อิหร่านอ้างว่ามี “การควบคุมอย่างเบ็ดเสร็จสมบูรณ์” เหนือช่องแคบ ซึ่งเป็นจุดสำคัญสำหรับการจัดหาพลังงานทั่วโลก เพื่อตอบโต้มาตรการคว่ำบาตรและการโจมตีทางทหารต่อผลประโยชน์ของตน

พลวัตระดับภูมิภาคที่เปลี่ยนแปลงไป หลังจากการโจมตีเรือและโครงสร้างพื้นฐานของอิหร่าน IRGC มีเป้าหมายในการเอาคืน คือการขัดขวางการค้าทางทะเลและคุกคามการไหลของพลังงานผ่านช่องแคบ

“ในทางปฏิบัติแล้ว ช่องแคบนี้ปิดสนิท ไม่มีใครกล้าแล่นผ่าน” อาร์เน โลห์มันน์ ราสมุสเซน หัวหน้านักวิเคราะห์ของ Global Risk Management ผู้ให้บริการข้อมูลเชิงลึกด้านตลาดพลังงาน กล่าวกับ CBS News ซึ่งเป็นพันธมิตรของ BBC ในสหรัฐ ก่อนการเปลี่ยนท่าทีของกองทัพ IRGC อิหร่าน

“คุณอาจถูกโจมตี และคุณไม่สามารถหาประกันได้ หรือถ้าได้ก็แพงมาก ดังนั้นคุณต้องรอจนกว่าสถานการณ์ด้านความปลอดภัยจะดีขึ้น… หากการขนส่งน้ำมันและก๊าซจากช่องแคบถูกตัดขาด นั่นจะส่งผลกระทบอย่างมากต่อตลาด” เขากล่าวเสริม

“ในขณะที่ไม่มีการปิดกั้นทางกายภาพ แต่ภัยคุกคามจากอิหร่าน รวมถึงการโจมตีด้วยโดรนและขีปนาวุธ หมายความว่าเรือบรรทุกน้ำมันไม่สามารถผ่านช่องแคบได้” ราสมุสเซนกล่าว

ก่อนหน้านี้ บลูมเบิร์ก (Bloomberg) รายงานอ้างแหล่งข่าวผู้บริหารระดับสูงในอุตสาหกรรมก๊าซของจีนเมื่อ 3 มีนาคมว่า จีนกำลังกดดันเจ้าหน้าที่อิหร่านให้หลีกเลี่ยงการกระทำที่จะขัดขวางการส่งออกก๊าซของกาตาร์หรือการขนส่งพลังงานอื่น ๆ ที่ผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

จราจรทางเรือหยุดชะงักแทบทั้งหมด

การจราจรทางเรือในช่องแคบฮอร์มุซหยุดชะงักเกือบทั้งหมด เนื่องจากความขัดแย้งในตะวันออกกลางได้ขัดขวางเส้นทางขนส่งสินค้าสำคัญระดับโลก ตั้งแต่น้ำมันไปจนถึงปุ๋ย

ศูนย์ข้อมูลการเดินเรือร่วม (Joint Maritime Information Center : JMIC) กล่าวในบันทึกเมื่อวันที่ 6 มีนาคมว่า การตรวจสอบสัญญาณการเดินเรือในเส้นทางน้ำเมื่อเร็ว ๆ นี้ บ่งชี้ว่าการผ่านเข้าออกลดลงเหลือเพียงหลักเดียว โดยมีการยืนยันการผ่านเข้าออกของเรือพาณิชย์เพียงสองลำใน 24 ชั่วโมงที่ผ่านมา ซึ่งเป็นเรือบรรทุกสินค้า ไม่ใช่เรือบรรทุกน้ำมัน

สงครามที่ทวีความรุนแรงขึ้นในภูมิภาคนี้ ทำให้เรือบรรทุกน้ำมันและก๊าซที่บรรทุกเต็มลำหลายสิบลำต้องจอดอยู่ในอ่าวเปอร์เซีย ความถี่ของการโจมตีเรือในและรอบ ๆ ช่องแคบยังคงสูง ทำให้มีความเสี่ยงมากเกินไปสำหรับเรือบรรทุกน้ำมันและสินค้ามูลค่าหลายล้านดอลลาร์ที่จะพยายามผ่านเข้าออก

JMIC ซึ่งเป็นกลุ่มที่ปรึกษาทางทะเลระหว่างประเทศที่มุ่งเน้นเรื่องตะวันออกกลาง ให้ข้อมูลเพิ่มเติมอีกว่า แสดงถึงการหยุดชะงักชั่วคราวเกือบทั้งหมดของการจราจรเชิงพาณิชย์ตามปกติ โดยเมื่อวันที่ 4 มีนาคม พบเรือเข้าและออกช่องแคบเพียงลำเดียวเท่านั้น ตัวเลขนี้รวมเฉพาะเรือที่เปิดใช้งานเครื่องส่งสัญญาณระบุตำแหน่ง และไม่ได้รวมเรือที่แล่นผ่านโดยไม่ส่งสัญญาณทั้งหมด

มีรายงานว่าเรือสองลำ คือ MSC Grace และ Sonangol Namibe ประสบอุบัติเหตุในอ่าวอาหรับและใกล้กับอิรัก

นอกจากนี้ เรือบรรทุกสินค้าขนาดใหญ่ Iron Maiden ได้ออกจากช่องแคบพร้อมส่งสัญญาณว่า “เจ้าของเป็นชาวจีน” ขณะที่แล่นฝ่าเส้นทางน้ำ ซึ่งเป็นตัวอย่างหนึ่งของการที่เรือพยายามสร้างความปลอดภัยในการแล่นผ่าน ก่อนหน้านี้ เรืออีกลำหนึ่ง คือ เรือบรรทุกก๊าซ LPG ชื่อ Bogazici ได้แจ้งสัญญาณว่า เป็นเรือที่ชาวมุสลิมเป็นเจ้าของและดำเนินการโดยชาวตุรกี