‘บ้านเทพพนา’ ต้นแบบเกษตรคาร์บอนต่ำ รายได้ 60 ล้านบาท

อโวคาโดสายพันธุ์แฮส (Hass) เป็นพันธุ์คุณภาพระดับโลกที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน Organic Thailand จากกรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ในฐานะผลิตภัณฑ์เกษตรอินทรีย์ปลอดสารสังเคราะห์ 100% ไม่ใช้พืช GMO และเป็นมิตรต่อระบบนิเวศ

วิเชียร พรมทุ่งค้อ ผู้นำชุมชน เล่าว่าจุดเปลี่ยนของชุมชนเริ่มต้นจากวิกฤต บ้านเทพพนาเคยเป็นหมู่บ้านอพยพที่ยากจนที่สุดแห่งหนึ่ง ก่อนที่การค้นพบดอกกระเจียวป่าจะดึงดูดนักท่องเที่ยว จนที่ดินเริ่มเปลี่ยนมือ เกิดการทำเกษตรเชิงเดี่ยว ดินเสื่อมโทรม และการใช้สารเคมีเพิ่มขึ้นตามลำดับ

กระทั่งในปี 2563 เขาร่วมกับผู้ว่าราชการจังหวัดประกาศโครงการปลูกอโวคาโด 1,000 ไร่ ระดมเกษตรกร 500 คน ให้ปลูกคนละ 2 ไร่ ไร่ละ 50 ต้น ด้วยต้นทุนเพียงต้นละ 4 บาท หรือเพียง 200 บาทต่อไร่ โดยตั้งเป้าสร้างรายได้ต้นละ 20,000 บาท หรือราว 1 ล้านบาทต่อไร่ ปีถัดมาจัดกิจกรรมแจกอโวคาโดกินฟรีเพื่อสร้างการรับรู้ ดึงผู้เข้าร่วมได้กว่า 10,000 คน พร้อมจำหน่ายต้นพันธุ์คืนให้แก่ผู้สนใจในราคาต้นละ 800 บาท

การเลือกอโวคาโดสายพันธุ์แฮส มีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์รองรับ เพราะเป็นสายพันธุ์เดียวในโลกที่ผ่านการพิสูจน์ทางห้องปฏิบัติการว่าไม่มีไขมันทรานส์ และสามารถสกัดน้ำมันในรูปแบบซอฟต์เจลได้ จนกลุ่มเซ็นทรัลรับซื้อและวางจำหน่ายในท็อปส์ (Tops) นับเป็นรายแรกของไทย ขณะที่ชุมชนยังพัฒนาพืชอัตลักษณ์พื้นถิ่นควบคู่กันไป ทั้งทุเรียนโอโซน สับปะรดไร่ม่วง และชาเลือดมังกร เพื่อเสริมความโดดเด่นและมูลค่าเพิ่มของผลผลิต

โมเดลของเทพพนาอยู่ที่การฟื้นฟูระบบนิเวศควบคู่กับการเพิ่มผลผลิต ชุมชนนำ “ไบโอชาร์” ฝังลงในพื้นที่กว่า 100 ตัน เพื่อดูดซับมีเทนและมลพิษ ฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ของดิน ลดการใช้ปุ๋ยเคมี และกักเก็บคาร์บอนจนกลายเป็นเขตพืชปลูกคาร์บอนต่ำ

นอกจากนี้ยังติดตั้ง “ระบบโซลาร์เซลล์” จัดทำธนาคารน้ำใต้ดินเพื่อบริหารทรัพยากรน้ำตลอดปี และ “นำเห็ดเรืองแสงสิรินรัศมี” มาใช้ควบคุมโรคพืชแทนสารเคมี นับตั้งแต่ปี 2566 โครงการเซ็นทรัล ทำ ฟื้นฟูพื้นที่สีเขียวในจังหวัดชัยภูมิไปแล้วกว่า 6,500 ไร่ ผ่านเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม วนเกษตร และการอนุรักษ์ป่าชุมชน

พร้อมพัฒนา “ห่วงโซ่คุณค่าไม่เผา” เปลี่ยนเศษวัสดุทางการเกษตรให้กลับมาเป็นทรัพยากรผ่านการผลิตไบโอชาร์และปุ๋ยหมักในชุมชน โดยวางแผนขยายพื้นที่ฟื้นฟูเพิ่มอีก 5,000 ไร่ภายในปี 2573 พร้อมจัดทำแผนที่คาร์บอนต่ำระดับอำเภอและพัฒนาสู่คาร์บอนเครดิตในอนาคต

ด้านการท่องเที่ยวและการศึกษา ชุมชนร่วมกับสำนักงานท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงเกษตรอินทรีย์ พร้อมก่อสร้างศูนย์การเรียนรู้ 2 อาคาร รองรับผู้เข้าอบรมและนักท่องเที่ยวได้กว่า 330,000 คนในปี 2568 จากที่เคยรับได้เพียงหลักพันต่อปีในช่วงแรก เพิ่มเป็น 30,000 คนในปีที่ผ่านมา และตั้งเป้าขยายเป็น 40,000–50,000 คนในปีนี้

ขณะที่พื้นที่ท้องฟ้าสวนเทพพนาอยู่ระหว่างการขอขึ้นทะเบียนเป็น Dark Sky Park กับสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (NARIT) ในปี 2569 ส่วนโรงเรียนบ้านไร่พัฒนาได้รับการยกระดับโดยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ให้เป็นศูนย์เรียนรู้เกษตรอินทรีย์ตั้งแต่ระดับอนุบาลถึงมัธยมต้น

ครอบคลุมหลักสูตรเกษตรคาร์บอนต่ำ ออร์แกนิก การแปรรูป และการผลิตต้นพันธุ์อโวคาโดครบวงจร พร้อมจ้างงานคนพิการในสวนเพื่อสร้างรายได้อย่างยั่งยืน โดยในปีที่ผ่านมาพัฒนานักเรียนแล้ว 1,326 คน ครูและบุคลากร 113 คน และขยายผลสู่เครือข่ายโรงเรียนอีก 10 แห่ง พร้อมขยายเครือข่ายผู้ปลูกอะโวคาโดได้ถึง 1,500 ราย