เปิดไทม์ไลน์ “เชียงใหม่ มรดกโลก” ICOMOS ลงพื้นที่ประเมินสิงหาฯ รู้ผลเมื่อไหร่?

นับเป็นอีกหนึ่งก้าวสำคัญของประเทศไทย หลังเมืองเชียงใหม่ได้รับการบรรจุอยู่ในบัญชีรายชื่อชั่วคราว (Tentative List) ของยูเนสโก (UNESCO) มาตั้งแต่ปี 2558

ล่าสุด กระบวนการพิจารณาเพื่อขึ้นทะเบียนเป็น “มรดกโลกทางวัฒนธรรม” กำลังจะเข้าสู่ช่วงเวลาชี้ชะตาสำคัญในเดือนสิงหาคม 2569 นี้ ผ่านขั้นตอนการตรวจประเมินภาคสนามโดยผู้เชี่ยวชาญระดับสากล เพื่อพิสูจน์คุณค่าความโดดเด่นอันเป็นสากล (Outstanding Universal Value) และระบบการบริหารจัดการเมืองอย่างยั่งยืน

นับถอยหลัง….ประเมินจริง

นายศุภฤกษ์ ภาวิไล ประธานสภาเมืองเจียงใหม่ และคณะทำงานเร่งรัดการขับเคลื่อนนำเสนอแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมเมืองเชียงใหม่เป็นมรดกโลก เปิดเผย “ประชาชาติธุรกิจ” ว่า ความคืบหน้าการผลักดัน “เชียงใหม่ เมืองหลวงแห่งอาณาจักรล้านนา” ขึ้นแท่นมรดกโลก เข้าสู่ช่วงโค้งสุดท้ายอย่างเข้มข้น โดยกำหนดการลงพื้นที่ของตัวแทนสภาการโบราณสถานระหว่างประเทศ หรือ อิโคโมส (ICOMOS) ได้รับการยืนยันเป็นที่เรียบร้อยแล้วในระหว่างวันที่ 3 – 8 สิงหาคม 2569 นี้ หลังผ่านขั้นตอนการอนุมัติวีซ่าอย่างเป็นทางการ โดยการลงพื้นที่ของผู้เชี่ยวชาญจาก ICOMOS ครั้งนี้ ถือเป็นด่านสำคัญ เพราะเป็นการลงพื้นที่ตรวจจริง (On-site Assessment

ความท้าทายสำคัญของการผลักดันเชียงใหม่สู่มรดกโลกในครั้งนี้ อยู่ที่การเสนอขึ้นทะเบียนพร้อมกันถึง 8 แหล่งสำคัญ ประกอบด้วย วัดเชียงมั่น วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร วัดพระธาตุดอยสุเทพราชวรวิหาร วัดสวนดอก (พระอารามหลวง) วัดเจ็ดยอด (พระอารามหลวง) วัดอุโมงค์ (สวนพุทธธรรม) และพื้นที่ต่อเนื่องเมืองเก่าเชียงใหม่ (กำแพงเมือง แจ่งทั้ง 4 และประตูเมืองทั้ง 5) ซึ่งแตกต่างจากแหล่งมรดกโลกอื่นๆ ในไทยที่มักเป็นเพียงวัดหรืออุทยานประวัติศาสตร์แห่งเดียวเท่านั้น

นายศุภฤกษ์ กล่าวว่า จุดเน้นการตรวจครอบคลุมพื้นที่เขตเมืองเก่าเชียงใหม่ โบราณสถานสำคัญ ตลอดจนองค์ประกอบทางวัฒนธรรมและธรรมชาติอย่างวัดพระธาตุดอยสุเทพ โดยมุ่งเน้นการประเมินความสมบูรณ์ ความแท้จริง

“หัวใจสำคัญของการประเมิน ไม่ใช่เพียงความเก่าแก่ของโบราณสถาน แต่คือกระบวนการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน เนื่องจากเชียงใหม่เป็นมรดกโลกที่มีชีวิต (Living Heritage) มีผู้คนอาศัยและใช้ชีวิตผูกพันกับพื้นที่มานานกว่า 730 ปี”

ล่าสุด ทางทีมงานสภาเมืองเจียงใหม่ ได้ขอความร่วมมือจากโบราณสถานและวัดต่างๆ ให้เตรียมพร้อมสแตนด์บายรับการตรวจสเกตที่อาจจะรากยาวของ ICOMOS โดยเผื่อเวลาไว้ 1-2 วัน เนื่องจากเส้นทางการตรวจอาจปรับเปลี่ยนตามความสนใจของผู้ตรวจการ เช่น การเจาะลึกคูเมืองชั้นในและชั้นนอก

เว้นระยะห่าง เพื่อความน่าเชื่อถือ

นายศุภฤกษ์ กล่าวต่อว่า เนื่องจากอิโคโมสเป็นองค์กรอิสระ (NGO) ที่ประกอบด้วยนักวิชาการระดับโลก และไม่มีการรับเงินเงินเดือน จึงมีความเป็นกลางและเข้มงวดสูงมาก ทางสภาเมืองเจียงใหม่จึงเตรียมออก “จดหมาย” ถึงผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่และประชาชน เพื่อขอความร่วมมือ ดังนี้ 1.ไม่กดดันผู้ตรวจการ โดยหลีกเลี่ยงการห้อมล้อม ขอถ่ายรูป หรือการต้อนรับที่เกินจำเป็นซึ่งอาจถูกมองเป็นการกดดันหรือครอบงำข้อมูล 2.จำกัดผู้ติดตาม ซึ่งผู้ที่เข้าพื้นที่ตรวจจะต้องลงทะเบียนและติดบัตรอย่างเป็นทางการเท่านั้น (พระสงฆ์/เจ้าอาวาส 1 รูป และกรรมการวัด 5 คน) 3.ช่วยกันประชาสัมพันธ์ ขอความร่วมมือภาครัฐและเอกชนช่วยกันเปิดพื้นที่สื่อ/จอ LED ประชาสัมพันธ์สร้างการรับรู้ทั่วเมือง เพื่อให้คนเชียงใหม่ตระหนักและตอบคำถามได้หากถูกสุ่มถาม

กางไทม์ไลน์ สู่ผลตัดสิน

นายศุภฤกษ์ กล่าวอีกว่า หลังเสร็จสิ้นการลงพื้นที่ในช่วงระหว่างวันที่ 3 – 8 สิงหาคม 2569 ผู้ตรวจการจะนำข้อมูลเข้าสู่คณะกรรมการอิโคโมสชุดใหญ่ 25 คนจาก 25 ประเทศ หากมีข้อสงสัยใดจะส่งข้อเสนอแนะและข้อซักถามกลับมายังประเทศไทย ซึ่งจะมีการประสานผ่านองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ (อบจ.) เพื่อจัดประชุมทางไกล (Conference) ชี้แจงเป็นระยะเพื่อให้ข้อมูลเชิงลึกเพิ่มเติม กล่าวคือ ในช่วงเดือนสิงหาคม – พฤศจิกายน 2569 เป็นขั้นตอนเข้าสู่ช่วงการชี้แจงและตอบข้อซักถามเพิ่มเติม

จากนั้นขั้นตอนการพิจารณารอบสุดท้าย (Final Round) จะอยู่ในช่วงเดือนธันวาคม 2569 – มกราคม 2570 โดยคณะกรรมการอิโคโมสชุดใหญ่ ซึ่งประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญ 25 คนจาก 25 ประเทศทั่วโลก จะร่วมกันพิจารณาและประเมินสรุปผลในภาพรวมทั้งหมด กล่าวคือ ในช่วงปลายปี 2569 – ต้นปี 2570 เป็นรอบชี้แจงและส่งข้อมูลเพิ่มเติม (Clarification & Review) โดยคณะทำงานฝ่ายไทยจะดำเนินการจัดเตรียมข้อมูลเพิ่มเติม ปรับปรุงแผนการบริหารจัดการพื้นที่ และส่งเอกสารชี้แจงเพื่อยืนยันความพร้อมในทุกมิติ

วันชี้ชะตา “ประกาศผลอย่างเป็นทางการ”

นายศุภฤกษ์ กล่าวต่อไปว่า ช่วงกลางปี 2570 (มิถุนายน – กรกฎาคม 2570) จะเข้าสู่ขั้นตอนสุดท้าย โดยจะมีการประกาศผลในการประชุมคณะกรรมการมรดกโลก สมัยสามัญ (World Heritage Committee) เพื่อลงมติอย่างเป็นทางการว่า “เชียงใหม่” จะได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นเมืองมรดกโลกหรือไม่

มรดกโลกที่ “คนกับเมือง” อยู่ร่วมกัน

​นายศุภฤกษ์ กล่าวด้วยว่า หัวใจสำคัญของการประเมินในครั้งนี้ ไม่ได้ดูเพียงแค่ความเก่าแก่ของโบราณสถาน แต่จะดูในมิติการสร้างสมดุลระหว่าง “การอนุรักษ์” กับ “วิถีชีวิตของคนในพื้นที่” ซึ่งการลงพื้นที่ของ ICOMOS ในเดือนสิงหาคมนี้ จะเป็นหมุดหมายสะท้อนความพร้อมของทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ เอกชน และประชาชนชาวเชียงใหม่ ในการร่วมกันดูแลรักษาเมืองประวัติศาสตร์แห่งนี้