ART ชี้ชะตาส่งออกไทย สรท. ชง 4 โจทย์รัฐยกระดับรับค้าโลก

แม้การส่งออกไทยช่วง 6 เดือนแรกปี 2569 จะขยายตัวถึง 17.6% แต่เส้นทางในช่วงที่เหลือของปียังเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน ทั้งมาตรการภาษีของสหรัฐ ผลการเจรจา ART ค่าเงินบาท ต้นทุนพลังงาน ค่าระวางเรือ ค่าประกันภัยทางทะเล ตลอดจนความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ที่กำลังเปลี่ยนสถานะจาก “เหตุการณ์เฉพาะหน้า” ไปเป็นความเสี่ยงถาวรของห่วงโซ่อุปทานโลก 

“ประชาชาติธุรกิจ” สัมภาษณ์พิเศษ นายธนากร เกษตรสุวรรณ ประธานสภาผู้ส่งสินค้าทางเรือแห่งประเทศไทย (สรท.) ถึงมุมมองต่อสถานการณ์การส่งออกไทย ผลของการเจรจา ART ไทย-สหรัฐ ความเสี่ยงจากต้นทุนโลจิสติกส์และพลังงาน ตลอดจนโจทย์ใหญ่ที่รัฐบาลต้องเร่งดำเนินการเพื่อยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันระยะยาว

ART ไม่ใช่แค่เรื่องภาษีกี่ %

การเจรจาความตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART-Agreement on Reciprocal Trade) ในตอนนี้ ถือเป็นช่วงเวลาที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อภาคการส่งออก เพราะสหรัฐเป็นตลาดส่งออกสำคัญของไทย และมาตรการด้านภาษีของสหรัฐมีผลโดยตรงต่อความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการไทย โดย สรท.ประเมินว่า โอกาสที่จะได้ผลการเจรจาที่ดี “ยังมีอยู่” แต่สิ่งที่ภาคเอกชนต้องการเห็นไม่ใช่เพียงการประกาศว่าไทยได้อัตราภาษีลดลงเหลือเท่าใด สิ่งสำคัญคือ ผลลัพธ์ต้องช่วยรักษาความสามารถในการแข่งขันของสินค้าไทยในตลาดสหรัฐในระยะยาว

หัวใจของการเจรจาจึงต้องอยู่ที่ “ความสมดุล” โดยไทยควรใช้จุดแข็งที่มีอยู่ ทั้งการเป็นฐานการผลิตสำคัญของภูมิภาค การเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทานบริษัทสหรัฐ และศักยภาพในการนำเข้าสินค้าจากสหรัฐ มาใช้เป็นองค์ประกอบของการเจรจา สรท.สนับสนุนแนวทางของรัฐบาลที่พยายามเชื่อมโยงทั้งการค้า การลงทุน และการนำเข้าสินค้าจากสหรัฐเข้าด้วยกัน แต่ต้องมีหลักสำคัญคือ การรักษาผลประโยชน์และความสามารถในการแข่งขันของผู้ส่งออกไทย โดยเฉพาะสินค้าเกษตร อาหาร และสินค้าที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงทางอาหาร

“ถ้าการเจรจาครั้งนี้ทำให้อัตราภาษีของไทยอยู่ในระดับที่แข่งขันได้กับประเทศคู่แข่งสำคัญ จะเป็นปัจจัยบวกอย่างมากต่อการส่งออกในช่วงที่เหลือของปี”

ส่งออกปี’69 มีโอกาสโต 8-10% 

ภาพรวมการส่งออกไทยในปี 2569 แข็งแกร่งกว่าที่เคยประเมินไว้ในช่วงต้นปีอย่างชัดเจน หลังจากการส่งออกในช่วง 6 เดือนแรกขยายตัวถึง 17.6% และยังได้รับแรงขับเคลื่อนจากหลายกลุ่มสินค้าและตลาด สรท.ยังมองว่าการส่งออกทั้งปีมีโอกาสเติบโตในระดับสูง 8-10% หรือสูงกว่านั้น หากความเสี่ยงสำคัญโดยเฉพาะผลการเจรจา ART และสถานการณ์ภูมิรัฐศาสตร์ไม่ทวีความรุนแรงขึ้น อย่างไรก็ตาม ตัวเลขที่เติบโตสูงในช่วงครึ่งปีแรกไม่ควรถูกใช้เป็นเหตุผลให้ภาครัฐและเอกชนประเมินสถานการณ์ในเชิงบวกเกินไป เนื่องจากแรงส่งส่วนหนึ่งมาจากสินค้าบางกลุ่ม โดยเฉพาะสินค้าเทคโนโลยีและอิเล็กทรอนิกส์

“เราไม่อยากให้มองเฉพาะตัวเลข Growth เพราะฐานการส่งออกที่ผ่านมาได้รับแรงส่งจากสินค้าบางกลุ่ม ไตรมาส 3 และไตรมาส 4 จึงเป็นช่วงที่ต้องติดตามอย่างใกล้ชิด”

ไทยต้องสร้างดาวดวงใหม่

อีกปรากฏการณ์สำคัญ คือ ไทยกำลังเคลื่อนจากการพึ่งพาสินค้าเกษตรและอุตสาหกรรมแบบดั้งเดิม ไปสู่สินค้าที่เกี่ยวข้องกับห่วงโซ่เทคโนโลยีมากขึ้น สรท.ประเมินว่า กลุ่มสินค้าที่มีแนวโน้มโดดเด่น ประกอบด้วย อิเล็กทรอนิกส์และชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ เครื่องใช้ไฟฟ้า สินค้าที่เกี่ยวข้องกับ Data Center และ AI ชิ้นส่วนอุตสาหกรรมและเครื่องจักร ยานยนต์และชิ้นส่วนบางประเภท อาหารและอาหารแปรรูป ผลิตภัณฑ์เกษตรมูลค่าเพิ่ม ยางพาราและผลิตภัณฑ์ยาง รวมถึงสินค้าในกลุ่มสุขภาพและ Wellness โดยเฉพาะอิเล็กทรอนิกส์และสินค้าที่เกี่ยวข้องกับ AI ถือเป็นโอกาสสำคัญ เพราะการลงทุน Data Center และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลในตลาดโลกกำลังเพิ่มความต้องการสินค้าใน Supply Chain แต่การเติบโตจากสินค้าเพียงไม่กี่กลุ่มก็เป็นอีกความเสี่ยงหนึ่ง

“ไทยไม่ควรพึ่งพาสินค้าดาวเด่นเพียงไม่กี่กลุ่ม เพราะหากตลาดใดตลาดหนึ่งชะลอตัวจะกระทบภาพรวมการส่งออกทันที”

ดังนั้น ประเทศไทยจำเป็นต้องสร้าง “ดาวดวงใหม่” ในการส่งออก โดยเฉพาะสินค้าเกษตรแปรรูป อาหาร สุขภาพ BCG และสินค้าที่มีมูลค่าเพิ่มสูง เพื่อให้โครงสร้างการส่งออกมีฐานรายได้ที่หลากหลายขึ้น

ภูมิรัฐศาสตร์ “เสี่ยงถาวร”

นอกจากสงครามการค้าแล้ว อีกความเสี่ยงที่ผู้ส่งออกต้องเผชิญต่อเนื่อง คือ ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ โดยเฉพาะสถานการณ์ในตะวันออกกลาง สิ่งที่ภาคธุรกิจควรถามไม่ใช่เพียงว่า “สงครามจะจบเมื่อไร” แต่ต้องยอมรับว่าความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์กำลังกลายเป็นความเสี่ยงถาวรของ Supply Chain โลก ผลกระทบสามารถส่งต่อเป็นลูกโซ่ ตั้งแต่ “พลังงาน ค่าระวาง ประกันภัย ต้นทุนการผลิต ราคาสินค้า ความสามารถในการแข่งขัน” หากเส้นทางเดินเรือหรือช่องทางพลังงานสำคัญได้รับผลกระทบ ต้นทุนไม่ได้เพิ่มเฉพาะค่าขนส่ง แต่จะไหลเข้าไปสู่ต้นทุนการผลิตของภาคอุตสาหกรรมด้วย

“ผู้ประกอบการควรเตรียมรับสถานการณ์ที่ต้นทุนโลจิสติกส์และพลังงานอาจอยู่ในระดับสูงต่อเนื่องอีกระยะหนึ่ง มากกว่าคาดหวังว่าสถานการณ์จะกลับเข้าสู่ภาวะปกติในระยะสั้น”

รัฐ-เอกชนใช้ข้อมูลชุดเดียวกัน

ปัญหาที่ สรท.รวบรวมจากผู้ส่งออกและภาคโลจิสติกส์ในปัจจุบันไม่ได้เกิดจากตัวแปรใดตัวแปรหนึ่ง แต่มีลักษณะ “ซ้อนกันหลายชั้น” ด้านตลาดผู้ประกอบการต้องรับมือทั้งภาษีสหรัฐ Non-Tariff Barriers มาตรฐานสินค้าใหม่ และความไม่แน่นอนของตลาดโลก ด้านต้นทุนมีทั้งราคาพลังงาน ค่าเงินบาท ดอกเบี้ย ค่าขนส่ง และค่าประกันภัย ขณะที่ด้านโลจิสติกส์ยังต้องรับมือความผันผวนของค่าระวาง การเปลี่ยนเส้นทางเดินเรือ ระยะเวลาขนส่งที่ยาวขึ้น ความไม่แน่นอนของตารางเรือ และต้นทุนตู้คอนเทนเนอร์ ส่วนระดับผู้ประกอบการ โดยเฉพาะ SMEs ยังมีปัญหาเงินทุนในการปรับตัว บุคลากรด้านการค้าระหว่างประเทศ ความรู้เรื่องมาตรฐานสิ่งแวดล้อม ตลอดจนเทคโนโลยีและระบบบริหาร Supply Chain

ภายใต้ความเสี่ยงจำนวนมาก สรท.เสนอให้รัฐบาลจัดทำ Export Crisis Dashboard เพื่อรวบรวมข้อมูลสำคัญตั้งแต่ภาษี การขนส่ง พลังงาน ค่าเงินบาท ไปจนถึงคำสั่งซื้อจากตลาดสำคัญ เป้าหมายคือ ให้ภาครัฐและเอกชน “เห็นข้อมูลชุดเดียวกัน” และสามารถตัดสินใจได้เร็วขึ้น เมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงในตลาดโลก กลไก กรอ.รัฐ-เอกชน รวมถึงคณะทำงานภายใต้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ควรเปลี่ยนบทบาทจาก “เวทีรับฟังปัญหา” เป็น “War Room แก้ปัญหา” นอกจากนี้ ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับหลายกระทรวง เช่น พลังงาน โลจิสติกส์ การคลัง พาณิชย์ อุตสาหกรรม และคมนาคม จำเป็นต้องมีหน่วยงานกลางที่สามารถประสานและตัดสินใจได้รวดเร็ว

5 โจทย์เร่งด่วนถึงรัฐบาล

สำหรับข้อเสนอเชิงนโยบาย สรท.เห็นว่า ปี 2569 ไม่ควรเป็นปีที่ประเทศไทยมุ่งเพียงทำให้ “ตัวเลขส่งออกโต” แต่ควรใช้จังหวะนี้เป็นโอกาสในการปรับโครงสร้างการส่งออก ได้แก่ 1.รักษาความสามารถในการแข่งขันในตลาดสหรัฐ ด้วยการเร่งปิดการเจรจา ART แต่ต้องรักษาผลประโยชน์สินค้าไทยและสร้างสมดุลทั้งการค้าและการลงทุน 2.กระจายความเสี่ยงด้านตลาด ผ่านการเร่ง FTA และเปิดตลาดใหม่ โดยเฉพาะ EU ตะวันออกกลาง อินเดีย และ Emerging Markets 3.ลดต้นทุนผู้ส่งออก ทั้งพลังงาน โลจิสติกส์ ดอกเบี้ย และต้นทุนทางการเงิน ซึ่งต้องได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ 4.ยกระดับสินค้าไทยจาก Export Volume ไปสู่Export Value ผ่านเทคโนโลยี นวัตกรรม Branding และการแปรรูป และ 5.ทำให้การตัดสินใจระหว่างรัฐกับเอกชนเร็วขึ้น โดยใช้กลไก กรอ.และคณะทำงานภายใต้กระทรวงพาณิชย์แก้ปัญหาแบบมีเจ้าภาพ มี Timeline และตัวชี้วัดชัดเจน

“เป้าหมายของประเทศไทยไม่ควรเป็นเพียงส่งออกให้ได้มากขึ้น แต่ต้องเป็นการส่งออกสินค้าที่มีมูลค่าสูงขึ้น ต้นทุนแข่งขันได้ กระจายตลาดมากขึ้น และสร้าง Supply Chain ที่มีความยืดหยุ่น”