“กาลเวลา เทวาลัย” ชวนย้อนวันวานผ่านเรื่องราวนับพันในอาคารประวัติศาสตร์คู่จุฬาฯ

นิทรรศการ “กาลเวลา เทวาลัย” เชิญชวนทุกคนร่วมสัมผัสเรื่องราวความทรงจำในตึก “เทวาลัย” คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่งดงามและเปลี่ยนผ่านตามกาลเวลา ตั้งแต่พระฉายาลักษณ์ กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ครั้งเป็นนิสิต เรื่องเล่าของพื้นที่และเหล่าบรรณารักษ์
เพราะอาคารหนึ่งหลังไม่ได้มีเพียงคุณค่าทางสถาปัตยกรรม หากยังเก็บซ่อนเรื่องราว ความผูกพัน และความทรงจำของผู้คนที่เคยใช้ชีวิตอยู่ภายในนั้นเอาไว้มากมาย เช่นเดียวกับ “เทวาลัย” กลุ่มอาคารประวัติศาสตร์ของคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่เป็นมากกว่าสถานที่เรียนและห้องสมุด แต่เป็นพื้นที่แห่งการเติบโต มิตรภาพ และช่วงเวลาสำคัญในชีวิตของนิสิตหลายต่อหลายรุ่น

ก่อนที่อาคารมหาวชิราวุธ หนึ่งในสถาปัตยกรรมอันโดดเด่นของเทวาลัย จะปิดปรับปรุงครั้งใหญ่เป็นระยะเวลาประมาณ 2 ปีครึ่ง คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จึงชวนทุกคนกลับมาสัมผัสบรรยากาศแห่งความทรงจำอีกครั้ง ผ่านนิทรรศการ “กาลเวลา เทวาลัย” (Times within Devalai) เปิดพื้นที่ให้เข้าชมฟรี ระหว่างวันที่ 7-15 พฤศจิกายน 2569 ถ่ายทอดประวัติศาสตร์และเรื่องราวของอาคารผ่านภาพถ่าย หนังสือหายาก เอกสารจดหมายเหตุ และวัตถุทรงคุณค่ากว่าพันรายการ ตลอดจนความทรงจำจากผู้คนกว่าร้อยชีวิต ตั้งแต่นิสิตอักษรศาสตร์รุ่นที่ 1 ถึงรุ่นที่ 94

อาคารมหาวชิราวุธสร้างขึ้นในช่วงครึ่งหลังของทศวรรษ 2490 ด้วยรูปแบบสถาปัตยกรรมไทยประยุกต์ที่สอดคล้องกับอาคารมหาจุฬาลงกรณ์ โดยทั้งสองอาคารเป็นที่รู้จักในชื่อ “เทวาลัย” พื้นที่ที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นทั้งห้องเรียน หอสมุดกลางของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และห้องสมุดคณะอักษรศาสตร์ ก่อนจะกลายเป็นฉากหลังของเรื่องราวชีวิตนับไม่ถ้วน

นิทรรศการครั้งนี้จึงเปรียบเสมือนการเปิดกล่องความทรงจำใบใหญ่ พาผู้ชมเดินทางย้อนผ่านกาลเวลา สำรวจความเปลี่ยนแปลงของอาคารและผู้คน โดยแบ่งการจัดแสดงออกเป็น 4 ส่วน เริ่มจาก “The Making of Devalai” บริเวณโถงอาคารชั้น 1 ที่พาย้อนกลับไปสำรวจจุดกำเนิดของอาคารมหาวชิราวุธ ผ่านแบบพิมพ์เขียว ภาพถ่ายเก่า เอกสารจดหมายเหตุ หีบศิลาพระฤกษ์จำลอง และหลักฐานการวางศิลาพระฤกษ์สร้างตึกบัญชาการ พร้อมเติมมิติใหม่ให้ประวัติศาสตร์ผ่านงานศิลปะ Projection Mapping ที่ฉายภาพเคลื่อนไหวภายในโถงอาคาร

ต่อด้วย “Memories of Devalai” บริเวณชั้น 2 ปีกอาคารฝั่งถนนอังรีดูนังต์ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของนิทรรศการ พาผู้ชมกลับไปสัมผัสความทรงจำของนิสิตตั้งแต่วัยเรียนจนเติบโตเป็นผู้ใหญ่ ผ่านสิ่งของและเรื่องราวที่หลายคนอาจคุ้นเคย ไม่ว่าจะเป็นสำเนาใบปริญญาบัตรของนิสิตอักษรศาสตร์รุ่นแรก สมุดเล็กเชอร์จากยุคเริ่มต้นจนถึงปัจจุบัน ตลอดจนภาพของเทวาลัยที่ปรากฏอยู่ในวรรณกรรม นวนิยาย ละคร และภาพยนตร์

อีกหนึ่งพื้นที่ที่สะท้อนความผูกพันระหว่างผู้คนกับสถานที่ได้อย่างน่าสนใจ คือ “The Arts of Library” บริเวณชั้น 2 ปีกอาคารฝั่งหอประชุม ถ่ายทอดบทบาทของเทวาลัยในฐานะห้องสมุด ผ่านสิ่งพิมพ์ เอกสาร และเรื่องเล่าจากเหล่าบรรณารักษ์ผู้ดูแลพื้นที่แห่งนี้มาอย่างยาวนาน มีทั้งเรื่องราวชวนอมยิ้ม เรื่องลี้ลับ และความทรงจำเบื้องหลังที่ไม่เคยถูกบันทึกไว้ในหน้าหนังสือ รวมถึงมุมมองของผู้สร้างภาพยนตร์ สารคดี และนักเดินทางทั้งชาวไทยและต่างประเทศที่เคยบันทึกภาพอาคารแห่งนี้เอาไว้

ปิดท้ายด้วย “Crowdsourcing” บริเวณชั้น 3 ที่เปิดโอกาสให้ผู้ชมร่วมแบ่งปันเรื่องราวและความทรงจำของตนเอง เพื่อเติมเต็มภาพของเทวาลัยให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น เพราะเรื่องราวของสถานที่แห่งนี้ไม่ได้เป็นของคนใดคนหนึ่ง แต่เกิดจากความทรงจำร่วมของผู้คนหลากหลายรุ่น

ความพิเศษของนิทรรศการยังอยู่ในรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ทำให้ผู้ชมได้เห็นว่ากาลเวลาเดินทางผ่านชีวิตประจำวันอย่างไร ตั้งแต่โทรศัพท์มือถือหลากหลายรุ่นที่สะท้อนความเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี ไปจนถึงช่วงเวลาที่เกม Pokémon GO เคยได้รับความนิยมอย่างมาก จนเทวาลัยกลายเป็นหนึ่งในสถานที่ที่นิสิตเข้ามาตีป้อมและเล่นเกมร่วมกัน

ขณะเดียวกัน ยังมีเรื่องราวชวนประหลาดใจจากสถิติหนังสือที่มียอดยืมสูงสุดตลอดกาลของห้องสมุดเทวาลัย โดยอันดับหนึ่งคือ “เพชรพระอุมา” และอันดับสองคือ “กล้าที่จะถูกเกลียด” ซึ่งนอกจากจะสะท้อนความนิยมในการอ่านแล้ว ยังชวนให้มองเห็นรสนิยมและความสนใจของนิสิตในแต่ละยุคสมัยผ่านหนังสือที่พวกเขาเลือกหยิบยืม

อีกหนึ่งสิ่งของทรงคุณค่าที่มีความหมายอย่างยิ่งต่อชาวอักษรศาสตร์ คือพระฉายาลักษณ์ของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เมื่อครั้งทรงศึกษาในคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ระดับปริญญาตรี สาขาวิชาประวัติศาสตร์ เมื่อปี พ.ศ. 2516 ซึ่งได้รับการส่งมอบจากรุ่นพี่นิสิต นอกจากนี้ ยังมีหนังสือรุ่นที่ทรงพระราชนิพนธ์ข้อความไว้ เป็นอีกหนึ่งหลักฐานแห่งความทรงจำอันทรงเกียรติที่ทำให้ผู้ชมได้ย้อนมองช่วงเวลาหนึ่งในประวัติศาสตร์ของคณะอักษรศาสตร์อย่างใกล้ชิด

รองศาสตราจารย์ ดร.สุรเดช โชติอุดมพันธ์ คณบดีคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า ในโอกาสที่คณะอักษรศาสตร์กำลังจะก้าวเข้าสู่ปีที่ 110 และอาคารมหาวชิราวุธเตรียมปิดปรับปรุงครั้งใหญ่ จึงเป็นโอกาสสำคัญที่จะเชิญชวนผู้คนกลับมาสัมผัสอาคารแห่งนี้ ก่อนที่จะมีการเคลื่อนย้ายหนังสือและปรับปรุงพื้นที่ให้มีความทันสมัย พร้อมรองรับการใช้งานในอนาคต

การจัดนิทรรศการครั้งนี้ไม่ใช่เพียงการบอกเล่าประวัติศาสตร์ของอาคาร แต่ยังต้องการสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับพื้นที่ ซึ่งเป็นสิ่งที่มีคุณค่าและน่าสนใจสำหรับทุกคนที่รักศิลปะและวัฒนธรรม

ด้านนักรบ มูลมานัส หนึ่งในผู้ร่วมสร้างสรรค์งานนิทรรศการ ต้องการนำเสนอเรื่องราวทางประวัติศาสตร์และงานวิจัยผ่านมิติทางศิลปะ เพื่อถ่ายทอด “น้ำเสียง” ของเรื่องราวเหล่านั้นให้เข้าถึงผู้ชมได้อย่างงดงามและเป็นกันเอง ขณะที่ ภัสสร์ภวิศา จิวพัฒนกุล ตัวแทนทีมภัณฑารักษ์ กล่าวว่า ความตั้งใจสำคัญคือการเปิดโอกาสให้ผู้ชมได้ค้นพบสิ่งที่ไม่เคยเห็นมาก่อน โดยเฉพาะรายละเอียดธรรมดา ๆ ที่อาจมีความหมายอย่างยิ่งในช่วงเวลาหนึ่ง และทำให้ทุกคนได้มีภาพของเทวาลัยเป็นส่วนหนึ่งในความทรงจำของตนเอง

นอกจากนิทรรศการหลัก ยังมีกิจกรรมพิเศษที่เปิดพื้นที่ให้ศิษย์เก่าหลากหลายรุ่นกลับมาพบปะและแบ่งปันเรื่องราว ทั้งกิจกรรมเสวนาจากอดีตคณบดีและบัณฑิตอักษรศาสตร์จากหลากหลายอาชีพ รวมถึง “Walking Tour เดินผ่านกาลเวลา เดินผ่านเทวาลัย” พาทัวร์อาคารมหาวชิราวุธกับชาวอักษรฯ เพื่อสำรวจมุมที่หลายคนอาจไม่เคยรู้จัก พร้อมฟังเรื่องเล่าจากผู้คนที่มีความผูกพันกับสถานที่แห่งนี้

“เราไม่เคยจัดกิจกรรมนี้มาก่อน บรรดาศิษย์เก่าอักษรศาสตร์ในแวดวงต่าง ๆ ได้มาร่วมสร้างสรรค์และบอกเล่าความทรงจำ ความสุข และความประทับใจที่มีต่ออาคารหลังนี้ในโอกาส 110 ปี คณะอักษรศาสตร์ จึงอยากขอเชิญทุกท่านมาร่วมเป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรม และร่วมสร้างความทรงจำด้วยกัน” รองศาสตราจารย์ ดร.สุรเดช กล่าว

แม้ในอีกไม่ช้าเทวาลัยจะปิดประตูเพื่อเข้าสู่การปรับปรุงครั้งสำคัญ แต่เรื่องราวที่เคยเกิดขึ้นภายในอาคารแห่งนี้จะยังคงดำเนินต่อไปผ่านภาพถ่าย หนังสือ สิ่งของ และความทรงจำของผู้คน นิทรรศการ “กาลเวลา เทวาลัย” จึงไม่ใช่เพียงโอกาสในการชมสถาปัตยกรรมก่อนการเปลี่ยนแปลง หากยังเป็นการกลับไปทักทายวันวานของตัวเองอีกครั้ง สำหรับบางคนอาจได้พบสมุดเล่มเก่าที่เคยจดบันทึก บางคนอาจได้เห็นมุมที่เคยนั่งอ่านหนังสือ หรือบางคนอาจเพิ่งค้นพบว่าความทรงจำธรรมดาในวันนั้น กลับกลายเป็นช่วงเวลาที่มีความหมายเมื่อมองย้อนกลับมา

เพราะท้ายที่สุดแล้ว สิ่งที่ทำให้เทวาลัยมีชีวิต ไม่ได้มีเพียงอิฐ หิน หรือสถาปัตยกรรม หากคือผู้คนทุกคนที่เคยก้าวผ่านประตูเข้ามา และทิ้งเรื่องราวส่วนหนึ่งของชีวิตเอาไว้ในสถานที่แห่งนี้

นิทรรศการ “กาลเวลา เทวาลัย” (Times within Devalai) เปิดให้เข้าชมฟรี ระหว่างวันที่ 7-15 พฤศจิกายน 2569 ณ อาคารมหาวชิราวุธ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

วันที่ 7-9 พฤศจิกายน 2569 เวลา 16.00-20.00 น. วันที่ 10-15 พฤศจิกายน 2569 เวลา 13.00-20.00 น. เปิดให้เข้าชมนิทรรศการรอบสุดท้ายเวลา 19.30 น. Projection Mapping ณ โถงอาคารมหาวชิราวุธ วันที่ 7-9 พฤศจิกายน 2569 เวลา 16.00-20.00 น.