“ยศชนัน” เดินหน้าแก้สารพิษแม่น้ำกก-สาย ดึงจีน-เมียนมาเร่งตรวจสอบต้นตอ

“ยศชนัน” เร่งแก้ปัญหาสารพิษแม่น้ำกก-แม่น้ำสาย ใช้ชุดตรวจลงพื้นที่ ศึกษาฝายดักตะกอนและระบบบำบัดน้ำ พร้อมประสานจีน-เมียนมาตรวจสอบต้นตอเหมือง เตรียมรื้อแผนศึกษาการใช้ฝายชะลอน้ำและระบบดักตะกอน กำจัดสารหนูตั้งแต่ต้นน้ำ

ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เปิดเผยถึงแนวทางการแก้ไขปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำกกและแม่น้ำสายว่า รัฐบาลกำลังเร่งดำเนินการทั้งในส่วนของการประสานความร่วมมือระหว่างประเทศและการใช้เครื่องมือทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีภายในประเทศ เพื่อแก้ไขปัญหาอย่างเป็นรูปธรรม

ดร.ยศชนัน กล่าวว่า ปัญหาสารพิษในแหล่งน้ำเป็นสิ่งที่ต้องดำเนินการเร่งด่วน โดยเฉพาะการตรวจสอบแหล่งที่มาของสารปนเปื้อนและการจัดการปัญหาที่เกี่ยวข้องกับเหมืองแร่ในพื้นที่ประเทศเพื่อนบ้าน ที่ต้องอาศัยข้อมูลและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่มีความน่าเชื่อถือ

ทั้งนี้ จากการหารือระหว่างผู้นำไทยและจีนที่ผ่านมา ได้มีการพูดถึงแนวทางความร่วมมือในการแก้ไขปัญหาดังกล่าว ไม่ว่าจะเป็นการประสานความร่วมมือในการตรวจสอบและติดตามสถานการณ์ รวมถึงการจัดตั้งห้องปฏิบัติการกลาง เพื่อให้ผลการตรวจวิเคราะห์จากแต่ละประเทศสอดคล้องและสามารถใช้เป็นหลักฐานสนับสนุนการดำเนินงานร่วมกันได้

ดร.ยศชนัน กล่าวต่อว่า ปัจจุบันทางจังหวัดมีเชียงรายมีการจัดหาแหล่งน้ำสำรองและทดแทน  โดยทางผู้ว่าราชการจังหวัดได้ดำเนินการอยู่ ส่วนแนวทางการบำบัดดูแลกรองน้ำ-ระบบประปาชุมชน ก็มีการดำเนินการโดยสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช. )

อย่างไรก็ตาม การแก้ไขปัญหาไม่ได้จำกัดอยู่เพียงความร่วมมือระหว่างไทยกับจีนเท่านั้น เนื่องจากพื้นที่เหมืองแร่ในเมียนมามีผู้ประกอบการและกลุ่มทุนจากหลายประเทศเข้ามาเกี่ยวข้อง จึงจำเป็นต้องพิจารณาว่าจะประสานความร่วมมือและสื่อสารไปยังประเทศที่เกี่ยวข้องทั้งหมดได้อย่างไร เพื่อให้การแก้ไขปัญหาครอบคลุมทุกฝ่าย

ขณะนี้มีการหารือถึงการจัดตั้งคณะทำงานที่เกี่ยวข้อง โดยจะมีการประสานกับนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อพิจารณาแนวทางการลงพื้นที่และนำข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ รวมถึงผลงานวิจัยและหลักฐานต่าง ๆ ไปใช้สนับสนุนการเจรจากับประเทศเพื่อนบ้าน

“ในฐานะรองนายกฯ ดูแลภาคเหนือ ไม่ทิ้งคนเหนืออยู่แล้ว ไม่ว่าจะบทบาทที่เกี่ยวข้องหรือไม่เกี่ยวข้อง เรามีความจำเป็นต้องดูแลซึ่งกันและกันอยู่แล้ว” ดร.ยศชนันกล่าว

เร่งตรวจคุณภาพน้ำ ใช้ชุดตรวจลงพื้นที่

สำหรับมาตรการภายในประเทศ ดร.ยศชนัน กล่าวว่า รัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้เริ่มดำเนินการมาอย่างต่อเนื่อง โดยจังหวัดเชียงรายมีการเตรียมความพร้อมและวางแนวทางรับมือปัญหามาเป็นระยะ ขณะนี้จึงเป็นช่วงที่ต้องเร่งนำแผนงานที่เคยหารือกันไว้มาเดินหน้าปฏิบัติให้เกิดผลจริง

หนึ่งในแนวทางสำคัญคือการเพิ่มประสิทธิภาพการตรวจสอบคุณภาพน้ำ โดยปกติการตรวจวิเคราะห์สารปนเปื้อนจำเป็นต้องเก็บตัวอย่างและส่งไปตรวจในห้องปฏิบัติการ ซึ่งอาจต้องใช้เวลาและมีข้อจำกัดด้านการเข้าถึงข้อมูล

ดังนั้น กระทรวง อว. จึงประสานหน่วยงานที่มีความเชี่ยวชาญ “ซินโครตรอน–นาโนเทค” เข้ามาสนับสนุนชุดตรวจวิเคราะห์ เพื่อให้ประชาชนและหน่วยงานในพื้นที่สามารถตรวจสอบคุณภาพน้ำเบื้องต้นได้ ณ จุดปฏิบัติงาน รวมถึงมีกรมวิทยาศาสตร์บริการเข้ามาสนับสนุนด้านการตรวจวิเคราะห์และข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม

การเพิ่มชุดตรวจจะช่วยให้หน่วยงานและประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลได้รวดเร็วขึ้น ไม่ต้องรอผลตรวจจากห้องปฏิบัติการเพียงอย่างเดียว และสามารถนำข้อมูลที่ได้ไปใช้วางแผนป้องกันและรับมือกับความเสี่ยงในแต่ละพื้นที่ได้อย่างเหมาะสม และสร้างความเชื่อมั่นให้กับประชาชน รวมถึงสร้างการเติบโตให้กับภาคท่องเที่ยวได้อย่างยั่งยืน

ศึกษาแนวทางดักตะกอน ลดปริมาณสาร

ดร.ยศชนัน กล่าวต่อว่า นอกจากการตรวจสอบคุณภาพน้ำแล้ว ยังมีการพิจารณาแนวทางจัดการสารปนเปื้อน โดยเฉพาะสารหนู คือการใช้ฝายชะลอน้ำและระบบดักตะกอน เพื่อชะลอความเร็วของน้ำและเปิดโอกาสให้ตะกอนตกลงสู่ด้านล่าง ก่อนเก็บรวบรวมตะกอนออกจากระบบ

ทั้งนี้ แนวคิดดังกล่าวมีการพูดถึงมาแล้วเมื่อ 2 ปีก่อน เพราะสารหนูส่วนหนึ่งสามารถสะสมอยู่ในตะกอนได้ หากสามารถดักจับตะกอนและจัดการได้ตั้งแต่บริเวณต้นน้ำ ก็อาจช่วยลดปริมาณสารปนเปื้อนที่ไหลลงสู่พื้นที่ด้านล่างได้

อย่างไรก็ตาม แนวทางนี้ยังต้องศึกษารายละเอียดเพิ่มเติม ทั้งประสิทธิภาพในการดักจับตะกอน วิธีการจัดการตะกอนที่ปนเปื้อน และความเหมาะสมของพื้นที่ โดยจะมีการหารือร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการประชุมเรื่องภัยพิบัติเร่งด่วนระดับภาคเหนือ เพื่อพิจารณาความเป็นไปได้และกำหนดแนวทางดำเนินงานต่อไป พร้อมยืนยันว่าจะเร่งดำเนินการแก้ไขปัญหาให้โดยเร็วที่สุด