TikTok Shop ปลุกพลัง MSMEs ทั่วอาเซียน หนุนอัพสกิลการขาย ดันยอดคำสั่งซื้อโต 600%
ปัญหาที่ทุกประเทศในภูมิภาคอาเซียนเจอคล้าย ๆ กัน คือกลุ่มผู้ประกอบการรายย่อย ขนาดเล็ก และขนาดกลาง (MSMEs) ที่เป็น “กระดูกสันหลัง” ของระบบเศรษฐกิจ ต้องเผชิญกับอุปสรรคในการปรับตัวเข้าสู่ยุคดิจิทัล ไม่ว่าจะเป็นการเข้าถึงเครื่องมือออนไลน์ที่จำกัด การขาดการมองเห็นในตลาด และการวางกลยุทธ์ที่ยังไม่เป็นระบบ
ยิ่งผู้ประกอบการรับมือกับเรื่องเหล่านี้ได้ช้าเท่าไร ก็จะยิ่งถูกทิ้งไว้ข้างหลัง และเสียโอกาสในการขยายธุรกิจไปสู่ตลาดใหม่ ๆ กลายเป็นช่องว่างทางเศรษฐกิจและสังคมที่กว้างขึ้น และอาจส่งผลกระทบต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจของภูมิภาคอาเซียนด้วย ทำให้การเพิ่มขีดความสามารถกลุ่ม MSMEs เป็นหนึ่งในภารกิจหลักของประชาคมอาเซียนเช่นกัน
มุ่งสู่เศรษฐกิจอันดับ 4
“ปิติ ศรีแสงนาม” ผู้อำนวยการบริหาร มูลนิธิอาเซียน (ASEAN Foundation) กล่าวว่า ภายในปี 2045 ประชาคมอาเซียนมีภารกิจในการยกระดับภูมิภาคนี้ให้เป็นเศรษฐกิจขนาดใหญ่อันดับ 4 ของโลก (ปัจจุบันอยู่ราวอันดับ 5 หรือ 6 ตามประเภทการคำนวณ) ควบคู่ไปกับการสร้างขีดความสามารถในการแข่งขัน ให้มีนวัตกรรม มีพลวัต และมีประชาชนเป็นศูนย์กลาง
การจะไปถึงจุดนั้นต้องเริ่มจากการทำให้กลุ่ม MSMEs ที่มีสัดส่วนถึง 99.9% ของธุรกิจที่จดทะเบียนทั้งหมดในภูมิภาคมีความแข็งแรง เติบโตอย่างยั่งยืน และต้องมีเครือข่ายดิจิทัลเชื่อมโยงถึงกัน เพื่อสร้างความเป็นปึกแผ่น และสามารถใช้จุดแข็งของ MSMEs ในแต่ละประเทศมาเสริมกันได้อย่างลงตัว
“MSMEs ของแต่ละประเทศเปรียบเสมือนลำของต้นไผ่ อยู่เดี่ยว ๆ ก็ทนแรงลมได้ประมาณหนึ่ง แต่เมื่อรากเหง้าและลำต้นเชื่อมต่อกันก็จะสามารถเกื้อหนุน และเสริมความแข็งแรงของกันและกันเป็นอย่างดี”

ชำแหละอุปสรรค MSMEs
แม้ว่าการเชื่อมต่อ “ข้ามพรมแดน” เพื่อนำจุดแข็งของแต่ละประเทศในอาเซียนมาเสริมกันจะช่วยเพิ่มศักยภาพทางเศรษฐกิจได้มหาศาล แต่กลุ่ม MSMEs ยังมีอุปสรรคบางอย่างที่ต้องเผชิญอยู่ ไม่ว่าจะเป็น 1.ช่องว่างด้านขีดความสามารถทางดิจิทัล แม้การเข้าถึงอินเทอร์เน็ตจะแพร่หลายแล้ว แต่การใช้เพื่อวิเคราะห์ข้อมูล ขายผ่านไลฟ์ และจัดการสินค้าคงคลังยังคงเป็นความท้าทายสำหรับผู้ขายที่ทำธุรกิจแบบเดิม
2.ความซับซ้อนของกฎระเบียบข้ามพรมแดน การต้องทำความเข้าใจกฎระเบียบอีคอมเมิร์ซ นโยบายแพลตฟอร์ม และขั้นตอนศุลกากรที่แตกต่างกันใน 11 ประเทศ ก่อให้เกิดอุปสรรคทางการค้าอย่างมาก
3.ความไม่เท่าเทียมด้านงบประมาณการตลาด แพลตฟอร์มดิจิทัลและโฆษณาแบบดั้งเดิมเอื้อประโยชน์ต่อบริษัทขนาดใหญ่ที่มีงบฯ สูง ทำให้รายย่อยต้องดิ้นรนมากกว่าเพื่อให้ได้รับการมองเห็น และ 4.ข้อจำกัดด้านเงินทุนและการส่งเสริมการขาย ผู้ค้ารายเล็กมักไม่มีเงินทุนสำรองสำหรับทดลองทำแคมเปญโฆษณาออนไลน์ที่มีค่าใช้จ่ายสูง
จับมือ “TikTok Shop” หนุน MSMEs
อุปสรรคเหล่านี้กลายเป็นที่มาของโครงการ “ASEAN SOAR Together” หรือ ASEAN Supporting Our Artisans and Retailers Together ที่มูลนิธิอาเซียนร่วมมือกับ TikTok Shop ในการสนับสนุนช่างฝีมือและผู้ประกอบการท้องถิ่นให้มีความสามารถด้านดิจิทัล การขายผ่านไลฟ์ และการเข้าถึงตลาดที่จำเป็น โดยออกแบบหลักการทำงานภายใต้เสาหลักเชิงกลยุทธ์ 5 ประการ ได้แก่
1.เสริมขีดความสามารถทางดิจิทัลและการปรับทักษะให้ตรงกับความต้องการ ฝึกผู้ขายเกี่ยวกับการไลฟ์ ตั้งแต่การออกหน้ากล้อง การจัดแสง การมีปฏิสัมพันธ์กับผู้ชม ไปจนถึงการปิดการขายแบบเรียลไทม์ รวมถึงสอนสร้างคอนเทนต์วิดีโอสั้น เพื่อให้ผู้ขายสื่อสารความเป็นมาของแบรนด์ได้อย่างกระชับ และแนะนำการทำการตลาดแบบแอฟฟิลิเอต ร่วมมือกับครีเอเตอร์เพื่อขยายฐานผู้ชม โดยไม่ต้องใช้งบฯ โฆษณาจำนวนมาก
2.แนวทางด้านนโยบาย การกำกับดูแล และการปฏิบัติตามข้อกำหนด ผู้เชี่ยวชาญจะให้คำแนะนำที่ชัดเจนเกี่ยวกับนโยบายแพลตฟอร์ม ข้อกฎหมายอีคอมเมิร์ซ มาตรฐานการคุ้มครองผู้บริโภค แนวทางด้านเนื้อหา สินค้าต้องห้าม การละเมิดที่พบบ่อย และการขายอย่างรับผิดชอบ เพื่อสร้างความไว้วางใจกับผู้บริโภค
3.เร่งการเติบโตผ่านการลงมือทำจริง ผู้ขายที่มีผลงานโดดเด่นจะได้รับเงินสนับสนุนในรูปแบบเครดิตโฆษณา และการส่งเสริมการขายสูงสุด 3,000 ดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 1 แสนบาท) เพื่อเพิ่มการมองเห็นและสร้างยอดขายจากการดำเนินงานจริง
4.บูรณาการความร่วมมือระดับภูมิภาค ผู้ที่ผ่านการอบรมในโครงการและมีผลงานโดดเด่นจะได้นำเสนอธุรกิจต่อผู้กำหนดนโยบาย นักลงทุน และผู้บริหารภาคอุตสาหกรรมในงานสำคัญระดับภูมิภาค ซึ่งจะทำให้เกิดเครือข่ายผู้ประกอบการข้ามพรมแดนมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับตลาด และสำรวจโอกาสในการกระจายสินค้าข้ามพรมแดนร่วมกัน
และ 5.ผลกระทบเชิงบวกต่อสังคม ผู้ประกอบการ MSMEs ที่เข้าร่วมโครงการจะได้ผนวกกิจกรรมด้านสังคมเข้าไปในธุรกิจของตนเอง ตั้งแต่การเสริมพลังชุมชนไปจนถึงความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม สอดคล้องกับวิสัยทัศน์ประชาคมอาเซียน 2045 ในการสร้างเศรษฐกิจที่มีประชาชนเป็นศูนย์กลางและดำรงอยู่อย่างยั่งยืน
นอกจากนี้ยังร่วมมือกับหน่วยงานในประเทศที่มีหน้าที่ในการส่งเสริม MSMEs อย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะกระทรวงพาณิชย์ เพื่อบูรณาการการทำงานให้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน
“พฤติกรรมของผู้บริโภคยุคใหม่ใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการไถฟีดบน TikTok ทำให้เป็นช่องทางหลักที่เข้าถึงกลุ่มผู้ซื้อได้โดยตรง รวมถึงยังตอบโจทย์เรื่องการขยายตลาดสู่ระดับโลก เพราะแพลตฟอร์มอื่น ๆ มักจะเน้นการขายให้แก่กลุ่มลูกค้าภายในภูมิภาคอาเซียนด้วยกัน หากต้องการเปิดช่องทางการค้าและผลักดันสินค้าของรายย่อยให้สามารถขายไปได้ทั่วโลก TikTok Shop คือแพลตฟอร์มที่ตอบโจทย์เป้าหมายนี้”
ทั้งนี้ โครงการ ASEAN SOAR Together เริ่มต้นเมื่อปี 2025 ปัจจุบันอบรมผู้ประกอบการใน 11 ประเทศสมาชิกอาเซียนแล้วกว่า 2,400 ราย สูงกว่าเป้าหมายเดิมถึง 2 เท่า
TikTok Shop โชว์ความสำเร็จ
ด้าน “ชนิดา คล้ายพันธ์” Director of Public Policy for Southeast Asia at TikTok กล่าวถึงความสำเร็จของโครงการว่า ผู้ประกอบการที่เข้าร่วมโครงการรุ่นปี 2026 มีมูลค่าการซื้อขายรวม (GMV) เพิ่มขึ้นราว 700% ขณะที่ยอดคำสั่งซื้อบน TikTok Shop เพิ่มขึ้น 600% หลังเริ่มทดลองขายผ่านไลฟ์ รวมถึงรายได้จากการขายผ่านไลฟ์เพิ่มขึ้น 150% และยอดวิววิดีโอบน TikTok เพิ่มขึ้น 700%
ตัวอย่าง “แบรนด์ไทย” ที่ประสบความสำเร็จจากโครงการนี้ เช่น อาหารแมวร็อง ร็อง (RON RON) หลังรับคำปรึกษาจากเมนเทอร์ ได้ทดลองปรับกลยุทธ์เพื่อให้คนค้นพบแบรนด์ง่ายขึ้น ส่งผลให้โซเชียลมีเดียของแบรนด์มียอดเข้าถึงกว่า 68,000 ครั้ง ผู้ติดตามใหม่บนโซเชียลมีเดียเพิ่มขึ้น 45% และยอดเข้าชมโพสต์บน TikTok โต 54% เมื่อเทียบกับช่วง 60 วันก่อนหน้า
ขณะที่ผลิตภัณฑ์ระงับกลิ่นกาย WORK BRAND แก้ปัญหาเรื่องการสร้างการรับรู้ จากที่ในอดีตเคยทุ่มงบฯ โฆษณาจำนวนมาก แต่กลับได้กำไรน้อย ก็สามารถปรับทิศทางการทำการตลาด จนสามารถจัดไลฟ์ขายสินค้าอย่างเป็นระบบได้เป็นครั้งแรก และช่วยให้ยอดขายต่อวันในช่วง Flash Sale บน TikTok Shop เพิ่มขึ้นถึง 5 เท่า
“ผลลัพธ์เหล่านี้ตอกย้ำว่า Discovery Commerce บน TikTok Shop เป็นอีกช่องทางที่ช่วยให้ธุรกิจรายย่อยพาสินค้าไปเจอลูกค้ากลุ่มใหม่ผ่านการใช้วิดีโอเล่าเรื่องสินค้า สาธิตการใช้งาน ร่วมงานกับครีเอเตอร์ และตอบคำถามผ่านไลฟ์ เพื่อให้ลูกค้ารู้จักสินค้าและตัดสินใจซื้อได้ง่ายขึ้น”

11 ประเทศสมาชิก ‘อาเซียน’ โดดเด่นด้านไหนบ้าง ?
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือ “อาเซียน” นับเป็นหนึ่งในภูมิภาคที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม ภาษา และระบบนิเวศทางธุรกิจเป็นอย่างมาก ซึ่งแต่ละประเทศมีสิ่งที่โดดเด่นแตกต่างกัน ดังนี้
“ปิติ ศรีแสงนาม” ผู้อำนวยการบริหาร มูลนิธิอาเซียน ฉายภาพว่า บรูไนดารุสซาลาม อยู่ในช่วงของการบ่มเพาะผู้ผลิตอาหารฮาลาล ธุรกิจท่องเที่ยวเชิงนิเวศ และช่างฝีมือผู้ผลิตงานเฉพาะกลุ่ม ส่วนกัมพูชา มีวิสาหกิจเพื่อสังคมด้านหัตถกรรมในชนบท และผู้ผลิตสินค้าเกษตร ที่กำลังเปลี่ยนไปใช้หน้าร้านดิจิทัลเพื่อยกระดับการทำมาหากินของคนในท้องถิ่น
ขณะที่อินโดนีเซีย ผู้ค้ารายย่อยและร้านค้าท้องถิ่นที่เรียกว่า “Warungs” หลายล้านรายกำลังนำการขายผ่านไลฟ์และระบบชำระเงินดิจิทัลแบบเชื่อมโยงมาใช้ สปป.ลาว ช่างฝีมือและเกษตรกรใช้ช่องทางดิจิทัลในการนำเสนอสินค้า เพื่อก้าวข้ามข้อจำกัดทางภูมิศาสตร์จากการเป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเล และเข้าถึงตลาดประเทศเพื่อนบ้าน
และมาเลเซีย แบรนด์ FMCG ที่เริ่มต้นธุรกิจ โดยยึดดิจิทัลเป็นหลัก กำลังใช้แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซข้ามพรมแดนเพื่อขยายธุรกิจไปยังตลาดต่าง ๆ ในภูมิภาค เมียนมา ช่างฝีมือและช่างทอผ้าระดับชุมชนพึ่งพาการค้าผ่านสื่อสังคมออนไลน์บนโทรศัพท์มือถือเพื่อให้ธุรกิจดำเนินต่อไปได้
ส่วนฟิลิปปินส์ มีชุมชนผู้ประกอบการสร้างสรรค์ และผู้ค้าปลีกรายย่อย พยายามขับเคลื่อนการค้าที่อาศัยคอนเทนต์เป็นตัวนำให้ผู้บริโภคค้นพบสินค้าได้มากขึ้น และสิงคโปร์ มีธุรกิจบริการที่ใช้เทคโนโลยีและผู้พัฒนาฟินเทค กำลังทดสอบโซลูชั่นดิจิทัลที่สามารถขยายการใช้งานไปทั่วภูมิภาค
ส่วนไทย ธุรกิจอาหาร สุขภาวะ และไลฟ์สไตล์กำลังเป็นผู้นำในภูมิภาคด้านการขายผ่านไลฟ์ ด้านเวียดนาม ผู้ประกอบการ MSMEs ในภาคการผลิตและค้าปลีกที่เติบโตสูง กำลังใช้เครื่องมือดิจิทัลข้ามพรมแดนเพื่อเชื่อมต่อกับผู้ซื้อทั่วโลกโดยตรง
สุดท้าย ติมอร์เลสเต ผู้ประกอบการรุ่นใหม่ที่เพิ่งเริ่มต้นธุรกิจ และกลุ่มผู้ผลิตกาแฟสายพันธุ์พิเศษกำลังสร้างการเชื่อมโยงทางดิจิทัล เพื่อเข้าสู่เครือข่ายเศรษฐกิจอาเซียน