เมื่อ ยีลด์-เคิร์ฟ “กลับหัว” หรือ เศรษฐกิจอเมริกันจะถดถอย ?

คอลัมน์ ชีพจรเศรษฐกิจโลก
โดย ไพรัตน์ พงศ์พานิชย์

ตลาดหุ้นสหรัฐอเมริกาเปิดฉากประเดิมการซื้อขายในเดือนธันวาคมด้วยปรากฏการณ์เทขายกระหน่ำต่อเนื่อง จากปัจจัยหลายประการ แต่สาเหตุหนึ่งที่ชวนคิดมากที่สุด คือ สิ่งที่นักลงทุนเรียกกันว่า “ปรากฏการณ์ ยีลด์ เคิร์ฟ อินเวอร์ชั่น”

“ยีลด์ เคิร์ฟ” หมายถึงลักษณะการขยับขึ้นของอัตราดอกเบี้ย เป็นผลตอบแทนของการถือครองพันธบัตร ยิ่งถือครองนานเท่าใด อัตราผลตอบแทนย่อมสูงขึ้นกว่าการถือครองระยะสั้นนั่นคือสิ่งที่เกิดขึ้นเป็นปกติในตลาดพันธบัตรสหรัฐ ตลาดตราสารใหญ่ที่สุดและมีสภาพคล่องสูงสุดของโลก

“อินเวอร์ชั่น” คือปรากฏการณ์ “กลับหัว” ของผลตอบแทน ซึ่งจะเป็นไปในทางตรงข้ามคือ อัตราดอกเบี้ยของพันธบัตรระยะยาวลดลงอยู่ในระดับเท่ากัน หรือต่ำกว่าอัตราดอกเบี้ยพันธบัตรระยะสั้น

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในวันที่ 4 ธันวาคม ก็คือผลตอบแทนของพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐระยะ 2 ปี ขยับไปอยู่ที่ 2.8110% ตอนปิดตลาด ในเวลาเดียวกันพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐอายุ 5 ปี กลับมีอัตราดอกเบี้ยผลตอบแทนอยู่ที่ 2.799%

ภาวะอินเวอร์ชั่นนี้ โดยตัวมันเองไม่ได้ก่อปัญหา แต่นับตั้งแต่ทศวรรษ 60 ตลาดตราสารหนี้สหรัฐเคยเกิดปรากฏการณ์เช่นนี้หลายครั้ง ที่น่ากลัวคือ ทุกครั้งที่เกิดอินเวอร์ชั่น ภาวะเศรษฐกิจถดถอยจะเกิดขึ้นตามมาทุกที

ครั้งหลังสุดที่เกิดปรากฏการณ์นี้ช่วงต้นปี 2006 จนถึงกลางปี 2007 ไม่นานหลังจากนั้นก็เกิดวิกฤตซับไพร์มตามมา

คำถามที่น่าสนใจคือในเมื่ออัตราดอกเบี้ยพันธบัตรขึ้นอยู่กับปัจจัยทางจิตวิทยา หรือความคาดหวัง จริงหรือที่ปรากฏการณ์นี้จะบ่งชี้ถึงภาวะเศรษฐกิจที่แท้จริงในอนาคตได้ คำตอบเรื่องนี้คือ อย่างน้อยที่สุดในทางทฤษฎี ปรากฏการณ์อินเวอร์ชั่นสามารถส่งผลต่อเศรษฐกิจได้จริง ๆ

เรื่องนี้พัวพันกับเรื่องอัตราดอกเบี้ยในตลาด ซึ่งขึ้นอยู่กับคณะกรรมการกำหนดนโยบายดอกเบี้ยของธนาคารกลางสหรัฐ (เฟด)

เฟดปรับขึ้นดอกเบี้ยมาต่อเนื่อง และคาดหมายว่าจะปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยเป้าหมาย หรือ เฟด ฟันด์ เรต อีกครั้ง สู่ระดับ 2.5% ซึ่งหมายถึงอัตราดอกเบี้ยกู้ยืมระยะสั้นระหว่างธนาคารเพื่อนำเงินไปปล่อยกู้และได้ประโยชน์จากส่วนต่างของดอกเบี้ยเงินกู้ที่จะสูงกว่า เพราะเป็นดอกเบี้ยระยะยาว

การขึ้นอัตราดอกเบี้ย เฟด ฟันด์ เรต สร้างแรงกดดันต่ออัตราดอกเบี้ยอื่น รวมทั้งอัตราดอกเบี้ยพันธบัตรระยะสั้น 2 ปี

ปัญหาจะเกิดขึ้นหากดอกเบี้ยระยะสั้นอยู่ในระดับสูงกว่าดอกเบี้ยระยะยาว เพราะเท่ากับเป็นการลดทอนส่วนต่าง และลดกำไรของธนาคารลงตามไปด้วย

ผลที่เกิดขึ้นตามมาคือ ธนาคารจะลดการปล่อยกู้ หรือบางธนาคารจะงดการปล่อยกู้ไปเลย ผลกระทบต่อเศรษฐกิจจะเกิดขึ้นตามมา

ในอีกทางหนึ่ง ซึ่งเกิดขึ้นกับเศรษฐกิจของประเทศที่พึ่งพาการบริโภคของประชาชนเป็นหลักอย่างสหรัฐ นั่นคือ เหตุผลของการคาดหวังว่าอัตราดอกเบี้ยในอนาคตลดลง เพราะเชื่อว่าในอนาคตเศรษฐกิจจะเกิดปัญหา แล้วเฟดจำเป็นต้องปรับลดดอกเบี้ย เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ

ความเชื่อดังกล่าวจะส่งผลให้ประชาชนชะลอการบริโภคลง ซึ่งจะส่งผลโดยตรงต่อการผลิตสินค้าของผู้ผลิตต่าง ๆ ซึ่งประสบปัญหาในการแสวงหาเงินทุนอยู่ก่อนแล้ว ในเวลาเดียวกันตลาดหุ้นก็จะตกต่ำ เพราะนักลงทุนจะหันไปหาทรัพย์สินที่มีความมั่นคงปลอดภัยมากกว่า เป็นต้น

นักวิชาการด้านเศรษฐศาสตร์หลายคนเชื่อว่า ภาวะอินเวอร์ชั่น คือตัวบ่งชี้ “ที่ดี” ต่อสภาวะเศรษฐกิจในอนาคต อย่างน้อยที่สุดก็ชี้ให้เห็นว่า ภาวะเศรษฐกิจอเมริกันที่กำลังพุ่งเพราะแรงผลักจากนโยบายการคลัง และนโยบายภาษีในเวลานี้ จะชะลอความเร็วลง

ส่วนจะเป็นเครื่องบ่งชี้ถึงภาวะถดถอยหรือไม่นั้น ผู้รู้ทั้งหลายแตกความเห็นออกเป็น 2 ทาง คือ ใช่ และไม่ใช่นักเศรษฐศาสตร์ระดับ อดีตประธานเฟด อย่าง อลัน กรีนสแปน และ เบน เบอร์แนนคี ยืนยันว่า ยีลด์ เคิร์ฟ อินเวอร์ชั่น ไม่ควรนำมายึดถือเป็นเครื่องมือทำนายภาวะถดถอยที่แม่นยำ

แต่อีกหลายคนเห็นว่า เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงในอดีต คือ บทเรียนที่สำคัญ และเป็นข้อพิสูจน์ในเรื่องนี้ ถึงกับลงทุนไปหามาว่า ถ้าอินเวอร์ชั่นเกิดตอนนี้ แล้วเศรษฐกิจสหรัฐจะเริ่มถดถอยเมื่อใด

ผลที่ได้ก็คือ ในช่วงแรก ๆ ภาวะถดถอยจะเกิดขึ้นหลังจากเกิดอินเวอร์ชั่นราว 21 เดือน แต่ระยะหลัง ช่วงเวลาดังกล่าวหดสั้นลงเหลือ 13-15 เดือน

ถ้าเป็นไปตามนั้นก็คือ ปี 2019 เศรษฐกิจอเมริกันจะเริ่มชะลอตัว และจะตกลงไปสู่ภาวะถดถอยเต็มตัวในปี 2020 ซึ่งน่ากังวลไม่น้อยสำหรับภาพรวมของเศรษฐกิจโลก ถ้าคำนึงถึงว่า สหรัฐอเมริกา เป็นจุดเดียวบนโลกในเวลานี้ที่เศรษฐกิจเติบโต ขณะที่ส่วนอื่น ๆ มีแต่ทรงกับทรุดกันถ้วนหน้า

ไม่พลาดข่าวสารเศรษฐกิจ เจาะลึกทุกประเด็นทั้งภาครัฐ-เอกชน เพิ่มเราเป็นเพื่อนที่ Line ได้เลย พิมพ์ @prachachat หรือ คลิกลิงก์ https://line.me/R/ti/p/@prachachat
.
หรือจะสแกน QR Code ในรูป เราพร้อมเสิร์ฟข่าวเศรษฐกิจ-ธุรกิจถึงมือผู้อ่านทันที!