กรมชลประทาน ต่อต้านการระบาดโรคหนอนพยาธิ
แม้เชื้อโรคจะอยู่รอบตัวเรา และมนุษย์มีโอกาสรับเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายดายในหลายๆ ทาง ความเสี่ยงหนึ่งเกิดมาจากการกิน ไม่ว่าจะเป็นอาหารหรือสิ่งแปลกปลอมล้วนมีโอกาสพาเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายทั้งสิ้น
หนอนพยาธิ เป็นภัยคุกคามที่น่ากลัว และมีโอกาสแพร่ระบาดได้หากคนขาดองค์ความรู้ และไม่รู้จักป้องกันตัวเอง ซึ่งหนอนพยาธิมักจะแฝงมากับสัตว์น้ำจืด อาทิ ปลาบางชนิด หอยบางชนิด กรมชลประทานจึงต้องมีมาตรการเฝ้าระวัง ศึกษา และป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาหนอนพยาธิระบาด
ความเกี่ยวพันกันระหว่างกรมชลประทานและโรคหนอนพยาธิ นายมหิทธิ์ วงศ์ษา นักวิชาการสิ่งแวดล้อมชำนาญการ (กลุ่มสิ่งแวดล้อมโครงการ) สำนักบริหารโครงการ กรมชลประทาน อธิบายว่าก่อนจะสร้างอ่างเก็บน้ำ ต้องติดตามดูก่อนว่าปลาในแหล่งน้ำที่จะสร้างอ่างเก็บน้ำมีหนอนพยาธิหรือไม่ เช่น พยาธิใบไม้ในตับ ซึ่งส่วนมากอยู่ในปลาเกล็ดขาวและหอยบางชนิดเป็นพาหะการแพร่ระบาดโรคหนอนพยาธิได้
พอสร้างอ่างเก็บน้ำ พื้นที่น้ำกว้างขวางขึ้น สิ่งที่ตามมาคือมีพันธุ์ปลามากขึ้น หากเกิดภาวะหนอนพยาธิระบาดเมื่อชาวบ้านจับปลามาบริโภคโดยไม่ถูกสุขลักษณะ หนอนพยาธิก็จะแพร่สู่คน
“กรมชลจึงต้องมีการติดตามเฝ้าระวังที่จะไม่ให้เกิดการแพร่โรคหนอนพยาธิ เราได้มอบหมายให้กรมควบคุมมลพิษเก็บตัวอย่างทั้งหอยและปลา ส่วนมากคือปลาเกล็ดขาว ที่ชาวบ้านเรียกว่าปลาขาว และพวกปลาตะเพียน ปลาสร้อย ถ้ามีการแพร่ระบาดก็ต้องมีการรณรงค์ เช่น ทำให้สุกก่อนกิน”
การกินอาหารสุก เป็นการป้องกันการแพร่ระบาดที่ได้ผลที่สุด แต่ด้วยวิถีชีวิตของชาวบ้านบางพื้นที่ ยังนิยมการกินอาหารดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ หากต้องการป้องกันการแพร่ระบาดจำเป็นต้องรณรงค์ให้ความรู้แก่ชาวบ้านกันอย่างเข้มข้น
แม้ปัญหาหนอนพยาธิมีโอกาสแพร่ระบาดได้ง่ายพอๆ กับวิธีการป้องกัน แต่นับว่าโชคดีที่ที่ผ่านมากรมชลประทานได้ติดตามในหลายโครงการ ปรากฏว่ายังไม่มีการแพร่ระบาดอย่างมีนัยสำคัญ ที่ตรวจพบก็ได้รณรงค์ให้ไม่กินปลาและหอยดิบ โดยต้องปรุงสุกทุกครั้ง จึงไม่พบปัญหาโรคหนอนพยาธิ
“เหตุที่โรคหนอนพยาธิเกิดขึ้นในบางพื้นที่ ส่วนหนึ่งก็มาจากถ้าต้นน้ำมีชุมชน มีคนขับถ่ายลงแหล่งน้ำ โดยไม่ถูกสุขลักษณะ แม้แต่ขับถ่ายในเรือกสวนไร่นาก็อาจถูกน้ำชะล้างลงมาได้ หากมีการรณรงค์ให้ไม่ถ่ายในท้องไร่ท้องนา หรือทุกครัวเรือนมีส้วมเป็นกิจลักษณะ ปัญหาพวกนี้ก็จะน้อยลง” นายมหิทธิ์กล่าว
เหมือนว่าเรื่องโรคหนอนพยาธิจะถูกแก้ที่ปลายเหตุ แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าเป็นวิธีที่ง่ายที่สุด ทั้งยังส่งเสริมสุขลักษณะที่ถูกต้องด้านการกิน ไม่ใช่แค่ป้องกันโรคหนอนพยาธิได้ ยังลดความเสี่ยงการติดเชื้ออื่น ๆ ได้ด้วย