อุทยานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ม.เชียงใหม่ ร่วมกับ สวก. ปักหมุดอำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ชู “แม่แจ่มโมเดล” ขับเคลื่อนโครงการสื่อสารสร้างสรรค์ เพื่อสร้างความตระหนักรู้ปัญหาฝุ่นจิ๋ว PM2.5 ในเขตภาคเหนือ ผ่าน “แจ่ม (ไม่) ชัด นิทรรศการบอกเล่าเบื้องหลังการเผา มีเรื่องเล่าซ่อนอยู่”
ผศ.ดร.สุริยะ ทองมุณี รองผู้อำนวยการ อุทยานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (STeP) ในฐานะหัวหน้าโครงการสื่อสารสร้างสรรค์เพื่อสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับปัญหาฝุ่น PM2.5 ในภาคเหนือ เปิดเผยว่า อุทยานวิทยาศาสตร์ฯ ร่วมกับ สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) หรือ สวก.
เดินหน้าขับเคลื่อนโครงการสื่อสารสร้างสรรค์เพื่อสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับปัญหาฝุ่น PM2.5 ในภาคเหนือ โดยมี อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีจุดความร้อนสะสมสูงสุดในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลง
ก่อนต่อยอดสู่กิจกรรมที่มีชื่อว่า “แจ่ม (ไม่) ชัด: Media for Mae Chaem Exhibition เบื้องหลังการเผา มีเรื่องเล่าซ่อนอยู่” ซึ่งจัดขึ้นเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2568 ที่ผ่านมา ณ ที่ว่าการอำเภอแม่แจ่ม โดยมีนายสมเจตน์ บุญวิทย์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการทำสื่อและที่ปรึกษาอุทยานฯ และนายเกรียงศักดิ์ บุญตาปวน นายอำเภอแม่แจ่ม ร่วมเป็นเกียรติในงาน
ทั้งนี้ “แจ่ม (ไม่) ชัด: Media for Mae Chaem Exhibition เบื้องหลังการเผา มีเรื่องเล่าซ่อนอยู่” คือการใช้ “สื่อ” เป็นเครื่องมือปูทางไปสู่การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม สร้างการรับรู้ และพูดแทนเสียงที่ไม่เคยถูกได้ยิน จากพื้นที่ที่มักถูกตกเป็นจำเลยอย่างแม่แจ่ม นำเสนอชุดสื่อสร้างสรรค์กลุ่มคนรุ่นใหม่จากประสบการณ์การลงพื้นที่จริง
ถ่ายทอดออกมาเป็นผลงานภาพยนตร์ การแสดงละคร และนิทรรศการมีชีวิต ที่ชวนให้ผู้เข้าร่วมได้รู้จักแม่แจ่ม ผ่านเรื่องเล่า เข้าใจปัญหาอย่างแท้จริง และร่วมกันมองหาทางออกให้กับสังคมในการลดต้นตอของฝุ่น PM2.5 แบบที่ลึกซึ้งกว่าการจดจำเพียงปริมาณค่าตัวเลขของฝุ่นละออง
ผศ.ดร.สุริยะ กล่าวว่า โครงการนี้เป็นโอกาสสำคัญที่ภาครัฐ ภาควิชาการ และภาคประชาชน ได้มีพื้นที่ร่วมกันในการใช้ “การสื่อสาร” ได้อย่างสร้างสรรค์ เพื่อช่วยให้ปัญหาฝุ่น PM2.5 โดยเฉพาะในพื้นที่แม่แจ่มที่ถูกพูดถึงอย่างต่อเนื่องและเข้าใจลึกซึ้งมากยิ่งขึ้น
เป้าหมายหลักต้องการกระตุ้นให้เกิดการรับรู้และการลงมือเปลี่ยนแปลงจากภาคส่วนต่าง ๆ ในพื้นที่ ตั้งแต่เกษตรกร หน่วยงานรัฐ ประชาชนทั่วไป ผ่านแนวทางการจัดการไฟป่า การเปลี่ยนพฤติกรรมการปลูก การเผา และการสร้างทางเลือกใหม่ที่ยั่งยืน
โครงการถูกวางแผนออกแบบอย่างเป็นระบบผ่านการวิเคราะห์ปัญหาและกลุ่มเป้าหมายเชิงลึก ก่อนลงพื้นที่เก็บข้อมูลจริงในอำเภอแม่แจ่ม เพื่อวางรากฐานสู่กระบวนการวิจัยที่ใช้ “การสื่อสาร” เป็นกลไกหลักในการลดต้นตอของปัญหาฝุ่น PM2.5
จนตกผลึกออกมาเป็นโจทย์ตั้งต้นว่า “จะทำอย่างไรให้ ‘สื่อ’ ช่วยสร้างความเข้าใจ สร้างการมีส่วนร่วม และเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมในชุมชนได้จริง” จากนั้นจึงเปิดรับสมัครคนรักสื่อทั่วประเทศให้เข้ามาร่วมออกแบบชุดแคมเปญสื่อสร้างสรรค์ ภายใต้กระบวนการ Hackathon โดยมีผู้สมัครกว่า 140 คน จาก 37 ทีม
ซึ่งแต่ละทีมจะต้องตกผลึกแนวคิด กลั่นกรองออกมาเป็นไอเดียและแผนการปฏิบัติงานจริง จากนั้นจึงทำการนำเสนอในรูปแบบ Pitching ต่อคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิจากหลายภาคส่วน ท้ายสุดโครงการได้คัดเลือก 3 ทีมสุดท้าย
ซึ่งไม่เพียงแค่มีไอเดียดีแต่ต้องมีความพร้อมในด้านการผลิตสื่อกลุ่มเป้าหมาย และสามารถเป็นต้นแบบที่ต่อยอดได้จริงในอนาคต ให้เขารับการสนับสนุนทุนเพื่อนำแผนแคมเปญสื่อไปลงมือสร้างสรรค์จริงอย่างเป็นรูปธรรม
สำหรับหนึ่งในผลงานที่ได้รับการคัดเลือกสู่เวทีจัดแสดง ณ ที่ว่าการอำเภอแม่แจ่ม ครั้งนี้ ได้แก่ ละครคุณธรรมเสียดสีสังคม “ใครฆ่ายายแจ่ม”, การแสดงในรูปแบบละครเร่ “ผีร้ายใต้ควันพิษ” และสื่อภาพยนตร์ในรูปแบบหนังสั้น “ป่าปิด”, “วาระที่มองไม่เห็น” และ “สลับใจกันในวันควันฟุ้ง”
นอกจากนี้ ภายในงานยังเปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนความคิดเห็นจากทุกภาคส่วน อาทิ นักวิจัย ผู้นำท้องถิ่น และประชาชน ภายใต้หัวข้อ “สื่อเพื่อการรณรงค์แก้ไขปัญหาฝุ่น PM2.5” เพื่อสะท้อนความคิดที่แตกต่างและร่วมออกแบบแนวทางสื่อสารสาธารณะที่เข้าใจคนในพื้นที่อย่างแท้จริงอีกด้วย
