โรคงูสวัดกับภาวะแทรกซ้อนที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต
เป็นที่คาดการณ์ว่า ประเทศไทยจะเข้าสู่สังคมสูงวัยสุดยอด (hyper-aged society) ในอีก 10 ปีข้างหน้า โดยมีประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปเป็นจำนวนประมาณ 28% ของประชากรทั้งหมด เราจึงต้องหันมาให้ความสำคัญกับสุขภาพผู้สูงวัยตั้งแต่วันนี้ เพราะเมื่อเข้าสู่อายุ 50 ปีขึ้นไป ภูมิคุ้มกันร่างกายจะเริ่มถดถอยลง และมีความเสี่ยงต่อโรคภัยต่าง ๆ มากขึ้น รวมทั้งภัยเงียบจากโรคงูสวัด ซึ่งเกิดขึ้นจากเชื้ออีสุกอีใส ที่คนส่วนใหญ่เคยเป็นในอดีต
รศ. นพ.วินัย รัตนสุวรรณ หัวหน้าภาควิชาเวชศาสตร์ป้องกันและสังคม คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล กล่าวว่า “โรคงูสวัดเกิดจากเชื้อไวรัส VZV (Varicella Zoster Virus) ที่เรารู้จักกันดีคือ โรคอีสุกอีใส ที่มักเป็นช่วงวัยเด็ก เมื่อติดเชื้อครั้งแรกจะเป็นตุ่มใสทั้งตัว เมื่อหายจากโรคอีสุกอีใสแล้ว เชื้อนี้จะยังหลบอยู่ในปมประสาทไม่แสดงอาการ เพราะตอนเรายังแข็งแรงดีในช่วงวัย 30-40 ก็จะยังมีภูมิต้านทานอยู่ แต่เมื่ออายุมากขึ้น 50 ปีขึ้นไป ภูมิต้านทานลดลง จะเสียการควบคุมเชื้อที่หลบซ่อนอยู่ เชื้อก็จะแสดงออกมาตามเส้นประสาท และเกิดเป็นโรคงูสวัด”
อาการเริ่มแรก งูสวัดจะเกิดเป็นตุ่มน้ำใสบนผิวหนังเป็นแนวยาวตามเส้นประสาท ลักษณะคล้ายงู จึงเรียกว่างูสวัด โดยตุ่มน้ำจะขึ้น 3-5 วัน จนเต็มที่ อีก 10-15 วันตุ่มจะแห้งหายไป อย่างไรก็ตาม ด้วยสภาพร่างกายและภูมิต้านทานของผู้สูงวัย อาจมีโอกาสของภาวะแทรกซ้อน และใช้เวลาในการรักษาอาการหรือฟื้นตัวนานกว่า
โดยภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นเมื่อเป็นโรคงูสวัด ได้แก่
- โรคปวดเส้นประสาท งูสวัดเป็นโรคที่แสดงอาการทางผิวหนังโดยส่วนมาก เมื่อตุ่มเเห้งหายไป ก็จะทิ้งความเจ็บปวดไว้บริเวณเส้นประสาท อาจทำให้ปวดยาวต่อไปอีกเป็นเดือนหรือร่วมปี
- ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง เช่นการติดเชื้อแบคทีเรียที่ผิวหนังกลายเป็นแผลเป็น แต่กับคนกลุ่มน้อยอาจเกิดขึ้นบริเวณใบหน้า ลามไปถึงดวงตา ซึ่งแผลที่กระจกตามีโอกาสกระทบกับจอประสาทตาทำให้สูญเสียการมองเห็นและตาบอดได้ หรือทำให้เกิดภาวะหลอดเลือดสมอง (Stroke) หรือหลอดเลือดหัวใจ
- ภาวะแทรกซ้อนที่พบได้ไม่บ่อยแต่รุนแรงมาก ในบางกรณีถึงขั้นทำให้เยื้อหุ้มสมองอักเสบ เนื้อสมองตาย เป็นอัมพาตครึ่งซีก ซึ่งจะเป็นอุปสรรคในการใช้ชีวิตของผู้ป่วยอย่างมาก
วิธีป้องกันโรคงูสวัด
“เนื่องจากเชื้องูสวัดที่เราได้รับครั้งแรกคือ เชื้ออีสุกอีใสหลบอยู่ในปมประสาท เมื่อภูมิคุ้มกันลดต่ำหลังวัย 50 ก็เกิดเป็นความเสี่ยงต่อโรคงูสวัด ในกรณีที่ภูมิต้านทานลดลงจากการกินยาหรือมีโรคที่ลดภูมิต้านทานของร่างกาย จึงควรรับประทานอาหารที่มีคุณค่าครบ 5 หมู่ ออกกำลังกาย และการพักผ่อนก็จำเป็น เพราะงูสวัดเกิดกับคนที่อายุน้อยได้เช่นกันหากพักผ่อนไม่เพียงพอ เจ้าเชื้องูสวัดก็จะสามารถจู่โจมเราได้ สำหรับการรักษา ปัจจุบันมียาที่ทำให้ตุ่มน้ำลดลงได้ แต่ปริมาณการใช้ยาต่างจากโรคอีสุกอีใสแม้จะเป็นเชื้อตัวเดียวกัน อย่างไรก็ตาม เเม้รักษาตุ่มได้แต่ก็จะทิ้งอาการอักเสบเอาไว้ ทำให้เจ็บตามเส้นประสาท การป้องกันด้วยวัคซีนจึงจะช่วยป้องกันผู้สูงวัยจากงูสวัดได้อย่างมีประสิทธิภาพ” รศ. นพ.วินัย กล่าว
โรคงูสวัดนับเป็นภัยเงียบที่ซ่อนในตัวเรา ที่พร้อมเกิดขึ้นเมื่อภูมิคุ้มกันตก ผู้สูงวัยควรปรึกษาแพทย์และพิจารณาเข้ารับการฉีดวัคซีน เพื่อลดความเสี่ยงที่จะเกิดโรค หรือลดอาการรุนแรงเมื่อเป็นโรคงูสวัด