The Senior รพ.ผู้สูงอายุนำ “หุ่นยนต์สัตว์เลี้ยง” เสริมการดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อมแนวทางบำบัดแบบไม่ใช้ยา

The Senior โรงพยาบาลผู้สูงอายุและศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูเดินหน้ายกระดับมาตรฐานการดูแลผู้สูงอายุด้วยเทคโนโลยีสมัยใหม่ พร้อมทีมสหสาขาวิชาชีพและแนวทางการดูแลที่อ้างอิงหลักฐานทางวิชาการ งัดกลยุทธ์ใหม่ Pet Therapy การบำบัดด้วยสัตว์เลี้ยงในกลุ่มผู้ป่วยภาวะสมอง หลังงานวิจัยชี้ชัดว่าการได้สัมผัส ลูบ และมีปฏิสัมพันธ์กับสัตวจะช่วยให้อารมณ์ดีขึ้นและคลายเหงาได้

นพ.กฤต วรรณพฤกษ์ อายุรแพทย์ โรงพยาบาลผู้สูงอายุและศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูที่ให้บริการดูแลผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง และผู้ป่วยเรื้อรัง “The Senior” เปิดเผยว่า การดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อมซึ่งส่วนใหญ่มักมีอาการทางพฤติกรรมและอารมณ์ร่วมด้วย หรือที่เรียกกันว่า BPSD เช่น กระสับกระส่าย หงุดหงิด ก้าวร้าว เดินไปเดินมาไม่หยุด หรือซึมเศร้าและแยกตัว โดยเฉพาะช่วงเย็นที่อาการมักรุนแรงขึ้น (Sundown Syndrome) อาการเหล่านี้เป็นส่วนที่ดูแลยากที่สุด และเป็นต้นเหตุที่ทำให้หลายครอบครัวหมดแรง

ในทางการแพทย์นั้นการดูแลรักษาจึงไม่สามารถใช้วิธีใดวิธีหนึ่งแล้วจบ การดูแลที่ได้ผลต้องเป็นแบบสหสาขาวิชาชีพ (Multidisciplinary Care) ที่ผสมผสานการรักษาทางการแพทย์ การฟื้นฟูสมรรถภาพ กิจกรรมกระตุ้นสมอง การดูแลด้านสิ่งแวดล้อม รวมถึงการส่งเสริมสุขภาวะทางอารมณ์และสังคมควบคู่กันไป คือแพทย์ พยาบาล นักกายภาพบำบัด นักกิจกรรมบำบัด และผู้ดูแล ทำงานประสานกัน อะไรที่ช่วยให้ผู้ป่วยสงบลง ปลอดภัยขึ้น และมีคุณภาพชีวิตดีขึ้น โดยไม่เริ่มจากวิธีที่ไม่ใช้ยาก่อนจะพึ่งยา

“ภาวะสมองเสื่อมบางครั้งส่งผลต่ออารมณ์ พฤติกรรม การสื่อสาร และคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยและครอบครัว การดูแลจึงต้องมองแบบองค์รวม อะไรที่ช่วยผู้ป่วยได้อย่างปลอดภัย เราก็ควรพิจารณานำมาใช้ร่วมกัน” นพ.กฤตกล่าว และว่าหลักการสำคัญในการดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อมที่แนวทางสากลแนะนำคือ ให้ใช้วิธีที่ไม่ใช้ยา (Non-pharmacological) เป็นทางเลือกแรกก่อนเสมอ เหตุผลตรงไปตรงมา คือยากลุ่มที่ใช้ควบคุมอาการทางจิตประสาทในผู้สูงอายุ มักมีผลข้างเคียงสูง ตั้งแต่ง่วงซึม เสี่ยงล้ม ไปจนถึงผลต่อหัวใจ การลดการพึ่งยาลงได้ จึงเป็นประโยชน์ต่อผู้ป่วยโดยตรง

ในกลุ่มวิธีที่ไม่ใช้ยานี้ มี 2 วิธีที่น่าสนใจและมีงานวิจัยรองรับ คือ Pet Therapy (การบำบัดด้วยสัตว์เลี้ยง) และ Doll Therapy (การบำบัดด้วยตุ๊กตา) สำหรับการบำบัดด้วยสัตว์เลี้ยง (Pet Therapy) นักวิจัยพบมานานแล้วว่าการที่ผู้สูงอายุได้สัมผัส ลูบ และมีปฏิสัมพันธ์กับสัตวจะช่วยให้อารมณ์ดีขึ้นและคลายเหงาได้ ส่วน Doll Therapy คือการให้ผู้ป่วยได้ดูแลตุ๊กตาเสมือนกำลังดูแลใครสักคน วิธีนี้ไปกระตุ้นความรู้สึกผูกพันและการได้เป็นผู้ให้ ซึ่งมักหายไปเมื่อผู้สูงอายุต้องกลายเป็นฝ่ายถูกดูแลตลอดเวลา

 จากผลการวิจัยดังกล่าวนี้ทำให้ทางโรงพยาบาล The Senior เริ่มนำหุ่นยนต์สัตว์เลี้ยงมาใช้ร่วมในโปรแกรมกิจกรรมบำบัด ซึ่งช่วยได้จริงในผู้ป่วยบางราย โดยพบว่าผู้สูงอายุบางท่านมีปฏิสัมพันธ์ดีขึ้น มีการพูดคุย ยิ้ม หรือแสดงอารมณ์ตอบสนองมากขึ้น บางรายมีความสงบขึ้นระหว่างวัน อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์จะแตกต่างกันไปในแต่ละคน

“หุ่นยนต์สัตว์เลี้ยงคงไม่ใช่เครื่องมือรักษาหลัก แต่เป็นอีกหนึ่งตัวช่วยที่มีความปลอดภัยสูง ผลข้างเคียงต่ำ และอาจสร้างประโยชน์ให้กับผู้ป่วยบางกลุ่มได้ เมื่อใช้ร่วมกับการดูแลที่เหมาะสมจากทีมสหวิชาชีพ” นพ.กฤต กล่าว