ธุรกิจไทย…ใต้เงาแพลตฟอร์มข้ามชาติ

บทบรรณาธิการ

โจทย์ใหญ่ของเศรษฐกิจไทย เมื่อการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจดิจิทัลเคยถูกมองว่าเป็นโอกาสครั้งใหญ่ของผู้ประกอบการไทย แต่เมื่อเวลาผ่านไปภาพที่ชัดเจนขึ้นกลับกลายเป็นว่า แพลตฟอร์มต่างชาติเข้ามาครอบครองห่วงโซ่มูลค่าทางเศรษฐกิจแทบทุกมิติ จนผู้ประกอบการไทยจำนวนมากเหลือบทบาทเพียง “ผู้เล่นในสนามที่คนอื่นเป็นเจ้าของ”

ธุรกิจออนไลน์อยู่ภายใต้การคุมเกมของแพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซระดับโลก ธุรกิจเรียกรถและส่งอาหาร ถูกกำหนดเกมโดยแพลตฟอร์มข้ามชาติ หรือภาคท่องเที่ยวไทย ซึ่งเป็นเครื่องยนต์สำคัญของเศรษฐกิจต้องพึ่งพา OTA ของต่างชาติในการเข้าถึงนักท่องเที่ยว

เกิดคำถามว่า ปัจจุบันผู้ประกอบการธุรกิจต่าง ๆ สามารถแข่งขันและกำหนดอนาคตของตนเองได้มากแค่ไหน เพราะทุกอย่างถูกกำหนดและชี้ชะตาจากแพลตฟอร์ม(ข้ามชาติ) ทั้งสิ้น ในอดีตผู้ประกอบการเป็นเจ้าของหน้าร้าน เป็นเจ้าของลูกค้า และเป็นเจ้าของข้อมูลธุรกิจ แต่ในโลกยุคดิจิทัล ทั้งหมดถูกส่งผ่านอัลกอริทึ่ม ธุรกิจไทยต้องซื้อโฆษณาเพื่อให้ลูกค้ามองเห็นสินค้า ต้องจ่ายค่าธรรมเนียมที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง จนกลายเป็น “ต้นทุน” หลัก

ผู้ประกอบการไทยแทบไม่มีอำนาจต่อรอง เพราะผู้บริโภคหรือลูกค้าส่วนใหญ่อยู่บนแพลตฟอร์ม ด้วยเกมการตลาด โค้ดลดราคาที่ทำให้ “ผู้บริโภคเสพติด” การช็อปปิ้งบนแพลตฟอร์ม และยิ่งแพลตฟอร์มมีผู้ใช้งานมากเท่าใด อำนาจผูกขาดก็ยิ่งเข้มแข็งมากขึ้นเท่านั้น กรณีอีคอมเมิร์ซสะท้อนภาพชัดเจนมาก เมื่อผู้ประกอบการไทยต้องพึ่งพาแพลตฟอร์มต่างชาติเป็นช่องทางหลักในการขายสินค้า แม้จะช่วยให้เข้าถึงลูกค้าได้มากขึ้น แต่ต้องแลกกับ “ต้นทุน” ค่าธรรมเนียม+ ค่าโฆษณา และอื่น ๆ สูงถึงระดับ  22-40% จนทำให้ผู้ค้าบนแพลตฟอร์มเหลือกำไรเฉลี่ยแค่ 2.3% เท่านั้น

ท่ามกลางกระแสผู้ประกอบการไทยเผชิญ “วิกฤตกำไร” จากข้อมูลของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า พบว่าแพลตฟอร์มต่างชาติที่เข้ามาดำเนินธุรกิจและจดทะเบียนในประเทศไทยมีผลประกอบการเติบโตก้าวกระโดด โดยปี 2568 แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซอย่าง  ลาซาด้า – ช้อปปี้ (ประเทศไทย) และติ๊กต๊อก ช็อป (ประเทศไทย)มีรายได้รวมเกือบ 2 แสนล้านบาท และกำไรสุทธิกว่า 7,000 ล้านบาท

คำถามคือ ประเทศไทยมียุทธศาสตร์ในการปกป้องความสามารถการแข่งขันของผู้ประกอบการภายในประเทศหรือไม่ หรือปล่อยให้ผู้ประกอบการไทยต้องดิ้นรนในกติกาที่ตัวเองไม่ได้มีส่วนกำหนด แน่นอนว่า คำตอบไม่ใช่การปิดประเทศหรือกีดกันการลงทุนจากต่างชาติ เพราะเศรษฐกิจไทยต้องเชื่อมโยงกับโลก แต่การเปิดรับโดยปราศจากยุทธศาสตร์รองรับ ก็อาจทำให้ประเทศสูญเสียความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว