ทรัพย์สินทางปัญญาในพระปรมาภิไธย จาก “จักรยานผู้พิการทางแขน” สู่ต้นแบบนวัตกรรม

เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา 28 กรกฎาคม 2569 กรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ น้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว พร้อมเผยแพร่ผลงานด้านทรัพย์สินทางปัญญาในพระปรมาภิไธย เพื่อร่วมเทิดพระเกียรติและสะท้อนพระปรีชาสามารถด้านนวัตกรรม การออกแบบ และความคิดสร้างสรรค์

ผลงานดังกล่าวไม่ได้เป็นเพียงตัวอย่างของการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาในเชิงกฎหมาย แต่ยังแสดงให้เห็นบทบาทของนวัตกรรมที่ออกแบบมาเพื่อตอบโจทย์ชีวิตจริง โดยเฉพาะการยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้พิการ ให้สามารถออกกำลังกาย ทำกิจกรรม และใช้ชีวิตร่วมกับสังคมได้อย่างเท่าเทียม

กรมทรัพย์สินฯ เผยแพร่ผลงาน IP ในพระปรมาภิไธย

นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา เปิดเผยว่า เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 10 กรมทรัพย์สินทางปัญญาขอน้อมนำผลงานด้านทรัพย์สินทางปัญญาในพระปรมาภิไธยมาเผยแพร่ เพื่อให้ประชาชนได้ร่วมเรียนรู้คุณค่าของการสร้างสรรค์นวัตกรรมและการออกแบบที่มุ่งตอบโจทย์การใช้งานจริงของประชาชน

ผลงานดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า ระบบทรัพย์สินทางปัญญาไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือคุ้มครองสิทธิของผู้คิดค้นและผู้สร้างสรรค์เท่านั้น แต่ยังเป็นกลไกที่ช่วยส่งเสริมให้เกิดการพัฒนานวัตกรรมที่สร้างประโยชน์แก่สังคมอย่างเป็นรูปธรรม

“รถจักรยานสำหรับผู้พิการทางแขน” นวัตกรรมเพื่อการเข้าถึงอย่างเท่าเทียม

หนึ่งในผลงานทรัพย์สินทางปัญญาในพระปรมาภิไธยที่สะท้อนแนวคิด “การออกแบบเพื่อคนทุกคน” หรือ Universal Design คือ อนุสิทธิบัตร “รถจักรยานสำหรับผู้พิการทางแขน”

ผลงานดังกล่าวเกิดขึ้นเมื่อครั้งทรงดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร โดยทรงพัฒนาสิ่งประดิษฐ์ขึ้นเพื่อให้ผู้พิการทางแขนสามารถขับขี่จักรยานได้ด้วยตนเอง

รถจักรยานดังกล่าวได้รับการออกแบบให้ขับเคลื่อนล้อหลังด้วยระบบเกียร์ 21 สปีด พร้อมดัดแปลงระบบเปลี่ยนเกียร์และระบบเบรก ให้ผู้ใช้งานสามารถควบคุมด้วยเท้าแทนการใช้มือ ช่วยให้ผู้พิการทางแขนมีโอกาสใช้งานจักรยานได้ด้วยตนเองมากขึ้น

อุปกรณ์บังคับเลี้ยว ปรับให้เหมาะกับสรีระผู้ใช้งาน

นอกจากอนุสิทธิบัตรรถจักรยานสำหรับผู้พิการทางแขนแล้ว ยังทรงออกแบบ “อุปกรณ์บังคับเลี้ยวสำหรับรถจักรยาน” ซึ่งได้รับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์

อุปกรณ์ดังกล่าวเป็นบาร์ค้ำยันที่สามารถปรับระดับและองศาให้เหมาะสมกับสรีระของผู้ใช้งานแต่ละราย ช่วยให้ผู้ใช้งานทรงตัวและบังคับรถจักรยานได้อย่างมั่นคง

การออกแบบนี้สะท้อนการให้ความสำคัญกับความปลอดภัย ความสะดวกในการใช้งาน และการปรับให้เหมาะกับผู้ใช้แต่ละคนอย่างแท้จริง ช่วยเพิ่มโอกาสในการออกกำลังกาย การฟื้นฟูสมรรถภาพทางร่างกาย และส่งเสริมคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของผู้พิการในการดำเนินชีวิตประจำวัน

“ร้านจักรยานสุขสำราญ” จากพระราชดำริสู่การใช้งานจริง

ผลงานการออกแบบทั้งสองรายการได้รับการพัฒนาและจัดสร้างผ่าน “ร้านจักรยานสุขสำราญ” ซึ่งเป็นร้านจักรยานที่ทรงมีพระราชดำริให้จัดตั้งขึ้นเมื่อปี 2558 จากพระราชปณิธานในการส่งเสริมการใช้จักรยานเพื่อการออกกำลังกายและสุขภาพ

การจัดสร้างรถจักรยานและติดตั้งอุปกรณ์เสริมดำเนินการโดยทหารมหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ฯ ซึ่งผ่านการฝึกอบรมด้านเทคนิคการซ่อมและประกอบจักรยานจากผู้เชี่ยวชาญ ก่อนนำไปปรับให้เหมาะสมกับผู้พิการทางแขนแต่ละราย และพระราชทานแก่ผู้พิการ

แนวทางดังกล่าวสะท้อนการนำนวัตกรรมและการออกแบบไปใช้เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างเป็นรูปธรรม ไม่ได้หยุดอยู่เพียงการประดิษฐ์หรือการจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญา แต่ต่อยอดไปสู่การใช้งานจริงกับผู้ที่ต้องการโอกาสในการดำเนินชีวิตอย่างเท่าเทียม

ใช้ระบบทรัพย์สินทางปัญญาควบคู่ประโยชน์สาธารณะ

นอกจากสิทธิบัตรและอนุสิทธิบัตรด้านจักรยานสำหรับผู้พิการแล้ว ยังทรงจดทะเบียนเครื่องหมายบริการ “ร้านจักรยานสุขสำราญ” เพื่อสร้างอัตลักษณ์และการจดจำ พร้อมยกระดับความน่าเชื่อถือในการให้บริการด้านจักรยาน

กรณีดังกล่าวนับเป็นตัวอย่างของการใช้ระบบทรัพย์สินทางปัญญาควบคู่กับการพัฒนานวัตกรรมเพื่อประโยชน์สาธารณะ โดยปัจจุบันร้านจักรยานสุขสำราญยังคงเปิดให้บริการแก่ประชาชนอย่างต่อเนื่อง สืบสานพระราชดำริในการส่งเสริมการใช้จักรยานเพื่อสุขภาพและการออกกำลังกาย

ต่อยอดแรงบันดาลใจ สู่นวัตกรรมลดความเหลื่อมล้ำ

นางอรมนกล่าวเพิ่มเติมว่า เพื่อร่วมเทิดพระเกียรติเนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา 28 กรกฎาคม 2569 และน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณที่ทรงนำนวัตกรรมและการออกแบบมาใช้เพื่อประโยชน์สุขของประชาชนชาวไทย กรมทรัพย์สินทางปัญญาจะเดินหน้าส่งเสริมให้นักประดิษฐ์ ผู้ประกอบการ และประชาชน ตระหนักถึงความสำคัญของการสร้างสรรค์ การคุ้มครอง และการนำทรัพย์สินทางปัญญาไปใช้ประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรม

กรมทรัพย์สินทางปัญญาจะน้อมนำพระราชปณิธานด้านการพัฒนานวัตกรรมเพื่อสังคมของในหลวงรัชกาลที่ 10 มาเป็นต้นแบบและแรงบันดาลใจในการขับเคลื่อนงานด้านทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อให้ผลงานนวัตกรรมและการออกแบบสามารถนำไปพัฒนาต่อยอดและใช้ประโยชน์ได้จริง

ผลงานทรัพย์สินทางปัญญาในพระปรมาภิไธยจึงเป็นมากกว่าหลักฐานของพระปรีชาสามารถด้านนวัตกรรม หากยังเป็นต้นแบบของการออกแบบที่เริ่มจากความเข้าใจผู้ใช้งานจริง และมุ่งลดข้อจำกัดของประชาชนกลุ่มเปราะบาง

ในวันที่เศรษฐกิจนวัตกรรมต้องเดินคู่กับการพัฒนาสังคม กรณี “รถจักรยานสำหรับผู้พิการทางแขน” และ “ร้านจักรยานสุขสำราญ” จึงชี้ให้เห็นว่า ทรัพย์สินทางปัญญาสามารถเป็นเครื่องมือยกระดับคุณภาพชีวิต ลดความเหลื่อมล้ำ และขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนได้อย่างเป็นรูปธรรม