กปภ.กางงบประมาณปี’68 ‘ลดสูญเสียน้ำ’ นำร่อง 4 เมืองหลัก

คอลัมน์ : สัมภาษณ์

“การลดอัตราน้ำสูญเสีย” เป็นหนึ่งในนโยบายของการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) ในงบประมาณปี 2568 เตรียมยกระดับระบบการบริหารจัดการน้ำประปาให้ดีขึ้น ซึ่งถือเป็นภารกิจหลักที่เร่งขับเคลื่อนหลังจากที่ “จักรพงศ์ คำจันทร์” ได้เข้ามานั่งเก้าอี้ “ผู้ว่าการ กปภ.” เมื่อปลายปีที่ผ่านมา

ผุดนวัตกรรม Smart Water

จักรพงศ์ได้ฉายภาพแผนงานในปีนี้ว่า จะมีโครงการ “PWA Smart Water” ระบบจัดการน้ำประปาอัจฉริยะ โดยดึงเทคโนโลยีมาปรับใช้ให้ทันสมัย โดยใช้นวัตกรรม Smart Meter และ Faster Meter จะติดตั้งไว้ระหว่างต้นซอยและท้ายซอย

โดยใช้ระบบตรวจจับการเกิดน้ำสูญเสีย 200-300 มิเตอร์ สามารถส่งสัญญาณได้อย่างเรียลไทม์เมื่อท่อส่งน้ำเกิดการชำรุด แล้วให้เจ้าหน้าที่ลงไปแก้ไขได้ทันที ใช้ระยะเวลาเพียง 45 วันสามารถแก้ไขได้ทั้งหมด ในขณะที่ระบบแบ่งพื้นที่ DMA (District Metering Area : DMA) ครอบคลุม 2,000-3,000 มิเตอร์ ต้องใช้เวลามากถึง 60 วัน ถึงจะแก้ไขได้สำเร็จ

จะเริ่มนำร่องลดน้ำสูญเสีย จำนวน 4 สาขา ตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2568 เริ่มที่ กปภ.สาขาเกาะสมุย และ กปภ.สาขากระบี่ และเดือนกรกฎาคม ที่ กปภ.สาขาภูเก็ต และ กปภ.สาขาพัทยา (ชั้นพิเศษ) ทั้งนี้ ภายใน 3 เดือนจะเริ่มนำเสนอแผนงานกับกระทรวงมหาดไทย โดยโครงการดังกล่าวจะใช้งบประมาณ 100 ล้านบาท

“Smart Water จะติดตามตั้งแต่การจัดการระบบน้ำดิบ ระบบการผลิต ปริมาณการสูบน้ำ เราจะรู้ได้เลยว่าเมื่อน้ำเข้าระบบโรงกรองแล้ว คุณภาพน้ำที่ผ่านการกรองจะเป็นอย่างไร เพราะในระบบจำหน่ายจะมีการควบคุมน้ำสูญเสียจากการควบคุมอัตราการจ่ายน้ำและแรงดันน้ำ โดยดูได้จากแรงดันน้ำที่ดรอปลง แต่ปริมาณใช้น้ำที่เพิ่มขึ้นด้วย และเมื่อถึงแต่ละพื้นที่มีการจ่ายน้ำ สามารถดูได้อีกว่าปริมาณ และคุณภาพน้ำที่จ่ายไปเพียงพอหรือไม่ และจะมีระบบการเก็บเงิน Billing ที่สามารถชำระเงินได้รวดเร็ว ปลอดภัย”

โมเดลต่างชาติลดสูญน้ำ

ปัญหาน้ำสูญเสียถือเป็นปัญหาหลักของประเทศ จากผลิตทั้งหมด 100% แต่ปัจจุบันสูญเสียไป 27% จากเส้นท่อแตก-ท่อรั่วระหว่างทาง ซึ่งเกิดจากการก่อสร้าง การจราจร และอายุการใช้งานที่ยาวนาน

ปัจจุบันทั่วประเทศเกือบ 100% ใช้ระบบบันทึกข้อมูล GIS ซึ่งประเทศไทยได้นำระบบนี้มาใช้ประมาณ 20 ปีแล้ว ซึ่งเมื่อก่อนเราใช้ระบบพิมพ์เขียวที่รับรู้แต่ไม่สามารถบันทึกได้ อย่างไรก็ตาม ระบบบันทึกข้อมูล GIS ยังติดอุปสรรคเรื่องข้อมูลที่มาจากคำบอกเล่า

เช่น รับแจ้งท่อแตกรั่วจากถนนที่มีการซ่อมแซม จากที่ประเมินว่าท่อน่าจะอยู่ลึก 1 เมตรจากพื้นดิน แต่ความเป็นจริงพอขุดลงไป อาจจะพบท่อหลายเส้นถูกวางทับซ้อนมานาน ซึ่งมักเล็ดลอดในการบันทึกเพราะอยู่ใต้ดิน ไม่เหมือนสายไฟที่สามารถเห็นได้ง่าย รวมถึงการก่อสร้าง การบดอัด สร้างถนน การจราจรที่ได้รับแรงสะเทือนจากการวิ่งของรถบรรทุก

หน่วยงานที่กำกับได้ตั้งเป้าว่า อยากเห็นอัตราน้ำสูญเสียต่ำกว่า 10% ซึ่งเป็นไปได้ยาก เพราะอาจจะไปเห็นความสำเร็จที่ต่างประเทศมาก่อน 5-7% เพราะล่าสุด กปภ.ได้ไปดูงานที่สำนักงานประปาโยโกฮามา ประเทศญี่ปุ่น อายุกว่า 150 ปี แต่ถ้าย้อนกลับไปเมื่อ 60 ปีที่แล้ว เขามีน้ำสูญเสียมากถึง 60% จากนั้น 30 ปีต่อมาได้มีการเปลี่ยนท่อทั้งหมด ทำให้น้ำสูญเสียลดเหลือ 20-30%

แต่ก็ยังไม่ได้ช่วยแก้ไขปัญหาได้ทั้งหมด จนมีการแบ่งพื้นที่เพื่อให้แก้ปัญหาได้ตรงจุด (District Metering Area : DMA) ซึ่งใช้เวลากว่า 20 ปี หลังจากนั้นอีก 10 ปีต่อมา ได้เริ่มส่งเสริมการบริหาร-ข้อมูล โดยใช้นวัตกรรม ระบบไอทีเข้ามา จนสามารถลดน้ำสูญเสียได้ต่ำกว่า 10%

หรือที่เมืองเสิ่นเจิ้น ประเทศจีน ที่อัตราน้ำสูญเสียต่ำกว่า 4-5% เพราะเป็นเมืองถูกสร้างขึ้นมาใหม่เมื่อ 30 กว่าปีที่แล้ว ระบบท่อจึงทันสมัยและมีบันทึกข้อมูลประวัติตั้งแต่เริ่มต้น

“ณ วันนี้ กปภ.เริ่มใช้เทคนิคทางวิชาการแบ่งพื้นที่ย่อย (DMA) แล้ว แม้จะเริ่มช้าไปก็ตาม เพราะวันนี้การอ่านมาตรแจ้งหนี้ สิ้นเดือนเก็บเงินทั้งหมดแล้วถึงจะรู้ว่าจำนวนน้ำสูญเสียมีจำนวนเท่าไหร่ ใช้เวลาประมาณ 2 สัปดาห์ เพื่อไปตามหาว่าจุดสูญเสียอยู่ตรงไหน แล้วใช้เวลาเพิ่มอีก 2 สัปดาห์ เพื่อทำการซ่อม 
รวมทั้งหมด 60 วัน ถึงจะซ่อมปิดน้ำสูญเสียได้”