‘หับเผย’ แปลว่าอะไร มีที่มาอย่างไร ทำไมกรมราชทัณฑ์ ใช้เป็นชื่อร้านอาหาร

“หับเผย” แปลว่าอะไร มีที่มาอย่างไร เกี่ยวข้องอะไรกับ “คุก” ทำไม “กรมราชทัณฑ์” จึงนำมาใช้เป็นชื่อร้านอาหาร

เมื่อวันที่ 12 กันยายน 2568 ที่ผ่านมา ณ ร้านหับเผย @ ริมน้ำนนท์ จังหวัดนนทบุรี กรมราชทัณฑ์ ร่วมกับ สำนักพิมพ์มติชน จัดเสวนา “110 ปี กรมราชทัณฑ์ จากยุคจารีตสู่ยุคศิวิไลซ์” และเปิดตัวหนังสือ “ชำระประวัติศาสตร์ราชทัณฑ์” และ “กรมราชทัณฑ์ใต้ร่มพระบารมี”

โดยมีวิทยากร ประกอบด้วย นายสหการณ์ เพ็ชรนรินทร์ อธิบดีกรมราชทัณฑ์, ศ. (พิเศษ) ธงทอง จันทรางศุ ผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม, ผศ.ดร.ศรัญญู เทพสงเคราะห์ อาจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และผู้เขียน “รัฐราชทัณฑ์ อำนาจลงทัณฑ์ในยุคสมัยใหม่” ดำเนินรายการโดย กษิดิศ อนันทนาธร อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง

หับเผย – ปิดเปิด

ผศ.ดร.ศรัญญู เผยว่า บริเวณกระทรวงยุติธรรม ใกล้กับศาลหลักเมือง จะมีถนนคั่นเล็ก ๆ ชื่อว่า “ถนนหน้าหับเผย” โดยคำว่า “หับเผย” มีความสัมพันธ์กับกรมราชทัณฑ์ในเรื่องคุกด้วย

เพราะแต่เดิม บริเวณกระทรวงยุติธรรม เป็นทีาตั้งของ “กองลหุโทษ”  หับเผย จึงสัมพันธ์กับคำว่า ปิด-เปิด “หับ” แปลว่า “ปิด” และ “เผย” แปลว่า “เปิด” เนื่องจากประตูต้องเปิด-ปิด เป็นเวลา

หากดูในแผนที่เก่าของกรุงเทพในสมัยรัชกาลที่ 5 จะเห็นพื้นที่คุกเก่าบริเวณหน้าวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) หรือที่เรียกว่าคุกตอนใน สำหรับคุมขังนักโทษ

ขณะที่บริเวณรอบนอก รายล้อมไปด้วยที่อยู่อาศัยของ “พะทำมะรง” หรือผู้คุมนักโทษ ซึ่งพื้นที่ส่วนนี้ก็จะมีการเปิด-ปิด เป็นเวลาเช่นเดียวกัน

ปัจจุบัน กรมราชทัณฑ์ก็ได้นำชื่อดังกล่าวมาใช้ตั้งเป็นชื่อร้านค้าและคาเฟ่ เพื่อเป็นการรำลึกถึงประวัติศาสตร์ความเป็นมาด้วย