นักข่าว สื่อมวลชน อุตสาหกรรมสื่อ สื่อสารมวลชน
สถานการณ์สื่อปี 2568 เผชิญการเปลี่ยนแปลง 3 ด้าน เทคโนโลยีเปลี่ยน สื่อดิจิทัลเติบโต ภูมิทัศน์สื่อเปลี่ยน ทยอยปิดตัว-ลาออกก่อนเกษียณ การมาของ AI ท่ามกลางปัญหาข่าวปลอมและ IO อาจทำให้สังคมกังวลการทำหน้าที่สื่อ
ปฏิเสธไม่ได้ว่าวงการสื่อมวลชนกำลังเผชิญความท้าทายในการเปลี่ยนแปลงด้านต่าง ๆ ทั้งภูมิทัศน์ของสื่อ เศรษฐกิจ และการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยี ท่ามกลางโลกของข่าวสารที่ยังคงไม่หยุดนิ่ง
ล่าสุดสมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย รายงานสถานการณ์สื่อมวลชนในรอบปี 2568 โดยระบุถึงการเผชิญการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่จาก 3 สิ่งคือ เทคโนโลยี เศรษฐกิจ และภูมิรัฐศาสตร์
โลกเปลี่ยน ภูมิทัศน์สื่อเปลี่ยน
สมาคมนักข่าวฯ ระบุว่า ปี 2568 นับเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของวงการสื่อมวลชนไทยและทั่วโลก เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงด้านพฤติกรรมผู้บริโภค เทคโนโลยี การเติบโตของสื่อดิจิทัลและแพลตฟอร์มออนไลน์ บริการเกี่ยวกับสตรีมมิ่งที่ส่งผลให้สื่อดั้งเดิมต้องเร่งปรับตัวมากขึ้น รวมทั้งบทบาทของปัญญาประดิษฐ์ที่กำลังเข้ามาเป็นแกนหลักในการผลิต การจัดการ และการเผยแพร่เนื้อหา ซึ่งก่อให้เกิดทั้งโอกาสเชิงนวัตกรรมและความท้าทายด้านจริยธรรมสื่อมวลชนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
นอกจากนี้ ยังเป็นปีของการเปลี่ยนแปลงด้านภูมิทัศน์สื่อ (Media Landscape) สังเกตได้จากเหตุการณ์เด่น ๆ ที่สะท้อนการเปลี่ยนผ่านของอุตสาหกรรมสื่อ ไม่ว่าจะเป็นสื่อสิ่งพิมพ์รายย่อยที่ทยอยปิดตัวอย่างต่อเนื่อง ขณะที่สื่อสิ่งพิมพ์รายใหญ่ยังมีการปลดพนักงานออก หรือมีโครงการลาออกก่อนเกษียณ เพื่อลดขนาดและต้นทุนลงจากสภาพเศรษฐกิจที่ย่ำแย่ในปัจจุบัน นักข่าวบางส่วนต้องใช้สายสัมพันธ์กับแหล่งข่าวในการหารายได้เข้าบริษัท เพื่อความอยู่รอดของธุรกิจสื่อ ทำให้บางครั้งอาจต้องพึ่งพากลุ่มธุรกิจหรือนักการเมือง ซึ่งสุ่มเสี่ยงต่อการละเมิดจริยธรรมสื่อมวลชน
การมาของ AI ท่ามกลางปัญหา IO-ข่าวปลอม
ขณะเดียวกัน การแข่งขันของสื่อออนไลน์เพิ่มมากขึ้นและมีการนำ AI เข้ามาช่วยผลิตสื่อและทำงานแทนนักข่าวมากขึ้น อีกทั้งยังมีการขยายตัวอย่างรวดเร็วของสื่อออนไลน์ในรูปแบบใหม่ ๆ และนักข่าวเองก็ต้องผันตัวเป็นอินฟลูเอนเซอร์ เพื่อสร้างตัวตนและสร้างโอกาสการหารายได้เพื่อธุรกิจสื่อและความอยู่รอดของตัวเอง
ทั้งหมดนี้นำมาซึ่งการตั้งคำถามเรื่องความรับผิดชอบและความน่าเชื่อถือทางวิชาชีพสื่อมวลชนที่เผชิญท่ามกลางปัญหาของการปฏิบัติการด้านข้อมูล (Information Operations) และข่าวปลอม (Fake News) จนเกิดปรากฏการณ์กลายเป็นสมรภูมิการสร้างข่าวปลอมเกิดขึ้น ถือเป็นสถานการณ์ที่น่าเป็นห่วงต่อวิชาชีพสื่อมวลชนที่ต้องถูกลดทอนความน่าเชื่อถือ
โดยเฉพาะมีการแข่งขันด้านการสร้างคอนเทนต์ที่รวดเร็ว เพื่อตามอัลกอริทึ่ม “ชิงยอดเอ็นเกจเมนต์” ดังเช่นสถานการณ์ของสำนักข่าวออนไลน์ที่เร่งผลิตเนื้อหาข่าวแบบรวดเร็วแต่ไม่ตรวจสอบ เพียงเพื่อให้ทันเทรนด์ในการเผยแพร่ข้อมูลบนแพลตฟอร์มออนไลน์ ซึ่งทำให้เกิดการนำเสนอเนื้อหาผิด ๆ หรือซ้ำ ๆ ก่อให้เกิดความเสี่ยงในการลดมาตรฐานของการตรวจสอบข้อมูล (Verification) และทำให้คุณภาพของเนื้อหาข่าวขาดหายไป เช่น กรณีการเสนอข่าวความขัดแย้งบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา
นอกจากนี้ ยังมีการแพร่ระบาดของข่าวลวงเชิงลึก (Deepfake Disinformation) ดังกรณีมีการนำคลิปเสียงที่สื่อหยิบยกนำมาเผยแพร่และไม่ได้มีการตรวจสอบ จนทำให้ประชาชนเกิดความเข้าใจผิดในสังคมวงกว้าง อีกทั้งยังมีการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาเป็นเครื่องมือหลักในการผลิตเนื้อหาข่าว และเกิดความผิดพลาดในข้อมูลเนื้อหาทำให้ข้อมูลที่นำเสนอไปสู่กลุ่มประชาชนผิดเพี้ยนไป ดังสถานการณ์ของสำนักข่าวหนึ่งที่มีการนำปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาใช้ โดยเฉพาะสื่อทีวีที่ทำรายการข่าว และบางสำนักข่าวยังทำภาพประกอบแบบไม่เหมาะสม
สังคมอาจกังวลการทำหน้าที่สื่อ
เมื่อพิจารณาถึงสถานการณ์ต่าง ๆ ข้างต้นที่ผ่านมาตลอดปี 2568 อาจทำให้สังคมเกิดความกังวลต่อการทำหน้าที่ของสื่อมวลชน เพราะนอกจากต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีและสภาพแวดล้อมสื่อที่เปลี่ยนไปแล้ว สื่อมวลชนยังต้องเผชิญกับความเสี่ยงในการเผยแพร่ข้อมูลที่ไม่ถูกต้อง ไม่ครบถ้วน หรือถูกชี้นำจากแหล่งข้อมูลที่ไม่น่าเชื่อถืออีกด้วย
จากสถานการณ์ดังกล่าวทั้งหมดนี้ สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย ขอเป็นกำลังใจให้ทุกคนมีความพร้อมต่อสู้กับปัญหาอุปสรรคต่าง ๆ และมีพลังในการสร้างสรรค์เนื้อหาข่าวสารที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมและประเทศชาติต่อไป เพื่อดำรงไว้ซึ่งมาตรฐานจริยธรรม และความสามารถในการรักษาความน่าเชื่อถือในสังคมที่เต็มไปด้วยข้อมูลหลากหลาย โดยความมุ่งมั่นทั้งหมดของวิชาชีพสื่อมวลชนจะเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้เกิดการพัฒนาคุณภาพสื่อมวลชนที่มั่นคงและยั่งยืนต่อไป