‘ผ้าบาติก’ หรือ ‘ผ้าปาเต๊ะ’ เป็นงานศิลปหัตถกรรมบนผืนผ้าที่เป็นวัฒนธรรมร่วมของหลายประเทศในคาบสมุทรมลายู เช่น อินโดนิเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ และภาคใต้ของประเทศไทย
เอกลักษณ์ของผ้าบาติกคือ การใช้เทคนิคทำให้เกิดลวดลายจากการกั้นสีด้วยเทียน โดยใช้เทียนปิดในส่วนที่ไม่ต้องการให้ติดสี และใช้วิธีการแต้ม ระบาย หรือย้อมในส่วนที่ต้องการให้ติดสีเท่านั้น ในอดีตลายผ้าส่วนมากจะเป็นลวดลายที่เลียนแบบธรรมชาติ เช่น ทะเล สัตว์น้ำ สะท้อนความเป็นอยู่ของคนในท้องถิ่น
อย่างไรก็ตาม ในระยะหลังผ้าบาติกกลับกลายเป็นเพียงของฝาก หรือของที่ระลึกสำหรับนักท่องเที่ยว ห่างหายไปจากชีวิตประจำวันของผู้คน คุณค่าเชิงวัฒนธรรมที่สอดแทรกในผืนผ้าจึงค่อยๆ เลือนหายไปด้วย
เพื่อตระหนักถึงคุณค่าของภูมิปัญญาผ้าบาติกในภาคใต้ กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย จึงจัดโครงการพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ผ้าบาติก “บาติกโมเดล” สู่ตลาดสากล ร่วมพลิกโฉมและเพิ่มมูลค่าผ้าบาติก ระหว่าง วันที่ 21 ก.ค. – 14 ส.ค. 2566 ณ ไอคอนคราฟต์ ชั้น 4 ไอคอนสยาม
โดยในงานนี้ ได้รับความร่วมมือจากหลายภาคส่วน อาทิ ดร.วันดี กุญชรยาคง จุลเจริญ นายกสมาคมแม่บ้านมหาดไทย, คุณกีต้า ซับบระวาล ผู้ประสานงานสหประชาชาติ ประจำประเทศไทย, คณะที่ปรึกษาโครงการ “ผ้าไทยใส่ให้สนุก” อาทิ นางศรินดา จามรมาน, นายธนันท์รัฐ ธนเสฏฐการย์, ดีไซเนอร์ชั้นนำของไทย อาทิ นายวิชระวิชญ์ อัครสันติสุข, นายภูภวิศ กฤตพลนารา, นายพลพัฒน์ อัศวะประภา และนายกุลวิทย์ เลาสุขศรี บรรณาธิการบริหารโว้กประเทศไทย,
นายสุทธิพงษ์ จุลเจริญ ปลัดกระทรวงมหาดไทย กล่าวว่า สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ทรงตระหนักถึงภูมิปัญญาพื้นถิ่นอันเป็นเอกลักษณ์ของชาติ ทรงเสด็จไปเยี่ยมและให้กำลังใจกลุ่มทอผ้าในภูมิภาคต่างๆ อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะภาคใต้ ทรงพระราชทานผ้าลายพระราชทาน “ผ้าลายดอกรักราชกัญญา” ซึ่งเป็นลายผ้าที่พระองค์ ทรงศึกษาค้นคว้าลวดลายพื้นถิ่นภาคใต้ แล้วนำมาออกแบบผสมผสานกับ “ลายดอกรัก” ที่สื่อถึงความรักและกำลังใจที่พระองค์ทรงสร้างสรรค์ และทรงพระราชทานผ้าบาติกลายพระราชทาน ลายที่ 4
ซึ่งสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราช-กัญญา โปรดเกล้าฯ ให้พัฒนา “ผ้าบาติกลายพระนามาภิไธยสิริกิติ์” ที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้รับการทูลเกล้าฯ ถวาย เมื่อครั้งโดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินเยือนสาธารณรัฐอินโดนีเซีย เมื่อปี พ.ศ. 2503 เพื่อให้มีความร่วมสมัยและเป็นสากล เป็นการต่อยอดการพัฒนาผ้าลายพระราชทาน ตามแนวพระดำริ “ผ้าไทยใส่ให้สนุก”
นายอรรษิษฐ์ สัมพันธรัตน์ กล่าวว่า การดำเนินงานโครงการพัฒนารูปแบบผลิตภัณฑ์ผ้าบาติก “บาติกโมเดล” สู่ตลาดสากล มีวัตถุประสงค์เพื่อนำความรู้เรื่องการออกแบบและแฟชั่นมาผสานกับภูมิปัญญาท้องถิ่น แล้วต่อยอดสร้างรายได้เพิ่มให้กับชุมชน ทั้งยังช่วยพัฒนาทักษะองค์ความรู้ด้านการออกแบบผลิตภัณฑ์ให้แก่ผู้ผลิตผู้ประกอบการ OTOP ได้เปิดรับเทคนิควิธีใหม่ๆ ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ด้วย
นับว่าการจัดกิจกรรมทดสอบตลาด และนิทรรศการประชาสัมพันธ์ “บาติกโมเดล” ครั้งนี้ เป็นอีกหนึ่งความภาคภูมิใจของ “กรมการพัฒนาชุมชน” ที่ได้มีส่วนในการสืบทอดภูมิปัญญาศิลปะบนผืนผ้า เพิ่มมูลค่าแก่ผลิตภัณฑ์และสามารถต่อยอดสู่แฟชั่นยั่งยืนได้
