ผ่าปฏิบัติการรัฐบาลจีน ลุยเซ็นเซอร์โลกออนไลน์

คอลัมน์ TecH Times
มัชฌิมา จันทร์สว่างภูวนะ

บิ๊กเทคจีนโดนปรับอีกแล้ว คราวนี้มาในข้อหา “เซ็นเซอร์” ไม่ดีพอจนเกิดการรั่วไหลของข้อมูลที่เป็นภัยต่อความมั่นคงและศีลธรรมอันดีบนโลกออนไลน์

เหยื่อรายล่าสุดคือ Weibo ยักษ์ใหญ่โซเชียลมีเดียที่มีผู้ใช้งานกว่า 500 ล้านคนต่อวัน เพิ่งโดน Cyberspace Administration of China (CAC) หรือหน่วยงานกำกับดูแลโลกไซเบอร์ของรัฐสั่งปรับเป็นเงินกว่า 470,000 เหรียญฐานที่ปล่อยปละละเลยจนมีข้อมูลที่เข้าข่ายผิดกฎหมายที่ว่าด้วยความปลอดภัยบนไซเบอร์ไปจนถึงกฎหมายคุ้มครองเยาวชนออกสู่สาธารณะ

พูดอีกอย่างคือ Weibo โดนปรับเพราะทำหน้าที่ “เซ็นเซอร์” เนื้อหาที่รัฐมองว่ามีความล่อแหลมและเป็นภัยต่อความมั่นคงและศีลธรรมอันดีของชาติได้ไม่ดีพอ โดยตลอด 11 เดือนที่ผ่านมาโดนปรับไปแล้ว 44 ครั้ง เป็นเงินกว่า 2.2 ล้านเหรียญ

หากมองจากมุมของเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น การที่ผู้ให้บริการข้อมูลผ่านแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียได้รับโทษเพราะ “เซ็นเซอร์” ข้อมูลไม่เข้มงวดพอถือเป็นสุดยอดแห่งความย้อนแย้งแห่งยุคก็ว่าได้ เพราะในช่วงไม่กี่ทศวรรษที่ผ่านมามีการยกให้โซเชียลมีเดียเป็นสัญลักษณ์แห่งโลกสมัยใหม่ที่เปิดโอกาสให้ผู้คนทั่วโลกเข้าถึงเทคโนโลยี ข้อมูล และความรู้ได้อย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน

แต่หากมองบทลงโทษที่รุนแรงชนิดไม่เกรงหน้าอินทร์หน้าพรหมของรัฐบาลจีน ในการควบคุมการแสดงความคิดเห็นของประชาชนทั้งบนโลกออนไลน์และออฟไลน์ ก็พอเข้าใจได้ว่าทำไม Weibo รวมทั้งบิ๊กเทครายอื่นถึงได้เชื่องและเชื่อฟังรัฐเหมือนหนูกลัวแมว

นักวิเคราะห์มองว่าการที่ Weibo โดนลงโทษปรับ 44 ครั้งต่อปี ไม่ใช่เพราะบริษัทอยากท้าทายอำนาจรัฐ แต่เป็นเพราะไม่มีปัญญาจะควบคุมคอนเทนต์ปริมาณมหาศาลบนแพลตฟอร์มของตัวเองต่างหาก แถมรัฐยังขยันเพิ่มลิสต์หัวข้อ “ต้องห้าม”

อย่างไรก็ตาม “เอริก หลิว” นักวิเคราะห์จาก China Digital Times สื่ออเมริกาที่เกาะติดการเซ็นเซอร์ของจีนมองว่า การสั่งปรับ Weibo ล่าสุดด้วยข้อหาทำหน้าที่ “เซ็นเซอร์” ไม่ดีพอ เป็นปรากฏการณ์ที่แปลกใหม่ของจีนเพราะโดยหลักแล้วขั้นตอนแรกที่สำคัญของการเซ็นเซอร์ คือ การไม่ยอมรับว่ามีการ “เซ็นเซอร์”

การที่รัฐบาลสั่งลงโทษ Weibo อย่างเอิกเกริกเหมือนเป็นการประกาศให้รับรู้โดยทั่วกันว่า เอกชนมีหน้าที่ช่วยรัฐ “เซ็นเซอร์” ข้อมูลตามที่กำหนด

“หลิว” พูดจากประสบการณ์ตรงที่เคยทำงานให้ Weibo ในช่วงปี 2011-2013 ว่า ความจริงแล้วบิ๊กเทคมีการช่วยรัฐเซ็นเซอร์คอนเทนต์มาตลอด เพียงแต่ทำกันเงียบ ๆ

มาตรการ censorship ของจีนมีความเข้มงวดถึงขีดสุดในยุคของ “สี จิ้นผิง” ประธานาธิบดีคนปัจจุบันที่นอกจากจะควบคุมผ่านกฎระเบียบต่าง ๆ แล้ว ยังพัฒนาระบบ The Great Firewall ให้ซับซ้อนยิ่งขึ้นจนตั้งเป้าหมายการเซ็นเซอร์ได้ละเอียดขึ้นเป็นรายคำ

แม้การสั่งปรับ Weibo คราวนี้ CAC จะไม่ได้ระบุชัดเจนว่า “ข้อมูล” ผิดกฎหมายใดที่ Weibo ปล่อยให้หลุดรอดสู่สายตาสาธารณะ แต่เชื่อกันว่าน่าจะเป็นคอนเทนต์ที่เกี่ยวข้องกับ “เผิง ฉ่วย” นักเทนนิสหญิงชาวจีนที่หายตัวไปหลังออกมาให้ข้อมูลว่าตนเคยถูกอดีตรองนายกรัฐมนตรีของจีนล่วงละเมิดทางเพศ ทำให้แฮชแท็ก “#WhereIsPengShuai” ติดเทรนด์ไปทั่วโลก

ก่อนหน้านี้เผิง ฉ่วย เคยโพสต์ข้อมูลผ่าน Weibo ว่าเคยถูกจาง เกาลี่ วัย 75 ปี อดีตรองนายกรัฐมนตรีจากพรรคคอมมิวนิสต์จีนล่วงละเมิดทางเพศ โพสต์ดังกล่าวได้รับความสนใจเป็นจำนวนมาก แต่จู่ ๆ ก็ลบทิ้งไปในครึ่งชั่วโมงรวมถึงข้อมูลอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้บนอินเทอร์เน็ตก็ถูกทำให้หายไปอย่างลึกลับคล้ายกับเรื่องอื้อฉาวนี้ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน

กรณีเผิง ฉ่วย และการลงโทษ Weibo เป็นมหกรรมการเซ็นเซอร์ที่มีสเกลใหญ่ที่สุดของจีนประจำปี แต่หากดูจากการผลักดันให้เกิดกฎหมายควบคุมออกมามากมายหลายฉบับ รวมถึงการทุ่มงบประมาณมหาศาลเพื่อปิดกั้นการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของประชาชน เชื่อได้เลยว่าการเซ็นเซอร์ของจีนจะทวีความเข้มข้นขึ้นอีกในอนาคต