เปิดข้อมูลจีนปล่อยกู้ ซ่อนเร้น ฮุบเทคโนฯ-ตะลึงสหรัฐ ‘ลูกค้าใหญ่’

คอลัมน์ : ชีพจรเศรษฐกิจโลก
ผู้เขียน : นงนุช สิงหเดชะ

ความไม่ไว้วางใจจีนในทุกด้าน คือเหตุผลสำคัญที่ทำให้สหรัฐอเมริกาพยายามสกัดจีนไม่ให้ผงาดขึ้นมาเป็นเบอร์ 1 ของโลก ทั้งด้านเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และการทหาร และนั่นก็เป็นที่มาของการใช้มาตรการภาษีศุลกากรขั้นรุนแรง รวมทั้งการสกัดไม่ให้บริษัทอเมริกันขายชิปเซมิคอนดักเตอร์ที่มีขีดความสามารถสูงให้กับจีน

ที่ผ่านมาสหรัฐอเมริกามักเตือนประเทศอื่น ๆ ว่าให้ระมัดระวังการกู้ยืมเงินจากธนาคารจีนที่มีรัฐเป็นเจ้าของ เพราะนั่นจะเป็นการส่งเสริมให้จีนผงาดขึ้นเป็นมหาอำนาจ

อย่างไรก็ตาม ผลวิจัยล่าสุดนี้ค้นพบข้อมูลที่ “น่าตกใจ” เมื่อพบว่าในบรรดาเงินที่จีนปล่อยกู้ไปทั่วโลกนั้น บริษัทอเมริกันเป็น “ผู้กู้รายใหญ่ที่สุด” ข้อมูลนี้มาจาก AidData ห้องปฏิบัติการวิจัยของวิทยาลัยวิลเลียม & แมรี ในเวอร์จิเนีย สหรัฐอเมริกา ซึ่งระบุว่าใน 2 ทศวรรษที่ผ่านมา ธนาคารจีนปล่อยกู้ให้กับบริษัทอเมริกัน 2 แสนล้านดอลลาร์ แต่ส่วนใหญ่เป็นการปล่อยกู้ “แบบลับ ๆ” โดยใช้เส้นทางการเงินแบบอ้อม ๆ ผ่าน “บริษัทบังหน้า” ในหมู่เกาะเคย์แมน เบอร์มิวด้า และอื่น ๆ เพื่อช่วย “ปกปิด” แหล่งต้นกำเนิดของเงิน

ที่น่าตกใจกว่านั้น เงินปล่อยกู้จำนวนมากเหล่านี้ถูกใช้ไปช่วยบริษัทจีน “ซื้อหุ้น” ในธุรกิจอเมริกัน และจำนวนมากอีกเช่นกันที่เป็นธุรกิจเกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีและความมั่นคงแห่งชาติที่สำคัญยิ่งยวด เช่น บริษัทผลิตหุ่นยนต์ เซมิคอนดักเตอร์ และเทคโนโลยีชีวภาพ

นอกจากนี้ ยังพบว่าเครือข่ายการให้กู้ยืมยังกว้างขวางและชาญฉลาดกว่าที่คิด เพราะแต่เดิมคิดว่าจีนปล่อยกู้แค่ประเทศกำลังพัฒนา แต่งานวิจัยนี้พบว่ามีการปล่อยกู้ให้กับประเทศพัฒนาแล้วที่ร่ำรวย เช่น สหราชอาณาจักร เยอรมนี ออสเตรเลีย เนเธอร์แลนด์ และบรรดาประเทศพันธมิตรของสหรัฐ

วิลเลียม เฮนาแกน อดีตผู้อำนวยการเศรษฐกิจระหว่างประเทศแห่งสภาความมั่นคงแห่งชาติสหรัฐ ซึ่งกำลังวิตกกังวลว่าการปล่อยกู้แบบซ่อนเร้นจะทำให้จีนกุมอำนาจเบ็ดเสร็จในด้านเทคโนโลยี ชี้ว่าจีนกำลังใช้กลยุทธ์ที่ลึกล้ำ ในขณะที่พวกเราทั้งหมดคิดแบบผิวเผิน

AidData ระบุว่าข้อตกลงต่าง ๆ ซึ่งได้รับเงินสนับสนุนจากธนาคารจีนที่มีรัฐเป็นเจ้าของน่ากังวลและสร้างปัญหาเป็นพิเศษ เพราะผู้ปล่อยกู้ถูกควบคุมโดยรัฐบาลกลางและพรรคคอมมิวนิสต์ และธนาคารเหล่านี้ถูกกำกับให้ทำตามเป้าหมายเชิงกลยุทธ์ของจีน

หากนับการปล่อยกู้ทั้งหมดของจีนให้กับทั่วโลก ระหว่างปี 2000 จนถึง 2023 มีจำนวนมากกว่า 2 ล้านล้านดอลลาร์ สูงกว่าที่เคยประเมินไว้ก่อนหน้านี้เท่าตัว และสร้างความประหลาดใจให้กับนักวิเคราะห์ที่วิเคราะห์เรื่องจีนมายาวนาน ขณะเดียวกัน เงินปล่อยกู้ให้กับประเทศร่ำรวยส่วนใหญ่จะมุ่งเน้นไปที่ธุรกิจแร่ธาตุสำคัญและเทคโนโลยีขั้นสูง ไม่ว่าจะเป็นแร่หายาก เซมิคอนดักเตอร์สำหรับเครื่องบินขับไล่ เรือดำน้ำ ระบบเรดาร์ จรวดนำวิถีความแม่นยำสูง และเครือข่ายโทรคมนาคม

แบรด พาร์ก ผู้อำนวยการบริหารของ AidData ระบุว่ารัฐบาลสหรัฐทั้งภายใต้อดีตประธานาธิบดีโจ ไบเดน และประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ได้ตีฆ้องร้องป่าวมากว่า 10 ปี ว่าจีนเป็นผู้ปล่อยกู้ที่มีนิสัย “ล่าเหยื่อ” ที่กินสัตว์ที่อ่อนแอกว่า แต่ความน่าขันอยู่ตรงที่คนกู้คือประเทศที่รวยมาก ๆ จีนมีวิธีหลบเลี่ยงการตรวจสอบด้วยการจัดตั้งธนาคารและสาขาในต่างประเทศมากกว่า 100 แห่งในช่วงไม่กี่ปีมานี้ จากนั้นก็ปล่อยกู้ให้บริษัทต่างประเทศ เพื่อปกปิดแหล่งกำเนิดของเงิน

ธนาคารจีนปล่อยกู้ให้กับโครงการต่าง ๆ ทั่วสหรัฐ โดยเฉพาะภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ชายฝั่งตะวันตก และอ่าวเม็กซิโก มุ่งเป้าไปที่อุตสาหกรรมไฮเทค ตัวอย่างเช่นปี 2015 ปล่อยกู้ 1.2 พันล้านดอลลาร์ให้กับธุรกิจเอกชนจีนเพื่อซื้อหุ้น 80% ของบริษัท Ironshore ซึ่งเป็นบริษัทประกันอเมริกันที่มีเจ้าหน้าที่ของซีไอเอและเอฟบีไอ รวมทั้งบรรดาสายลับเป็นลูกค้า

แต่หน่วยงานกำกับดูแลของสหรัฐไม่ทราบเลยว่าจีนเข้ามาเกี่ยวข้องในธุรกิจดังกล่าว เพราะเงินที่ปล่อยกู้กระทำผ่านธุรกิจในเกาะเคย์แมน โดยที่ไม่เห็นชัดว่ามีสายสัมพันธ์กับจีน ต่อมาเมื่อทราบในภายหลังจึงมีคำสั่งให้ธุรกิจจีนดังกล่าวถอนการลงทุนจากบริษัทประกันดังกล่าว เพราะเกรงว่าจะเป็นช่องทางให้รัฐบาลจีนเข้าถึงข้อมูลของซีไอเอและเอฟบีไอ

ในปีเดียวกันนั้น (2015) รัฐบาลจีนได้ตีพิมพ์แผน “เมดอินไชน่า 2025” ซึ่งกล่าวถึงรายชื่อของเทคโนโลยีขั้นสูง 10 อย่าง เช่น เซมิคอนดักเตอร์ เทคโนโลยีชีวภาพ หุ่นยนต์ ที่จีนมีเป้าหมายพึ่งพาตนเองให้ได้ถึง 70% ภายใน 10 ปี

หลังจากจีนได้รับเอาแผน “เมดอินไชน่า 2025” มาปฏิบัติ พบว่าเปอร์เซ็นต์ของการพุ่งเป้าไปยังเซ็กเตอร์ที่มีความอ่อนไหว เช่น หุ่นยนต์ กลาโหม Quantum Computing (เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ยุคใหม่ที่ใช้หลักการควอนตัมฟิสิกส์ประมวลผลข้อมูล) และเทคโนโลยีชีวภาพเพิ่มจาก 46 เป็น 88% ของพอร์ตโฟลิโอของจีนในการปล่อยกู้เพื่อซื้อกิจการข้ามแดน

จากนั้นในปี 2017 บริษัทเอกชนในเดลาแวร์ของสหรัฐกำลังใช้บริษัทในเกาะเคย์แมนพยายามซื้อบริษัทผลิตชิปของสหรัฐ แต่ข้อตกลงถูกสกัดเมื่อเจ้าหน้าที่สอบสวนพบว่าทั้งสองบริษัทมีบริษัทรัฐของจีนเป็นเจ้าของ แต่บริษัทดังกล่าวประสบความสำเร็จในการซื้อบริษัทผลิตเซมิคอนดักเตอร์ในสหราชอาณาจักร ก่อนที่ต่อมาเจ้าหน้าที่สหราชอาณาจักรตรวจพบ จึงมีคำสั่งให้ถอนการลงทุน

AidData ระบุว่าการแกะร่องรอยของการปล่อยกู้แบบ “ซ่อนเร้น” ของจีนครั้งนี้ เก็บข้อมูลจากเอกสารราชการของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การติดต่อส่วนตัว และจากข้อมูลของตลาดหลักทรัพย์ใน 200 กว่าประเทศที่มีการเปิดเผยต่อสาธารณชน ความพยายามของ AidData ในการรวบรวมข้อมูลการปล่อยกู้และการลงทุนของธนาคารจีนที่รัฐเป็นเจ้าของเริ่มขึ้นเมื่อ 10 กว่าปีที่แล้ว เมื่อรัฐบาลจีนเปิดตัวโครงการ “หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง” ในประเทศกำลังพัฒนา

อย่างไรก็ตาม โครงการวิจัยนี้ขยายขอบเขตอย่างมากในช่วง 3 ปีที่แล้ว เมื่อทีมของ AidData มีนักวิจัยเพิ่มขึ้นเป็น 140 คน และทราบว่าเงินปล่อยกู้จำนวนมากปล่อยกู้ให้กับประเทศที่พัฒนาแล้ว เช่น สหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย เนเธอร์แลนด์ ซึ่งการซื้อกิจการในประเทศเหล่านี้อาจช่วยให้จีนเข้าถึงเทคโนโลยีที่เห็นว่าจำเป็นต่อการผงาดขึ้นของจีนในระดับโลก

การค้นพบครั้งนี้แสดงให้เห็นว่าจีนได้ “เปลี่ยนเป้าหมาย” การใช้เงินปล่อยกู้ของรัฐ จากเดิมเพื่อส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจและสวัสดิการสังคม มาเป็นการสร้างความได้เปรียบ หรือเพิ่มแต้มต่อทางเศรษฐกิจ เพื่อบรรลุเป้าหมายในทางภูมิรัฐศาสตร์ระดับโลกด้วย