จีนกับอนาคตเศรษฐกิจโลก
คอลัมน์ : ชีพจรเศรษฐกิจโลก
ผู้เขียน : ไพรัตน์ พงศ์พานิชย์
จะว่าไปแล้วเศรษฐกิจโลกก็ผ่านช่วงที่หนักหนาสาหัสมาไม่น้อย เป็นช่วงเวลาที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน ความขัดแย้งเชิงภูมิรัฐศาสตร์ ระบบการค้าถูกขัดขวาง เส้นทางการลำเลียงเต็มไปด้วยอุปสรรค ไร้ความมั่นคงด้านพลังงาน แถมยังต้องเผชิญกับลัทธิกีดกันทางการค้าพร้อมกันไปด้วยในคราวเดียวกัน ที่ยังหยัดยืนอยู่ได้ด้วยดีเห็นจะเป็นเพราะเศรษฐกิจของประเทศสำคัญ ๆ ยังคงพอถูลู่ถูกังไปได้ โดยเฉพาะประเทศที่สำคัญอย่างจีน
จีนมีนัยสำคัญต่อเศรษฐกิจโลก ไม่ใช่เพียงเพราะขนาดเศรษฐกิจที่ใหญ่โตของประเทศแต่เพียงอย่างเดียว แต่ยังเป็นเพราะศักยภาพในเชิงอุตสาหกรรมที่ล้นเหลือ, ศักยภาพทางด้านเทคโนโลยี ตลาดภายในขนาดมหึมา รวมถึงการที่จีนฝังตัวเองอย่างลึกซึ้งเข้ากับห่วงโซ่ซัพพลายของโลก
ดังนั้น แม้สภาพแวดล้อมจะยากลำบากเหลือหลาย เศรษฐกิจจีนก็แสดงให้เห็นว่า สามารถคงศักยภาพไว้ได้เป็นอย่างดี สภาวะเศรษฐกิจเริ่มแสดงให้เห็นว่า กำลังเปลี่ยนโฉมหน้าจากการยืนอยู่บนรากฐานของการขยายตัวอย่างรวดเร็ว มาเป็นรูปแบบการเจริญเติบโตที่ยั่งยืนมากขึ้นกว่าเดิม โดยมีการบริโภคภายในประเทศ, นวัตกรรมทางเทคโนโลยี และการปรับปรุงในเชิงอุตสาหกรรม กลายเป็นที่มาของแรงเหวี่ยงสำคัญทางด้านเศรษฐกิจของประเทศ
ความสำคัญของจีนต่อเศรษฐกิจโลกยากที่จะมองข้าม ด้วยเหตุที่ว่าต่อเนื่องกันมานานหลายปี ประเทศนี้กลายเป็นที่มาของการขยายตัวทางเศรษฐกิจโลกสูงถึงราว ๆ 30% มาโดยตลอด และกลายเป็นชาติสำคัญที่ช่วยให้เศรษฐกิจของทั้งโลกขยายตัว ตัวอย่างเช่น ในช่วงครึ่งแรกของปีนี้เศรษฐกิจจีนขยายตัวทำสถิติสูงถึง 4.7% รองรับโดยการบริโภคภายในประเทศที่ช่วยให้เกิดการเติบโตทางเศรษฐกิจได้เป็นอย่างดี โดยที่กว่า 80% ของการขยายตัวในช่วงนี้เกิดจากความต้องการภายในประเทศเป็นสำคัญ ซึ่งถือเป็นเรื่องสำคัญ เพราะนี่คือการช่วยคุ้มครองเศรษฐกิจจากแรงกระทบจากภายนอกได้เป็นอย่างดี ท่ามกลางความไม่แน่นอนทั้งหลาย รวมถึงการขยายตัวของลัทธิกีดกันทางการค้า แต่เศรษฐกิจจีนกลับมีเสถียรภาพได้อย่างน่าสนใจ และอาจกลายเป็นเรื่องที่ส่งผลกระทบออกไปภายนอกประเทศได้อีกด้วย
ความสำคัญของจีนต่อเศรษฐกิจโลกเกิดขึ้นจากสถานะของจีนในเครือข่ายการผลิตและซัพพลายของนานาประเทศ ที่น่าสนใจก็คือในช่วงหลายสิบปีหลังมานี้ จีนได้พัฒนาระบบนิเวศของการผลิตที่ครอบคลุมมากที่สุดขึ้นมาระบบหนึ่ง ที่หลอมรวมเอาวัตถุดิบ, สินค้าโภคภัณฑ์ที่จำเป็น, ชิ้นส่วนประกอบ รวมถึงสินค้าสำเร็จรูปที่เป็นผลผลิตในท้ายที่สุด แถมยังเพิ่มศักยภาพทางเทคโนโลยีเพิ่มมากขึ้นทุกขณะอีกด้วย
อย่างที่จีนแสดงให้เห็นว่าระบบห่วงโซ่ซัพพลายของตนมีความสำคัญอย่างไร ในยามที่น้ำมันและสินค้าโภคภัณฑ์อื่น ๆ ตกอยู่ในท่ามกลางความไม่แน่นอนที่ผ่านมา จนเรียกได้ว่ากลายเป็นแหล่งที่มาของการพลิกโฉมหน้าเศรษฐกิจโลกไปสู่เศรษฐกิจที่แข็งแกร่งและอดทน
ระบบนิเวศทางอุตสาหกรรมของจีนครอบคลุมไปหมด ตั้งแต่พลังงานแสงอาทิตย์, พลังงานลม, แบตเตอรี่, แหล่งกักตุนพลังงานและยานยนต์ไฟฟ้า (อีวี) การขยายอุตสาหกรรมทั้งระบบนี้ส่งผลให้เกิดความยั่งยืนมากขึ้นด้วยการลดต้นทุนพลังงานหมุนเวียนเสียใหม่ โดยที่จีนเองในช่วง 10 ปีที่ผ่านมาสามารถลดต้นทุนพลังงานลมและแสงแดดลงได้แล้วกว่า 60 และ 80% ตามลำดับ
สิ่งเหล่านี้แหละที่จะส่งอิทธิพลออกไปนอกอาณาเขตของประเทศ เพราะช่วยให้บรรดาประเทศกำลังพัฒนาทั้งหลายสามารถเข้าถึงองค์ประกอบของการเปลี่ยนผ่านทางพลังงาน ลดการพึ่งพาพลังงานจากฟอสซิลลง ช่วยให้ประเทศเหล่านี้สามารถเร่งความเร็วในการเปลี่ยนผ่านทางด้านพลังงานและอุตสาหกรรมที่จะช่วยหนุนให้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืนมากยิ่งขึ้นได้ในอนาคต และยิ่งนับวันอิทธิพลของจีนเริ่มขยายออกจากทางด้านอุตสาหกรรมเป็นวิทยาศาสตร์, เทคโนโลยีและนวัตกรรม ช่วยสร้างรากฐานให้กับโมเดลเศรษฐกิจ สร้างโอกาสใหม่ ๆ ให้เกิดขึ้นพร้อม ๆ กับความร่วมมือในระดับนานาชาติอีกด้วย
ตามข้อมูลขององค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (The World Intellectual Property Organization) ดัชนีนวัตกรรมของจีนพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว จากอันดับที่ 34 ในปี 2012 มาเป็นอันดับที่ 10 ในปี 2025 แถมยังมีกลุ่มคลัสเตอร์ทางด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมมากที่สุดในโลก 3 ปีติดต่อกัน พัฒนาการทางด้านเอไอ, หุ่นยนต์, เซมิคอนดักเตอร์, ไบโอเทคโนโลยี และเทคโนโลยีด้านอวกาศ แสดงให้เห็นเป็นอย่างดีว่าความทะเยอทะยานทางด้านเทคโนโลยีของจีนนั้นลุ่มลึกและกว้างขวางเพียงใด แม้จะไม่นิยมใช้กันในประเทศ แต่ที่สุดสินค้าเหล่านี้่ก็ถูกนำไปประยุกต์ใช้กันในทั่วทุกมุมโลก
นัยสำคัญของกรณีนี้ก็คือ บรรดาประเทศกำลังพัฒนาทั้งหลายสามารถนำเอาความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นเหล่านี้ไปประยุกต์ใช้เพื่อให้เกิดความก้าวหน้าทั้งทางอุตสาหกรรมและการใช้ชีวิต ในขณะที่จีนเองหันมาเน้นเทคโนโลยีที่เป็นโอเพ่นซอร์ซมากขึ้นเรื่อย ๆ สามารถช่วยให้ประเทศเหล่านี้ได้เข้าถึงเครื่องมือก้าวหน้าสำหรับการพัฒนาประเทศที่ฝ่ายตนไม่สามารถทำได้ตามลำพังโดยอิสระนั่นเอง
แน่นอนการขยายตัวในด้านกำลังการผลิตและเทคโนโลยีของจีนก่อให้เกิดความกังวลขึ้นในเขตเศรษฐกิจก้าวหน้าบางประเทศ ที่แย้งว่าจีนอาจเข้าไปทำลายอุตสาหกรรมภายในของแต่ละประเทศ และทำให้แรงกดดันต่อตลาดนานาชาติเพิ่มมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ จนเกิดแนวคิดอย่าง “ไชน่าช็อก” ขึ้นตามมา
แต่การขยายตัวของจีนที่ส่งผลต่อความรุ่งเรืองและอยู่ดีกินดีของโลก ซับซ้อนกว่าการแข่งขันและการกลายเป็นผู้ชนะหรือผู้แพ้ปกติทั่วไป เพราะถึงที่สุดแล้วหากทั่วโลกยังคงรักษาหลักการการแข่งขันอย่างเป็นธรรมและความร่วมมือทางการค้าไว้ ทั่วทั้งโลกก็มีแต่จะได้ประโยชน์จากพัฒนาการต่าง ๆ เหล่านี้ เพราะสิ่งที่ติดมาด้วยกับความสัมพันธ์กับจีนก็คือ ศักยภาพทางด้านการผลิต, เทคโนโลยี, การเข้าถึงตลาด, การลงทุนและการแบ่งปันองค์ความรู้ซึ่งกันและกัน
สุดท้ายบรรดาผู้คนในรุ่นใหม่ ๆ ในประเทศกำลังพัฒนาก็จะได้ประโยชน์จากการนี้กันถ้วนหน้า