เบื้องหลังข้อตกลงการค้า ‘ทรัมป์-อนุทิน’ ไทยยอมถอย สหรัฐตลาดใหญ่
นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศให้สัมภาษณ์สถานีโทรทัศน์บลูมเบิร์กเกี่ยวกับแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยข้อตกลงการค้าต่างตอบแทนไทย-สหรัฐอเมริกา ซึ่งนายโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐและนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีลงนามในระหว่างการประชุมอาเซียนซัมมิต กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ เมื่อ 17 พ.ย. ว่า แก่นสำคัญของแถลงการณ์ดังกล่าวระบุว่าไทยและสหรัฐเจรจาข้อตกลงการค้าต่างตอบแทนเสร็จแล้ว ซึ่งสาระสำคัญของข้อตกลง ได้แก่ การลดภาษีศุลกากร การเข้าถึงตลาด การซื้อสินค้าเกษตรจากสหรัฐ
“เราเจรจาด้วยความสุจริตใจ และเราได้ข้อตกลงที่ดี เพื่อที่เราจะสามารถรักษาความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกับสหรัฐให้เดินหน้าต่อไป” สีหศักดิ์กล่าว
การลงนามในแถลงการณ์ร่วมถือเป็นสัญญาณว่าข้อตกลงทางการค้าระหว่างกันใกล้จะเสร็จสมบูรณ์ โดยไทยยอมผ่อนปรนในประเด็นสำคัญบางประการที่เคยไม่ยอม เช่น การยกเลิกภาษีศุลกากรทั้งหมดสำหรับสินค้าจากสหรัฐและการเปิดตลาดให้กับเนื้อหมูสหรัฐ
รองนายกฯกล่าวอีกว่า ไทยจะเดินหน้าไปสู่การยกเลิกภาษีศุลกากรให้เหลือ 0% ในสินค้าบางรายการ และในส่วนมาตรการกีดกันทางการค้าที่มิใช่ภาษี (NTBs) นั้น ไทยต้องยอมเปิดตลาดให้สหรัฐ อาทิ เช่น สินค้าเกษตร เนื้อสัตว์
โดยเฉพาะกรณีเนื้อหมูที่สีหศักดิ์ระบุว่าทั้งไทยและสหรัฐต่างเป็นผู้ผลิตเนื้อหมูรายใหญ่ ดังนั้นไทยกำลังจะเปิดตลาดเนื้อหมูให้สหรัฐ แม้เคยไม่ยอมเนื่องจากเป็นประเด็นอ่อนไหวสำหรับไทย แต่ต้องเสียสละและประนีประนอม
นอกจากนี้ ไทยยังจะซื้อถั่วเหลืองจากสหรัฐเพิ่ม เพื่อนำมาผลิตสินค้าที่ไทยก็ส่งออกสินค้านั้นอยู่แล้ว
เมื่อพิธีกรบลูมเบิร์กถามว่า กล่าวได้หรือไม่ว่า การที่ยอมผ่อนปรนในเรื่องนี้เป็นเพราะประเทศไทยมี “เส้นแดง” (เงื่อนไขที่ยอมไม่ได้) อยู่ 3 ประการ ซึ่งรวมถึงประเด็นเรื่องเนื้อหมูและภาษีดิจิทัลด้วย
สีหศักดิ์กล่าวตอบว่า “ใช่”
“เรามองที่เป้าหมายโดยรวมมาโดยตลอด ตลาดสหรัฐเป็นตลาดขนาดใหญ่ ซึ่งสินค้าส่งออกจำนวนมากของเราก็ส่งไปที่สหรัฐ ดังนั้น ผมคิดว่าเราทุกคนต่างก็ต้องยอมเสียสละและประนีประนอมเพื่อให้ได้ข้อตกลง ท้ายที่สุดแล้ว ผมเชื่อว่าทั้งสองฝ่ายต่างก็พอใจกับผลลัพธ์ที่ได้” สีหศักดิ์กล่าว
ตลาดสหรัฐอเมริกาเป็นตลาดส่งออกอันดับ 1 ของไทย และมีกำลังซื้อสูง นายจอห์น โกเยอร์ รองประธานหอการค้าสหรัฐประจำภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และโอเชียเนียระบุว่า ยอดนำเข้าของสหรัฐจากไทยพุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ ข้อมูลสหรัฐชี้ว่า ช่วง 6 เดือนแรกของปี 2026 สหรัฐนำเข้าสินค้าจากไทยเพิ่มขึ้นถึง 72% ซึ่งเพิ่มขึ้นมากเป็นพิเศษ ในขณะเดียวกันสหรัฐนำเข้าจากไทยเพิ่มขึ้นอย่างมาก ซึ่งเพิ่มขึ้น 30% ในครึ่งแรกของปีนี้ ทิศทางการเติบโตเป็นไปในเชิงบวกอย่างแน่นอน
เมื่อถูกถามว่า แล้วทางสหรัฐต้องยอมผ่อนปรนในเรื่องใดบ้าง เพื่อให้มั่นใจได้ว่าข้อตกลงนี้จะไม่เป็นข้อตกลงที่ฝ่ายหนึ่งได้เปรียบอีกฝ่ายหนึ่งมากเกินไป
สีหศักดิ์กล่าวว่า โดยพื้นฐานแล้ว เราต้องการให้มีการจัดเก็บภาษีศุลกากรในอัตราที่ต่ำที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เราได้หารือกันใน 2 ประเด็นหลัก ประเด็นแรกคือเรื่องแรงงานบังคับ ซึ่งไม่ใช่ว่าประเทศไทยมีการใช้แรงงานบังคับ แต่หากเราใช้วัตถุดิบจากประเทศที่มีการใช้แรงงานบังคับ ถือเป็นปัญหา ส่วนอีกประเด็นหนึ่งคือเรื่องกำลังการผลิตส่วนเกิน ซึ่งรวมถึงความกังวลเกี่ยวกับการสวมสิทธิ์ส่งออก ซึ่งไทยและสหรัฐเจรจากันในประเด็นเหล่านี้จนสามารถบรรลุข้อตกลงร่วมกันได้
รองนายกฯและรัฐมนตรีต่างประเทศระบุอีกว่า ต้องยอมรับว่านโยบายของสหรัฐมีความไม่แน่นอนสูง ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นเพราะขึ้นอยู่กับการเมืองภายในประเทศของสหรัฐเอง แต่ในเมื่อสหรัฐเป็นตลาดขนาดใหญ่ สิ่งที่เราทำได้ดีที่สุดก็คือการพยายามอย่างเต็มที่เท่าที่จะทำได้ เมื่อต้องเจรจาก็ต้องเจรจาด้วยความสุจริตใจ ขณะพยายามปกป้องผลประโยชน์ของชาติให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้
ทั้งนี้ ผู้นำสหรัฐและไทยลงนามแถลงการณ์ร่วมเพื่อยืนยันเงื่อนไขข้อตกลงทางการค้าต่างตอบแทนที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ซึ่งคือ Agreement Between the United States of America and the Kingdom of Thailand on Reciprocal Trade หรือ “ART” โดยในระหว่างนี้สองประเทศอยู่ในขั้นตอนกระบวนการภายในที่จำเป็นเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการลงนามในข้อตกลงฉบับสมบูรณ์และการบังคับใช้
ทรัมป์กล่าวว่าประเทศไทยตกลงที่จะยกเลิกภาษีศุลกากรทั้งหมดสำหรับสินค้าส่งออกของสหรัฐรวมถึงขจัดอุปสรรคทางการค้าที่มิใช่ภาษีในสัดส่วนที่ “มีนัยสำคัญ” สำหรับสินค้าประเภทรถยนต์ อุปกรณ์ทางการแพทย์ เวชภัณฑ์ เอทานอล และสัตว์ปีกจากสหรัฐ นอกจากนี้ ทรัมป์ยังกล่าวด้วยว่าไทยจะสั่งซื้อสินค้าเกษตรจากสหรัฐ เพิ่มเติมเป็นมูลค่าประมาณ 2.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 88,000 ล้านบาท)
“นับเป็นชัยชนะครั้งยิ่งใหญ่สำหรับทั้งสองประเทศ ทั้งประชาชนชาวไทยและประชาชนชาวอเมริกัน ผมตั้งตารอที่จะสรุปรายละเอียดของข้อตกลงอย่างเป็นทางการของเราในอีกไม่กี่สัปดาห์ข้างหน้า ขณะนี้ทีมงานของเรากำลังดำเนินการเรื่องนี้อย่างเต็มที่และทุกอย่างจะเสร็จสมบูรณ์ โดยหลักการที่เราตกลงกันไว้ดังกล่าวจะเป็นรากฐานที่มั่นคงถาวร” ทรัมป์กล่าวในระหว่างพิธีลงนาม
ทำเนียบขาวระบุผ่านบัญชีอินสตาแกรม (ไอจี) “Whitehouse” ซึ่งเป็นไอจีอย่างเป็นทางการของรัฐบาลสหรัฐระบุว่า “เป็นชัยชนะครั้งใหญ่สำหรับเกษตรกรอเมริกัน ธุรกิจอเมริกัน และการค้าสหรัฐ-ไทย”
นอกจากนี้ ไทยมองมาตรการจำกัดการเข้าถึงชิปปัญญาประดิษฐ์ขั้นสูงหรือชิปเอไอประสิทธิภาพสูงฉบับใหม่ของสหรัฐในฐานะที่เป็นความเสี่ยงต่อนโยบายฮับศูนย์ข้อมูลระดับภูมิภาคของไทย
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ยังกล่าวในการสัมภาษณ์เกี่ยวกับกฎระเบียบใหม่ที่กระทรวงพาณิชย์สหรัฐประกาศออกมาในสัปดาห์นี้ ในช่วงเวลาเดียวกับที่ประธานาธิบดีทรัมป์ เดินทางเยือนเอเชียนั้น อาจส่งผลกระทบต่อเป้าหมายดังกล่าว โดยระบุว่า ไทยคงต้องระมัดระวังมากขึ้นในตอนนี้
โดยระบุว่าสหรัฐกังวลเกี่ยวกับการส่งชิปประสิทธิภาพสูงไปยังสถานที่บางแห่งที่ไม่ต้องการให้ส่งไปถึง โดยอ้างถึงความพยายามของรัฐบาลสหรัฐในการสกัดกั้นไม่ให้รัฐบาลจีนเข้าถึงเซมิคอนดักเตอร์ที่ล้ำสมัยที่สุดจากบริษัทโดยเฉพาะเอ็นวิเดีย (Nvidia Corp.) และบริษัทอเมริกันอื่นๆ ซึ่งเป็นเรื่องที่ตนคาดไว้อยู่แล้วว่าจะเกิดขึ้น
กฎระเบียบใหม่นี้มุ่งเป้าไปที่ 4 ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ มาเลเซีย สิงคโปร์ ไทย และอินโดนีเซีย เนื่องจากมีข้อสงสัยว่าอาจเป็นจุดที่ชิปถูกเปลี่ยนเส้นทางเพื่อส่งต่อไปยังจีน หรือเป็นสถานที่ที่บริษัทจีนสามารถเข้าถึงศูนย์ข้อมูลที่ใช้เทคโนโลยีดังกล่าวได้จากระยะไกล
“หลายประเทศเป็นมิตรและพันธมิตรของสหรัฐ” นายสีหศักดิ์กล่าว “เราคงต้องหารือกับสหรัฐ ว่าจะดำเนินการอย่างไรต่อไป และต้องรอดูกันว่าเราจะรับมือกับเรื่องนี้อย่างไร”
สีหศักดิ์กล่าวว่า กฎระเบียบดังกล่าวไม่ได้มุ่งเป้าที่ประเทศไทยหรือประเทศเพื่อนบ้าน แต่มีจุดประสงค์เพื่อสกัดกั้นไม่ให้ชิปไฮเอนด์นี้หลุดไปถึงจีน ซึ่งในเรื่องนี้ไทยคงจะต้องหารือกับทางสหรัฐต่อไปว่าจะทำอย่างไร
บลูมเบิร์กรายงานเมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมาว่า บริษัทสำคัญแห่งหนึ่งที่อยู่เบื้องหลังโครงการด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI) ระดับชาติของไทย ตกเป็นหนึ่งในบริษัทที่ถูกสงสัยว่ามีส่วนช่วยลักลอบส่งออกเซิร์ฟเวอร์ที่ติดตั้งชิปประสิทธิภาพสูงของ Nvidia มูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์ไปยังประเทศจีน โดยมี Alibaba Group Holding Ltd. เป็นหนึ่งในผู้ใช้งานปลายทาง
การขยายตัวอย่างรวดเร็วของการลงทุนที่เกี่ยวข้องกับ AI รวมถึงการพัฒนาศูนย์ข้อมูล ประกอบกับการส่งออกที่แข็งแกร่งขึ้น ช่วยดันให้เศรษฐกิจไทยเติบโต 2.9% ในไตรมาส 3/2026 ซึ่งไปช่วยชดเชยภาคส่วนอื่นๆที่ยังอ่อนแอ