‘คำต่อคำ’ 2 กุมารสยาม ขรรค์ชัย บุนปาน – สุจิตต์ วงษ์เทศ ผู้ก่อตั้ง ‘ประชาชาติธุรกิจ’
ปี 2569 เป็นปีแห่งความภาคภูมิของคนวงการสื่อในเครือมติชน ที่เติบโตมาจากความมุ่งมั่น ด้วยแนวทางประชาธิปไตย
เพราะเป็นปีแห่งการก้าวย่างสู่ปีที่ 50 ของ “ประชาชาติธุรกิจ” หนังสือพิมพ์ธุรกิจราย 3 วัน ฉบับแรกของประเทศไทย ที่พร้อมด้วยคุณวุฒิ วัยวุฒิ และ “ประสบการณ์” ผ่านร้อนผ่านหนาวในทุกยุคสมัย นับตั้งแต่การก่อตั้ง
จากสื่อหลักที่ตีพิมพ์ด้วยกระดาษขาว พิมพ์ 4 สีสวยสดในยุคแอนะล็อก วันนี้เดินมาถึง “ยุคออนไลน์” เต็มรูปแบบ อ่านเนื้อหาได้จากสมาร์ทโฟน ด้วยมอตโต้ “เตือนคุณล่วงหน้า ทุกคำ ทุกข่าว”
นับจาก “เข็มทิศธุรกิจ” ฉบับแรก ที่วางแผงเมื่อเดือน ก.พ. 2520 หรือ 4 เดือน หลังเหตุการณ์ 6 ตุลาฯ 2519
“ประชาชาติ” ในตอนนั้น เริ่มต้นเมื่อ “ขรรค์ชัย บุนปาน” และเพื่อนพ้อง หารือกันว่า หัวหนังสือพิมพ์หายากและแพง ไปกราบขอ “พระองค์วรรณ” ดีไหม
หลังการติดต่อ “พี่ช้าง-ขรรค์ชัย” ในวัยหนุ่มได้เข้าเฝ้าฯ พระองค์วรรณ ท่านทรงต้อนรับด้วยดี มีเมตตาอนุญาต และทรงมอบเงินขวัญถุงให้ 900 บาท
นี่คือจุดเริ่มของ “ประชาชาติ” เจ้าของทุนคือ ม.จ.วรรณไวทยากร วรวรรณ หรือ “พระองค์วรรณ-ท่านวรรณ” ซึ่งต่อมาเลื่อนฐานันดรศักดิ์ขึ้นทรงกรม เป็นกรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์
สุภา ศิริมานนท์ ปรมาจารย์หนังสือพิมพ์บันทึกไว้ว่า ณ ขณะนั้น “ท่านวรรณ” เปรื่องปราดมากในวิชาสาขาต่าง ๆ
ทรงสนพระทัยในระบอบประชาธิปไตย ทรงเป็นนักภาษาศาสตร์ที่เชี่ยวชาญ
และทรงปรารถนาจะจัดตั้งหนังสือพิมพ์รายวันขึ้นสักฉบับหนึ่ง เพื่อแพร่ขยายความคิด ความรู้ตามครรลองของระบอบประชาธิปไตยไปสู่มหาชน
กุหลาบ สายประดิษฐ์ และคณะ “สุภาพบุรุษ” ที่กำลังว่างอยู่ จึงเป็นกำลังสำคัญที่ตรงใจพระองค์ท่าน
“ประชาชาติ” จึงเกิดขึ้น มีสำนักงานอยู่ที่โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจของพระยาศรีบัญชา ย่านสี่กั๊ก เสาชิงช้า และขยับขยายมาอยู่แถวสี่แยกหลานหลวง
ที่ใหม่นี้เองที่ สุภา ศิริมานนท์ เข้ามาทำงานอยู่ด้วย พร้อมด้วย ครูมาลัย ชูพินิจ และกุหลาบ สายประดิษฐ์
นวนิยาย “ข้างหลังภาพ” โดย ศรีบูรพา หรือกุหลาบ สายประดิษฐ์ ก็ได้ตีพิมพ์เป็นตอน ๆ ลงใน “ประชาชาติ”
ด้วยปัญหานโยบายมีการแยกตัวของทีมนักเขียน นักหนังสือพิมพ์ และกลับมาฟื้นคืนชีพอีกครั้ง เมื่อ “ขรรค์ชัย บุนปาน” เข้าเฝ้าฯ ขอใช้หนังสือพิมพ์หัวใหม่
“เพราะชื่อดี ชื่อสะกดคน”
ล่าสุด ทีมงาน “ประชาชาติธุรกิจ” ได้เปิดใจ “ขรรค์ชัย บุนปาน” ประธาน บริษัท มติชน จำกัด (มหาชน) ในหลากแง่มุม กับวาระแห่งปี “50 ปี ประชาชาติฯ”
“เพราะชื่อดี ชื่อสะกดคน” หนังสือพิมพ์ประชาชาติธุรกิจ ถึงอยู่ได้นาน คนจำง่าย
ความตั้งใจตอนนั้น อายุ 20 ปีกว่า ๆ อยากเปิดโรงพิมพ์ของตัวเอง เพราะชอบอ่านหนังสือ คนอาชีพนี้ชอบอ่าน ชอบเขียน
จำได้… วันที่ไปเข้าเฝ้าฯ นั่งรถเมล์สาย 25 ไปวัง “พระองค์วรรณ” ที่สุขุมวิท 20 วันนั้นใส่กางเกงยีนส์ เสื้อเชิ้ตขาวแขนยาว พับแขนขึ้นแบบคนหนุ่ม ๆ เขาใส่กัน เมื่อเข้าเฝ้าฯ เราก็คลี่เสื้อลงให้สุภาพ
เพื่อขอประทานชื่อหนังสือพิมพ์ ท่านประทานอนุญาต นำชื่อ “ประชาชาติ” พร้อมคำขวัญว่า “บำเพ็ญกรณี ไมตรีจิต วิทยาคม อุดมสันติสุข” และประทานเงินขวัญถุงให้อีก 900 บาท เป็นแบงก์ใหม่ใบละร้อย
“ยุคนั้นการจะซื้อหัวหนังสือพิมพ์ ราคาเป็นแสนเป็นล้าน แต่เราได้มาฟรี”
ซึ่งการได้มาคือ “ภารกิจ” ที่ยิ่งใหญ่
“ประชาชาติ” เกิดขึ้น หลังเหตุการณ์ความเปลี่ยนแปลงของการเมืองไทยทั้ง 6 ตุลา และ 14 ตุลา
ฉบับแรกออกวันที่ 15 พฤศจิกายน เป็นยุคบุกเบิกของขรรค์ชัย และเพื่อน ๆ ทุกคนกินนอนกันในโรงพิมพ์ เหนื่อย แต่ก็สนุก
“เรากินผัดซีอิ๊วใส่พริกป่นเยอะ ๆ กับข้าวเปล่า มี 10 ห่อ ก็กินกันได้ 20 คน” ขรรค์ชัยเล่าภาพในอดีต
“ที่จริงไม่มีอะไรวิเศษ เราทําไปตามปกติ แต่คนนึกไม่ถึงว่า …หนังสือเราจะอยู่ได้ถึงวันนี้”
สิ่งที่ทำให้ประชาชาติอยู่ได้นาน ต้องยกความดีความชอบให้ “พระองค์วรรณ” เพราะตั้งชื่อดี ทำมา 50 ปีก็ต้องบอกว่า “ประชาชาติฯ คือความภูมิใจ ประชาชาติฯ มีครบทุกอย่างที่พระองค์วรรณประทานให้”
แม้จะผ่านความยากลำบาก อุปสรรคปัญหา แต่บรรยากาศการทำงานสมัยนั้น มีความสุข และสนุก
เราเติบโตด้วยความแข็งแกร่ง มั่นคง แต่ไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ ฝ่าพายุมาก็ไม่น้อย
50 ปี ประชาชาติฯ ผ่านวิกฤตมาก็หลายครั้ง เราก็ยิ้ม หัวเราะ ระเบิดก็โดนมาแล้ว ถูกเขม่นก็เป็นเรื่องธรรมดา โชคดีเรามีคนเกลียดน้อย ตอนนั้นไม่รู้สึกกลัว เฉย ๆ เดี๋ยวมันก็โดนบ้าง ไม่เป็นไรหรอก
“ทุกอย่างไปด้วยกันหมด ถ้ามีเรื่องการเมืองปุ๊บ สังคมก็ตามมา ความเจ็บป่วย โควิด เราก็ผ่านมาแล้ว ผ่านมาตั้งหลายเรื่อง”
แต่มีสิ่งหนึ่งที่คนอย่าง “ขรรค์ชัย บุนปาน” บอกว่า “ยากที่สุดในการทำงาน คือคิดคำไม่ออก เหมือนท้องฟ้ามีตัวอักษรมากมาย แต่ไม่รู้จะหยิบคำอะไรมาใช้”
มาถึงยุคเปลี่ยนผ่านจากกระดาษสู่โซเชียล ขรรค์ชัยมองว่า “เป็นเรื่องธรรมดา หนังสือพิมพ์เกิดจากประชาธิปไตยมีปัญหาจึงออกมาเยอะ และขายได้ แต่โลกออนไลน์มาในยุคโควิด”
ดังนั้น อนาคตของประชาชาติฯ ขึ้นอยู่กับคนทำ ที่ต้องปรับปรุง เปลี่ยนแปลงตามสภาพ ขอให้เข้าใจความเป็นไปของโลก ตามเหตุการณ์ให้ทัน ถ้าไม่ตามก็ต้องไปประกอบอาชีพอื่น ไม่ต้องซีเรียสมาก ให้เมตตาร่วมกัน “เหมือนพระจันทร์คู่พระอาทิตย์”
“จุดเด่นของกองประชาชาติฯ ยุคแรก เริ่มจากที่ทุกคนชอบหนังสือ รักประชาธิปไตย รักความเป็นธรรม อยากทําให้ทุกอย่างดีขึ้น ถ้าประเทศที่พัฒนาแล้ว ทําอะไรนิดนึงก็ดังเป็นพลุ แต่ประเทศนี้เหนื่อยหน่อย”
ที่สำคัญ ขอฝากถึงนักธุรกิจนักการเมืองในยุคนี้ว่า
“อยากให้ยอมรับว่าเรายากจน ทํางานอย่าโกง อย่าบิดพลิ้ว ให้ตรงไปตรงมา การค้าขายจะสร้างประเทศได้ ต้องร้องเพลงคีย์เดียวกัน”
“ส่วนการเมืองให้เห็นแก่ส่วนรวม เอาส่วนรวมเป็นหลัก ถ้าไม่คิดถึงส่วนรวม ก็เหนื่อยตั้งแต่เริ่มคิด”
และฝากถึงคนข่าว ประชาชาติฯ ในยุคใหม่ว่า “ขอให้อดทน อย่าท้อถอย และตื่นให้เช้า”
ก่อนทิ้งท้ายว่า พระองค์วรรณ “ท่านคงไม่เสียพระทัย คงจะภูมิใจกับ 50 ปีที่ผ่านมาของประชาชาติฯ”
สุจิตต์ วงษ์เทศ เล่าที่มาของหนังสือพิมพ์ประชาชาติว่า หลังพากันออกจากสยามรัฐ อยากทำหนังสือพิมพ์รายวันเป็นของตัวเอง แต่รัฐบาลไม่อนุญาตให้เปิดหัวหนังสือพิมพ์ใหม่ ต้องใช้วิธีการเช่าหัวหนังสือพิมพ์จากต่างจังหวัดมาออกรายวันในกรุงเทพฯ
2 กุมารสยาม เจอเรียกค่าหัว นสพ. ราคา 9 แสนบาท สมัยเงินเดือนปริญญาตรี 950 บาท จึงไม่ไหว ตัดสินใจรวมเงินตั้งโรงพิมพ์กันเอง เป็นจุดเริ่มต้นของ “โรงพิมพ์พิฆเนศ”
ขรรค์ชัยหรือช้าง รวบรวมทุน ทั้งจากหุ้นส่วนคนสำคัญ สำนักพิมพ์ประพันธ์สาส์น และอื่น ๆ ได้เงินตั้งต้น 7 หมื่นบาท ซื้อแท่นพิมพ์ 2 แท่น เปิดรับจ้างพิมพ์ทั่วไป เพื่อเรียนรู้กระบวนการพิมพ์และรายละเอียดต่าง ๆ
ด้านหนึ่ง ขรรค์ชัย ก็ถูกไทยรัฐ ของ ป๊ะกําพล หรือ กำพล วัชรพล เรียกตัวไปเขียนข่าวสังคม ช่วยเหลือต้นทุนเรื่องกระดาษ
“ตอนนั้นราคากระดาษแพงมาก ไม่ได้ผลิตเองในประเทศ ต้องซื้อจากต่างประเทศทั้งหมด ป๊ะให้หางกระดาษของไทยรัฐ ให้ขรรค์ชัยไปใช้งาน ยกให้เพราะด้วยเมตตาเป็นพิเศษ”
ตำนานเล่าอดีตสมัยบุกเบิกก่อตั้งความเป็นผู้ประกอบการ
สำหรับ “ประชาชาติ” เป็นหัวหนังสือที่ถือกรรมสิทธิ์โดย พระองค์วรรณ ขรรค์ชัย เดินทางไปเข้าเฝ้าทูล ขออนุญาต และท่านก็อนุญาต จนกลายเป็นประชาชาติรายสัปดาห์ มีฐานกำลังอยู่ที่โรงพิมพ์พิฆเนศ ซ.แพร่งสรรพศาสตร์
ประชาชาติรายสัปดาห์ ออก 15 พ.ย. 2516 หลังเหตุการณ์ 14 ตุลา เพียงเดือนเดียว
ภายหลังมีการตั้งรัฐบาลรักษาการ “สัญญา ธรรมศักดิ์” ขึ้นเป็นนายกฯ อนุญาตให้เปิด นสพ. ตามสะดวก ประชาชาติรายสัปดาห์เริ่มกล้าแข็งได้รับความนิยมจากผู้อ่านรุ่นใหม่
นำไปสู่ประชาชาติรายวันในที่สุด เผยแพร่ครั้งแรก 29 ก.ค. 2517 เนื้อหาเป็นแนวทางก้าวหน้าแบบสากล มีรายได้จากการโฆษณาและการขาย
ประชาชาติก้าวหน้าด้วยดี จุดขายคือข่าวการเมืองสมัยใหม่และบทความเชิงวิชาการ เต็มไปด้วยพันธมิตร เหล่านักวิชาการ โดยเฉพาะจากคอร์เนลล์สมัยนั้น
กระทั่งเกิดเหตุการณ์ 6 ตุลา 2519 ประชาชาติถูกสั่งปิด
สุจิตต์ ไปลุย ศิลปวัฒนธรรม
ขรรค์ชัย และ เรืองชัย ทรัพย์นิรันดร์ ไปลุยต่อหาทางสู้กับโอกาสที่มี ไปขอใช้หัว “เข็มทิศธุรกิจ” สักระยะ ก่อนโอกาสสดใสกลับมาใช้หัว “ประชาชาติธุรกิจ” อีกครั้ง จนกระทั่งปัจจุบัน
สุจิตต์ทิ้งท้ายว่า “ยุคนี้ต้องมี 3 เจนที่ขาดไม่ได้ คือ อาวุโส รุ่นกลาง รุ่นเล็ก และอย่าหยุดสร้างคลื่นลูกใหม่”
The Bloomer for All และ 50 ปี ประชาชาติฯ
จากวันนั้นถึงวันนี้ “ประชาชาติธุรกิจ” ในเครือมติชนกำลังก้าวสู่ปีที่ 50 ภายใต้การบริหารของคนรุ่นใหม่ “ปราปต์ บุนปาน” กรรมการผู้จัดการ บริษัท มติชน จำกัด (มหาชน) ที่ชูวิสัยทัศน์ “The Bloomer for All” สื่อถึงการเติบโต การผลิบาน และการเปลี่ยนผ่านองค์กรที่ไม่หยุดนิ่ง เพื่อคนอ่านทุกรุ่น ด้วยแผนงานการขับเคลื่อนโปรเจ็กต์สำคัญ ๆ ตลอดทั้งปี
หลังปรับเปลี่ยนและทรานส์ฟอร์มสู่สื่อออนไลน์ ทั้งเว็บไซต์และโซเชียลมีเดียในทุกแพลตฟอร์ม รวมถึง Facebook, YouTube, Instagram โดยยึดคุณภาพและความน่าเชื่อถือ อันเป็นตัวตน หรือ DNA ของเครือมติชนไว้อย่างมั่นคง
กิจกรรมในปีที่ประชาชาติธุรกิจเดินสู่ปีที่ 50 จะมีไฮไลต์สำคัญ คือ มอบรางวัล Prachachat Business Award เป็นครั้งแรก เพื่อยกย่องบุคคล องค์กรที่พิสูจน์ความสำเร็จ เป็นมืออาชีพตัวจริง
“สัมมนา 50 ปี ประชาชาติธุรกิจ The-Long-Game #เกมธุรกิจฆ่าไม่ตาย” ในวันพุธที่ 18 มี.ค. 2569 คืองานใหญ่งานแรกของปีที่ผู้นำเครือมติชนจะขึ้นเวทีกล่าวถึงเรื่องราว ความเป็นมาและก้าวต่อไป ของการฉลอง 5 ทศวรรษประชาชาติธุรกิจ
“เราจะเป็น The Bloomer หรือความงอกงามเบ่งบาน ที่ช่วยตอบโจทย์ผู้บริโภคและพันธมิตรในภาคสังคม ภาครัฐ และภาคเอกชนให้เติบโตยิ่งขึ้นไปพร้อม ๆ กัน”
เหมือนผืนดินอันอุดมสมบูรณ์ ที่ทำให้ต้นไม้ใหญ่ได้ขยายกิ่งก้านสาขาและผลิดอกออกผลในปีนี้และปีต่อ ๆ ไปในทศวรรษหน้า