เว็บไซต์นี้ใช้คุ้กกี้เพื่อสร้างประสบการณ์ที่ดีมีประสิทธิภาพยิ่งขี้น อ่านเพิ่มเติมคลิก (Privacy Policy) และ (Cookies Policy)
Skip to content
AWC ปักหมุด “แทรมไฟฟ้า” เชียงใหม่ รับเมืองคาร์บอนต่ำ ชูโมเดล Social Enterprise เชื่อม 15 แลนด์มาร์ก
Business AWC ปักหมุด “แทรมไฟฟ้า” เชียงใหม่ รับเมืองคาร์บอนต่ำ ชูโมเดล Social Enterprise เชื่อม 15 แลนด์มาร์ก
เมื่อ อัลกอริทึม Algorithm กลายเป็นผู้จัดสรรโอกาสในการแข่งขัน
Biz Movement เมื่อ อัลกอริทึม Algorithm กลายเป็นผู้จัดสรรโอกาสในการแข่งขัน
หอการค้าไทยชี้ ART หนุนเศรษฐกิจ-ส่งออก จี้รัฐบาลแจงดีลหมูสหรัฐ หวั่นกระทบเกษตรกร
Economic หอการค้าไทยชี้ ART หนุนเศรษฐกิจ-ส่งออก จี้รัฐบาลแจงดีลหมูสหรัฐ หวั่นกระทบเกษตรกร
ราคาทองวันนี้ (19 พ.ย. 69) ร่วงลง 650 บาท ทองรูปพรรณบาทละ 60,900 บาท
Finance ราคาทองวันนี้ (19 พ.ย. 69) ร่วงลง 650 บาท ทองรูปพรรณบาทละ 60,900 บาท
บี.กริม เพาเวอร์ จัดงาน CG Day 2026 ก้าวสู่อนาคตอย่างมั่นใจ: กำกับดูแล AI ด้วยธรรมาภิบาล
HR บี.กริม เพาเวอร์ จัดงาน CG Day 2026 ก้าวสู่อนาคตอย่างมั่นใจ: กำกับดูแล AI ด้วยธรรมาภิบาล
ไทยปิดดีล FTA เปรู หลังเจรจาค้าง 12 ปี เปิดตลาดสินค้า-บริการ รุกลาตินอเมริกา
Economic ไทยปิดดีล FTA เปรู หลังเจรจาค้าง 12 ปี เปิดตลาดสินค้า-บริการ รุกลาตินอเมริกา
“ทรงศักดิ์” ดัน 6 ชาติลุ่มน้ำโขงแก้มลพิษข้ามแดน จี้คุมต้นตอ-ตั้งระบบเตือนภัยน้ำปนเปื้อน
Economic “ทรงศักดิ์” ดัน 6 ชาติลุ่มน้ำโขงแก้มลพิษข้ามแดน จี้คุมต้นตอ-ตั้งระบบเตือนภัยน้ำปนเปื้อน
สยาม ทาคาชิมายะ อัปเดตเทรนด์แฟชั่น Autumn/Winter 2026 ที่ญี่ปุ่นกับเอ็กซ์คลูซีฟ อิมพอร์ตแบรนด์
Biz Movement สยาม ทาคาชิมายะ อัปเดตเทรนด์แฟชั่น Autumn/Winter 2026 ที่ญี่ปุ่นกับเอ็กซ์คลูซีฟ อิมพอร์ตแบรนด์
GTA 6 สร้างเรื่อง ดันทราฟิก อินเทอร์เน็ตทั่วโลกทะลุจุดสูงสุด
Tech GTA 6 สร้างเรื่อง ดันทราฟิก อินเทอร์เน็ตทั่วโลกทะลุจุดสูงสุด
ลอยกระทงปีนี้เงินสะพัดหมื่นล้าน สวนทางคนลอยต่ำสุดรอบ 13 ปี
Economic ลอยกระทงปีนี้เงินสะพัดหมื่นล้าน สวนทางคนลอยต่ำสุดรอบ 13 ปี
ดูทั้งหมด

เก็บผลไม้ป่าสวีเดน อาชีพโกยรายได้นับแสน เรื่องเล่าหรือความจริง

12 ต.ค. 2565 | 08:44น.

 

Picking fresh ripe Lingonberries

ที่มาของภาพ, Getty Images

ระยะการทำงานสั้น รายได้ดี ไปแล้วไม่เป็นหนี้แน่นอน มีแต่จะได้มากหรือได้น้อย นี่คือคำพูดล่อใจที่ทำให้คนไทยหลายคนตัดสินใจไปทำงานเก็บผลไม้ป่าที่ประเทศสวีเดน ทว่าเมื่อไปทำงานจริงพวกเขาจำนวนไม่น้อยกลับพบว่าความหวังที่จะโกยเงินแสนกลับบ้านนั้นยากที่จะเป็นจริง มิหนำซ้ำยังอาจมีหนี้สินจากการทำงานครั้งนี้ด้วย

บีบีซีไทยได้พูดคุยกับแรงงานไทย 4 คน จากจำนวน 60 กว่าคนที่ไปทำงานเก็บเบอร์รี่ทางภาคกลางของประเทศสวีเดนอย่างถูกกฎหมายผ่านทางบริษัทนายหน้าที่ชื่อ “สตาร์โรยัล เซอร์วิสเซส” (Star Royal Services) เมื่อช่วงกลางเดือนกรกฎาคมถึงปลายเดือนกันยายนที่ผ่านมา

พวกเขาเล่าว่าไปเก็บผลไม้ป่าที่สวีเดนเป็นครั้งแรกผ่านการชักชวนของคนรู้จักที่เล่าว่าเคยทำงานนี้มาแล้วและมีรายได้ดี อีกทั้งสัญญาจ้างงานของบริษัทยังมีเงื่อนไขการทำงานที่ดึงดูด โดยเฉพาะการประกันรายได้ขั้นต่ำที่เดือนละ 23,183 โครนาสวีเดน (ราว 81,372 บาท) ซึ่งเป็นเงื่อนไขที่ทางการสวีเดนและไทยกำหนดไว้ในการนำคนไปทำงานที่ประเทศสวีเดน

ไปโกยเงินแสน?

เปิ้ล (นามสมมุติ) หญิงวัย 30 ปีเศษจากจังหวัดหนึ่งทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือตัดสินใจไปเก็บเบอร์รีที่สวีเดนพร้อมกับแฟน เพราะต้องการหารายได้จุนเจือครอบครัวในช่วงที่เศรษฐกิจซบเซา โดยผ่านการชักชวนจากคนรู้จักของเพื่อน

“เขาบอกว่าไป [เก็บเบอร์รี่ที่สวีเดน] มันไม่เป็นหนี้อยู่แล้ว ได้ทุกคน แต่อยู่ที่ว่าใครจะได้เยอะได้น้อย ทำเยอะได้เยอะ ทำน้อยได้น้อย และเขาบอกว่าจะมีประกันรายได้ให้ อย่างน้อยเราก็ได้ประกันรายได้ นี่คือความเข้าใจ แล้วแฟนของคนที่พาไปบอกว่าเขาไปเขาได้นะ พี่ได้เท่านั้นพี่ได้เท่านี้…” เธอเล่าให้บีบีซีไทยฟัง

“เขาพูดให้เราเชื่อ เขาบอกว่าอยู่ในไทยสองเดือนสามเดือนรายได้เรายังไม่เท่านี้เลย เขาไปแค่สองสามเดือนเขาได้มาเป็นก้อน ใคร ๆ ก็อยากไป ก็เลยตัดสินใจไป”

แรงงานไทย

คำชักชวนนี้ไม่ต่างจากคำพูดที่อัศวเทพ ชายหนุ่มวัย 36 ปีผู้อาศัยอยู่ในกรุงเทพฯ ได้ฟังจากผู้ที่มาชักชวนให้เขาไปเก็บผลไม้ป่าที่สวีเดนผ่านนายหน้าบริษัทเดียวกับของเปิ้ล และเขาก็ตัดสินใจไปทำงานนี้เพราะอยากได้เงินก้อนมาล้างหนี้สินที่มีอยู่หลังตกงานจากงานประจำด้านบัญชี

“เขาบอกว่าเขาจะพาไปเก็บเงินแสน” อัศวเทพบอก

ทั้งสองไม่ใช่แรงงานกลุ่มเดียวที่หวังจะไปขุดทองในป่าสวีเดน เพราะประเทศสแกนดิเนเวียแห่งนี้เปรียบเสมือนขุมทองให้เกษตรกรไทยที่ว่างเว้นจากฤดูกาลทำนาเก็บเกี่ยวผลผลิตเข้าไปเก็บผลไม้ป่าเป็นรายได้เสริมในช่วงกว่า 20 ปีที่ผ่านมา

นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ที่เพิ่งเดินทางไปสวีเดนเมื่อต้นเดือน ก.ย.ที่ผ่านมา เพื่อเยี่ยมแรงงานเก็บผลไม้ป่า และพบปะกับผู้เกี่ยวข้องเพื่อผลักดันให้แรงงานไทยไปทำงานในสวีเดนมากขึ้น ระบุว่า ในฤดูกาลปี 2564 มีคนงานไทยเดินทางไปทำงานเก็บผลไม้ป่าประเทศสวีเดนจำนวนกว่า 7,000 คน ซึ่งเป็นการเดินทางไปทำงานด้วยวิธีนายจ้างในประเทศไทยพาลูกจ้างไปทำงานในต่างประเทศ โดยแรงงานไทยจะได้รับวีซ่าประเภททำงาน และต้องจัดทำสัญญาจ้างงานซึ่งรับรองรายได้ขั้นต่ำรายเดือนให้แรงงานไทยตามที่สหภาพแรงงานส่วนท้องถิ่นแห่งสวีเดนกำหนด โดยแรงงานไทยที่ไปเก็บผลไม้ป่ามีรายได้เฉลี่ยหลังหักค่าใช้จ่ายคนละประมาณนับแสนบาท

คนงานเก็บผลไม้ป่าในสวีเดน ปลื้ม! รมว.สุชาติ นำทีมเยี่ยมให้กำลังใจถึงแคมป์

ที่มาของภาพ, กระทรวงแรงงาน

ขณะที่นางกาญจนา ภัทรโชค เอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงสตอกโฮล์ม กล่าวว่า คนงานที่ไปเก็บผลไม้ป่าในสวีเดนเป็นแรงงานไทยกว่า 90 เปอร์เซ็นต์ของคนงานทั้งหมด ซึ่งคนงานเหล่านี้นายจ้างสวีเดนได้ประกันรายได้ขั้นต่ำรายเดือนให้คนงานไทยตามที่สหภาพแรงงานส่วนท้องถิ่นแห่งสวีเดนกำหนด คิดเป็นเงินไทยคนละประมาณนับแสนบาท ซึ่งการที่สวีเดนมีสหภาพแรงงานที่เข้มแข็งก็จะส่งผลดีต่อคนงานไทยให้ได้รับการดูแลจากนายจ้างเป็นอย่างดี

ความคาดหวังกับความเป็นจริง

การไปทำงานในครั้งนี้ พวกเขาต้องเก็บเบอร์รี่ 3 ชนิดที่ขึ้นเองตามธรรมชาติในป่าของสวีเดน คือ ลิงงอนเบอร์รี่ บลูเบอร์รี่ และคลาวด์เบอร์รี่

ทว่าคนงานทั้งสี่ซึ่งไม่เคยมีประสบการณ์ทำงานด้านนี้มาก่อนต่างบอกเป็นเสียงเดียวกันว่านายจ้างไม่เคยมีการอบรมเรื่องการทำงาน เช่น วิธีการเก็บผลไม้ หรือความปลอดภัยในการปฏิบัติงาน

Picking fresh and ripe Cloudberries

ที่มาของภาพ, Getty Images

ในแต่ละวันแรงงานจะแบ่งกลุ่มกันออกไปทำงาน กลุ่มของเปิ้ลนั้นมีด้วยกัน 6 คนซึ่งเป็นผู้ไปทำงานครั้งแรกทั้งหมด และพวกเขาต้องขับรถตระเวนหาเก็บผลไม้กันเองแบบสุ่ม ๆ โดยไม่รู้จักเส้นทาง หรือป่าที่มีผลไม้ให้เก็บ มีเพียงวันแรกเท่านั้นที่หัวหน้าทีมซึ่งเป็นผู้ชักชวนเธอไปทำงาน พาไปสอนคร่าว ๆ ถึงวิธีสังเกตบริเวณที่สามารถเข้าไปเก็บผลไม้ได้

เปิ้ลบอกว่าการทำงานยังมีความอันตรายจากรถตู้สภาพเก่าทรุดโทรมที่บริษัทจัดหาให้พวกเธอขับไปหาผลไม้ป่า โดยครั้งหนึ่งรถที่เธอนั่งไปเกิดยางแตกทำให้ไม่สามารถไปทำงานได้ และคนงานกลุ่มหนึ่งได้ประสบอุบัติเหตุรถคว่ำขณะออกไปทำงานด้วย

“ทุกวันที่ออกไปป่ามีความเสี่ยงทุกวัน หนึ่งสภาพรถไม่โอเค สภาพยางสภาพอะไรหลาย ๆ อย่างไม่โอเค ไม่มีรถคันไหนที่สภาพโอเค…รถบางคันถอยหลังไม่ได้…ยางแตกบ้างอะไรบ้าง สภาพรถคือถ้าเป็นบ้านเราก็คือขายเป็นเศษเหล็กไปแล้ว” เธอบรรยาย

“แต่ละวันความปลอดภัยไม่มีเลยค่ะ เขาไม่ได้มาใส่ใจอะไร ไม่มีการอบรมเรื่องความปลอดภัย มีแค่หลังจากรถคว่ำ คือประชุมวิดีโอคอลกับกลุ่มคนขับให้ขับเบา ๆ คาดเข็มขัด มีแค่นั้นที่เขาบอก”

สภาพรถที่นายจ้างจัดให้แรงงานขับไปเก็บเบอร์รี่

แม้ว่าคนที่อยู่ในรถคันที่คว่ำจะได้รับการนำตัวส่งโรงพยาบาล แต่พรหมกานต์ สมาชิกอีกคนในกลุ่ม เล่าว่าได้เกิดเจ็บป่วยขึ้นในระหว่างการทำงาน เขามีอาการขาบวมนานนับสัปดาห์ แต่นายจ้างไม่พาไปหาหมอ โดยให้เหตุผลที่เขารับไม่ได้ว่า “หมอไม่โทรมาตามที่นัดเอาไว้ เขาก็เลยไม่พาไป บางทีเราก็สงสัยว่าเค้าทำประกัน [สุขภาพ] ไว้ [ให้คนงาน] ทำไม”

แม้แรงงานทั้งหมดจะพึงพอใจกับที่พักที่นายจ้างจัดให้ แต่เรื่องอาหารการกินถือเป็นอีกปัญหาที่พวกเขาต้องเผชิญ เพราะอาหารส่วนใหญ่มักมีไก่กับไข่เป็นหลัก พรหมกานต์ซึ่งเป็นโรคเก๊าท์ได้แจ้งนายจ้างว่าอาหารประเภทนี้จะทำให้โรคประจำตัวเขากำเริบ แต่ก็ไม่ได้รับการเปลี่ยนอาหารที่เหมาะสมให้

“เราแจ้งเขาว่าเราเป็นเก๊าท์นะ มีคนอื่นที่เป็นด้วย แต่เขาก็จัดให้เหมือนกันหมด เน้นหนักไปที่ไก่กับไข่ในช่วงมื้อเช้ามื้อกลางวัน ส่วนกับข้าวมื้อเย็นส่วนใหญ่เขาจะเน้นอย่างง่าย ๆ ทำแกงทำอะไร เขาก็จะเน้นน้ำ พวกเนื้อก็แทบจะไม่เห็น…แกงหรือกับข้าวบางอย่างเหมือนกับเอาอะไรยัด ๆ ใส่ ๆ ไป ไม่อยากจะพูดให้รุนแรงนะ แต่เหมือนกับให้สัตว์เลี้ยงกิน”

ส่วนพรปภพแรงงานอีกคนในกลุ่มเล่าว่าสภาพแวดล้อมการทำงานเป็นไปตามความคาดหวัง แต่ที่ไม่เป็นคือเรื่องสภาพความเป็นอยู่และอาหารการกิน

“ตอนแรกบอกว่าจะกินดีอยู่ดี ได้กินตลอด อยากได้อะไรก็ขอได้ตลอด แต่ไก่ให้คนละ 1 น่อง ไข่คนละ 2 ลูก ในมื้อเช้าและมื้อกลางวัน (รวมกัน)”

อาหารที่นายจ้างจัดให้แรงงาน

ความเป็นจริงอีกอย่างที่แรงงานกลุ่มนี้ได้เจอคือปัญหาผลไม้ป่ามีน้อย ทำให้เก็บได้ไม่มากอย่างที่เคยรับฟังมาจากผู้ที่ชักชวนให้ทำงาน

อัศวเทพเล่าว่า “คนในแคมป์ 90 เปอร์เซ็นต์ได้ผลไม้น้อยมาก”

เขาบอกว่าก่อนจะเดินทางไปสวีเดนได้รับข้อมูลว่า “ยูร์ตรอน (คลาวด์เบอร์รี่) ได้แน่นอนวันละ 40-50 กิโลต่อคน แค่ยูร์ตรอนก็น่าจะปลดหนี้ได้แล้ว แต่พอไปถึงเก็บได้วันหนึ่งคนละ 4-6 กิโล…”

ส่วนเปิ้ลบอกว่า “ลูกยูร์ตรอนมันจะใช้วิธีเก็บแบบเดินเก็บทีละลูก มันไม่ได้อยู่เป็นกลุ่ม มันจะกระจัดกระจายกันไป ไม่เหมือนกับรูปที่เขาส่งให้เราดูที่มันขึ้นมาเต็มท้องทุ่งไปหมด มันไม่มี แบบนั้นยังไม่เจอเลย”

“มาแบบนี้เหมือนเราโดนหลอก เราโดนหลอกมาทั้งราคา และบอกว่าผลไม้เยอะ คนมาน้อย แต่ตามจริงพอไปถึงปุ๊บ คนเยอะมาก ผลไม้ก็ไม่ค่อยมี” เปิ้ลบอก

ประกันรายได้

แม้แรงงานไทยบางคนจะโชคดีมีเงินกลับบ้านนับแสนบาทตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน และเอกอัครราชทูตกล่าว แต่ไม่ใช่แรงงานที่บีบีซีไทยพูดคุยด้วยกลุ่มนี้

พวกเขาต่างหวังว่าอย่างน้อย ๆ นายจ้างจะปฏิบัติตามสัญญาจ้างงานที่ทำไว้กับพวกเขา โดยเฉพาะเรื่องการประกันรายได้ขั้นต่ำ ซึ่งกระทรวงแรงงานไทยได้ระบุเงื่อนไขข้อนี้ไว้ในมาตรการการเดินทางไปเก็บผลไม้ป่าในสวีเดน ฤดูกาลปี 2022 ที่นายจ้างต้องปฏิบัติตามโดยมีเนื้อหาว่า

“บริษัทนายจ้างสวีเดน/บริษัทนายจ้างในประเทศไทยต้องรับรองรายได้ขั้นต่ำรายเดือนให้คนงานไทย ตามที่สหภาพแรงงานส่วนท้องถิ่นแห่งสวีเดน (Swedish Municipal Workers’ Union หรือ Kommunal) ประกาศกำหนด ซึ่งสหภาพแรงงานฯ ประกาศรายได้ขั้นต่ำรายเดือนสำหรับฤดูกาลปี 2022 เป็นจำนวนไม่ต่ำกว่า 23,183 โครนาสวีเดน หรือคิดเป็นเงินไทยจำนวน 81,372 บาท”

ในหนังสือสัญญาจ้างงานของแรงงานคนหนึ่งที่บีบีซีไทยได้เห็น ระบุว่า “ลูกจ้างจะต้องได้รับค่าจ้างขั้นต่ำจำนวน 23,183 โครนนาสวีเดนต่อเดือน และรวมกับโบนัสวันหยุดอีกร้อยละ 13 ของอัตราค่าจ้าง โดยจะจ่ายไม่เกินวันที่ 25 ของเดือนถัดไป”

นี่จึงทำให้แรงงานคาดหวังว่าเงินขั้นต่ำที่พวกเขาจะได้จากการทำงาน 2 เดือนเศษจะอยู่ที่กว่า 160,000 บาท และเมื่อหักเงินที่บริษัทสำรองจ่ายไปให้ก่อน 130,000 บาท ซึ่งเป็นค่าจัดการต่าง ๆ เช่น ค่าตั๋วเครื่องบิน ค่าอาหาร ที่พัก ค่าเช่ารถ และค่าน้ำมันรถไปเก็บเบอร์รี่ เงินส่วนต่างที่เหลือก็จะได้เป็นกำไรกลับบ้าน แต่เมื่อโดนหักภาษีเข้าไปอีก พวกเขาแทบจะไม่เหลืออะไรเลยหรือถึงขั้นเป็นหนี้บริษัทนายหน้าหางานด้วยซ้ำ

หนังสือสัญญาจ้างงานที่แรงงานรายหนึ่งส่งให้บีบีซีไทยดู

จากการพูดคุยพบว่าแรงงานทั้งสี่มีสัญญาจ้างงานที่ระบุเงื่อนไขนี้เอาไว้เหมือนกัน และเมื่อทำงานจนครบกำหนด พวกเขากลับไม่ได้เงินตามที่ระบุไว้ในสัญญา

“ไม่มีเลยครับ ถามคนทั้งแคมป์ที่ไปร่วมงานด้วยกัน ไม่มีใครมีเงินเข้าวันที่ 25 ตามที่เขาระบุเลยสักคน” พรหมกานต์บอก

ด้านตัวแทนบริษัท สตาร์ โรยัล เซอร์วิสเซส ที่ไม่ยอมเปิดเผยชื่อชี้แจงกับบีบีซีไทยผ่านทางโทรศัพท์ เมื่อ 27 ก.ย. ว่าสัญญาที่ทำกับแรงงานกลุ่มนี้ไม่ได้เป็นการประกันเงินเดือน ก่อนที่พวกเขาจะเดินทางไปสวีเดน ได้มีการผ่านการอบรมแล้วว่า “เก็บมากได้มาก เก็บน้อยก็ได้น้อย ผลไม้ที่เก็บได้เป็นของเขาหมด แล้วเขาขายให้คนที่ออกวีซ่าให้ ถ้าคุณจะเอาผลไม้มาให้บริษัท แล้วเอาเป็นเงินเดือน ก็จะเป็นอีกเงื่อนไขหนึ่ง”

ข้อมูลนี้สอดคล้องกับคลิปเสียงที่แรงงานคนหนึ่งบันทึกไว้ขณะสนทนากับตัวแทนบริษัทว่า สัญญาจ้างงานที่ระบุเรื่องการรับประกันรายได้ขั้นต่ำนั้นเป็น “นิติกรรมอำพราง” เพื่อให้ทางการสวีเดนอนุมัติให้เข้าไปทำงานได้

บีบีซีไทยสอบถามเรื่องนี้ไปยังบริษัทอีกครั้งเมื่อ 11 ต.ค. เพื่อสอบถามเรื่องนี้ แต่พนักงานที่รับสายระบุว่า พนักงานที่ทราบเรื่องการทำสัญญาฉบับนี้ไม่อยู่

ทีมข่าวได้ติดต่อเพื่อขอความคิดเห็นจากนายสุชาติ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน แต่ในเบื้องต้นไม่ได้รับการติดต่อกลับ

line

คำชี้แจงจากสถานทูตไทยในสวีเดน

“การเอารัดเอาเปรียบพี่น้องแรงงาน คนยากคนจน เป็นเรื่องที่รับไม่ได้ ต้องมาช่วยๆ กันคนละไม้คนละมือค่ะ” กาญจนา ภัทรโชค เอกอัครราชทูต ณ กรุงสตอกโฮล์ม ชี้แจงเป็นอีเมลมาที่บีบีซีไทย โดยขยายความว่า

  • สถานทูตให้ความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดูแลแรงงานไทย โดยประสานงานกับทั้งหน่วยงานสวีเดน เช่น สหภาพแรงงานให้เข้าไปตรวจสอบสภาพความเป็นอยู่หากได้รับร้องเรียน ประสานงานกับโรงพยาบาลเมื่อมีคนเจ็บป่วย ในฝั่งไทยก็ประสานงานอย่างใกล้ชิดกับกรมการจัดหางาน แต่ละปีสถานทูตยังเดินทางไปพบกับหน่วยงานท้องถิ่นของสวีเดนในพื้นที่ที่มีแคมป์แรงงานไทยตั้งอยู่ สหภาพแรงงานของเมืองนั้น ๆ และบริษัทฝ่ายสวีเดน เพื่อให้รู้ว่าสถานทูตให้ความสำคัญต่อสวัสดิภาพของแรงงานไทยที่มาเก็บเบอร์รี่ในสวีเดน ซึ่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานและหน่วยงานอื่น ๆ เช่น กรมการแพทย์ ก็เพิ่งมาพบหารือกับหน่วยงานสวีเดนเพื่อย้ำในสิ่งเดียวกันนี้
  • แรงงานไทยเดินทางมาเก็บเบอร์รี่ในสวีเดนติดต่อกันมาหลายสิบปีแล้ว โดยมีจำนวนปีละประมาณ 4,000 – 7,000 คน เป็นรายได้สำคัญของทั้งแรงงานและครอบครัว ส่วนใหญ่มีประสบการณ์มาเก็บเบอร์รี่ติดต่อกันหลายปี ในอดีตมีปัญหามากเนื่องจากยังไม่มีระบบคุ้มครองแรงงานที่ดี ปัจจุบันระบบของสวีเดนดีขึ้นมากกว่าสมัยก่อน มีการประกันรายได้แตกต่างจากของฟินแลนด์ที่ยังไม่มี
  • แรงงานเก็บเบอร์รี่ในสวีเดนมีลักษณะเป็นแรงงานตามฤดูกาล ส่วนใหญ่มาทำงานทุกปีระหว่างเดือนกรกฎาคม – ตุลาคม กระจายอยู่ทั่วสวีเดน มีบริษัทไทยส่งมาและบริษัทสวีเดนรับช่วงต่อ โดยผ่านกรมการจัดหางาน และจะต้องยื่นสัญญา Collective Agreement ประกอบการขอวีซ่าจากสถานทูตสวีเดนที่กรุงเทพฯ ซึ่งจะระบุการคุ้มครองแรงงาน รายได้ขั้นต่ำที่จะได้รับทุกเดือนไม่ว่าจะป่วยจนไม่สามารถทำงานได้ (Guaranteed Pay) และมีการทำประกันสุขภาพก่อนเดินทาง เมื่อเจ็บป่วยจะถูกส่งตัวไปโรงพยาบาล สัญญานี้มีผลผูกพันตามกฎหมายโดยหากมีการทำผิดสัญญาจ้าง ลูกจ้างสามารถไปร้องเรียนต่อกรมการจัดหางานได้ และกรมการจัดหางานจะดูแลจัดการให้ลูกจ้างได้รับการคุ้มครองตามสัญญาว่าจ้าง หรือในระหว่างที่อยู่ที่สวีเดน หากร้องเรียนมาทางสถานทูต สถานทูตก็จะติดต่อสหภาพของคอมมูนเพื่อให้เข้าไปตรวจสอบดูแล แต่ละปีสถานทูตจะแจ้งปัญหาและช่องโหว่ ตามที่ได้รับทราบจากที่พี่น้องแรงงานแจ้งมา และมีข้อเสนอแนะไปยังส่วนกลาง โดยเฉพาะกรมการจัดหางาน เพื่อพิจารณาปรับปรุงระบบการดูแลแรงงานไทยที่มาเก็บเบอร์รี่ในสวีเดนให้ดีขึ้นในปีต่อ ๆ ไปด้วย
  • ระบบของสวีเดนมีการพัฒนาเพื่อคุ้มครองแรงงานมากขึ้นจากในอดีต คือ มีระบบประกันรายได้ หากมีการกระทำผิดสัญญาจ้าง ก็ถือเป็นการผิดกฎหมายที่ต้องเอาผิดกันต่อไป และกรมการจัดหางานก็พร้อมที่จะช่วยสนับสนุนดูแลพี่น้องแรงงานไทยเพื่อไม่ให้ถูกเอารัดเอาเปรียบ ข้อแนะนำพี่น้องแรงงานคือ การจะมาเก็บเบอร์รี่ควรติดต่อผ่านกรมจัดหางาน เลือกมากับบริษัทที่น่าเชื่อถือและดำเนินงานมานานและไม่มีประวัติเสียหาย อ่านและศึกษาสัญญาว่าจ้างให้ถี่ถ้วน สอบถามเรียนรู้จากผู้ที่เคยมาและมีประสบการณ์เชี่ยวชาญแล้ว หากมีปัญหาในระหว่างอยู่ที่สวีเดน ติดต่อสถานทูตและกรมการจัดหางาน เมื่อกลับไทยแล้ว หากปัญหายังคั่งค้างอยู่ ติดต่อกรมการจัดหางานเพื่อให้ช่วยเหลือ ปัญหาส่วนหนึ่งที่แรงงานติดใจคือเรื่องรายได้รายจ่ายไม่ชัดเจน ดังนั้น เราต้องบันทึกหลักฐานการเก็บเบอร์รี่ของเราในแต่ละวันให้ชัดเจนถี่ถ้วนเอาไว้เป็นหลักฐานยืนยันกับนายจ้างได้
line

ทำงานไม่มีวันหยุด

สำหรับเงื่อนไขเวลาทำงานนั้น ในสัญญาระบุว่า “โดยปกติชั่วโมงทำงานคือ 40 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ คือตั้งแต่วันจันทร์ถึงศุกร์ เวลาทำงาน 8 ชั่วโมงต่อวัน”

ทว่าแรงกดดันว่าจะเก็บผลไม้ไม่ได้มากพอหักลบกลบหนี้กับบริษัททำให้แรงงานเหล่านี้ต้องทำงานวันละไม่ต่ำกว่า 10 ชั่วโมง โดยแทบไม่มีวันหยุด เพื่อให้ได้เงินกำไรกลับบ้าน

พรหมกานต์ เล่าว่า “การทำงานเชื่อว่าไม่ต่ำกว่า 10 ชม. รวมเวลาเดินทาง อีกอย่างต้องพยายามทำยอดผลไม้ให้ได้ในแต่ละวัน เพราะทางบริษัทบอกว่า เราไม่มีตัวการันตีเลยว่าจะได้เงินกลับไปเยอะหรือน้อย เราจึงต้องทำยอดผลไม้ให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ ทำกันแบบไม่มีวันหยุด ถ้าจะหยุดจริง ๆ คือต้องเจ็บต้องป่วย”

“เราไปก็ทำเต็มที่นะคะ คือไม่ได้หยุด เจ็บป่วยเราก็ต้องทำ ฝนตกก็ต้องทำ คือถ้าเราไม่ไปเขาก็ไม่ได้ห้ามนะว่าจะหยุด แต่จะพูดว่า ยังเป็นหนี้นะ ยังไม่หมดหนี้นะ แต่พอเราถามก็ไม่ได้คำตอบที่ชัดเจนว่ายังเป็นหนี้เท่าไหร่ เป็นหนี้อะไรยังไง” เปิ้ลบอก

ป่าที่แรงงานเข้าไปเก็บเบอร์รี่

สภาพกายและใจที่ย่ำแย่

หลังจากเกิดปัญหาขึ้น แรงงานกลุ่มนี้ได้ติดต่อขอความช่วยเหลือไปที่ จิตรา คชเดช นักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิแรงงาน และผู้ประสานงานกลุ่มสหกรณ์คนงาน TRY ARM ซึ่งอาศัยอยู่ในสวีเดน และช่วยประสานเรื่องกับสถานเอกอัครราชทูตไทยในกรุงสตอกโฮล์มให้แจ้งเรื่องต่อกรมการจัดหางาน ของกระทรวงแรงงาน อันเป็นหน่วยงานที่รับผิดชอบเรื่องนี้โดยตรง

แรงงานแจ้งว่าขณะนี้ เรื่องไปถึงกรมการจัดหางานแล้ว และนายจ้างขอเวลาถึงสิ้นเดือนตุลาคมนี้ เพื่อสรุปยอดว่าแรงงานแต่ละคนจะได้ค่าแรงคนละเท่าไรและจะมีการโอนเงินให้ตามลำดับ

แรงงานหลายคนยอมรับว่าการไปทำงานที่สวีเดนครั้งนี้ส่งผลกระทบต่อสภาพร่างกายและจิตใจของพวกเขาเป็นอย่างมาก ทั้งการทำงานหนัก รวมทั้งความรู้สึกเครียดและผิดหวังเพราะต่างคนต่างคาดหวังว่าจะได้เงินกลับบ้านมาตามสัญญา

“ผิดหวังจริง ๆ ค่ะ เราไปเราก็หวังว่าจะได้เงินก้อนมา อย่างไม่มากก็คนละห้าหกหมื่นก็ยังดี… แต่พอมาได้ยินยอด [ผลไม้ที่เก็บได้] ยอดเป็นหนี้ด้วย ไม่ได้ตังค์ด้วย มันท้อเหมือนกันค่ะ” เปิ้ลบอก

“[สภาพจิตใจ] แย่ค่ะ ยังไม่กล้ากลับบ้านเลย ยังอาศัยกับน้อง ไม่กล้ากลับบ้านไปหาแม่หาครอบครัวเลย เพราะทุกคนรู้ว่าเราไปเราต้องมีเงินกลับมา แต่นี่คือ เงินไม่ได้ และยอดหนี้ก็ยังได้ยินอยู่…”

อัศวเทพบอกว่า “มันก็มีที่เขา [บริษัท] จะพูดโอเวอร์มากเกินไป คนหนึ่งได้ 3-4 แสนกลับมา แต่พอไปถึงจริง ๆ คนในแคมป์ 90 เปอร์เซ็นต์แทบไม่ได้เงินกลับมาเลย ได้ก็คือน้อยนิดมาก ๆ”

“สัญญามันสวยหรูสุด ๆ แต่พอถึงจริง ๆ ทำไม่ได้สักข้อเลย…เขาโฆษณาเกินจริง แล้วแบบนี้มันเข้าข่ายค้ามนุษย์หรือเปล่าครับแบบนี้”

เมื่อถามอัศวเทพว่าเขาอยากเตือนคนที่คิดจะไปเก็บเบอร์รีที่สวีเดนในปีข้างหน้าว่าอย่างไร

“ผมก็คงต้องพูดตามตรง ตามที่ผมเจอ “ถ้ายากตายก็มา [เก็บเบอร์รี่ที่] สวีเดน”

“ผมไม่อยากให้คนรุ่นหลังผมต้องเจออะไรแย่ ๆ แบบนี้”

……

ข่าว บีบีซี ไทย ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ ประชาชาติธุรกิจ เป็นความร่วมมือของสององค์กรข่าว

แท็กที่เกี่ยวข้อง

สวีเดน