Mobile Stroke Unit รักษาเบ็ดเสร็จในรถคันเดียว-

โรคหลอดเลือดสมอง (stroke) เป็นปัญหาสำคัญของโลก เป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 1 ในประเทศรายได้น้อยและรายได้ปานกลาง สำหรับในประเทศไทย ในประชากร 1 แสนคน พบผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองสูงถึง 1,880 คน จากผลการศึกษากลุ่มตัวอย่างกว่า 1,000 รายในสถานพยาบาลทั่วประเทศ ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตันเฉียบพลันมีอัตราการเสียชีวิตร้อยละ 5 และพิการถึงร้อยละ 70

ศ.ดร.นพ.ประสิทธิ์ วัฒนาภา คณบดีคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ม.มหิดล กล่าวว่า เวลาเป็นปัจจัยสำคัญที่สุดในการรักษาโรคหลอดเลือดสมองตีบตันหรืออุดตันเฉียบพลัน (hyperacute period) จากการศึกษา พบว่าถ้าสามารถแก้ไขการอุดตันในหลอดเลือดสมองได้ทันเวลา เซลล์ประสาทในบริเวณที่ขาดเลือดไปเลี้ยงจะสามารถฟื้นตัวกลับมาทำงานได้ปกติ ซึ่งส่งผลให้อัตราการเสียชีวิตหรือพิการลดลง

แนวทางการรักษาผู้ป่วยหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตันเฉียบพลันที่มีอาการรุนแรง ซึ่งเกิดจากหลอดเลือดใหญ่อุดตันไม่เกิน 8 ชั่วโมง รวมทั้งมีเนื้อสมองส่วนที่ดีเหลืออยู่มากพอ คือการให้ยาสลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำภายใน 4.5 ชั่วโมง ควบคู่กับการใส่สายสวนเพื่อเปิดหลอดเลือด ส่วนผู้ป่วยในกลุ่มที่ไม่สามารถให้ยาได้ใน 4.5 ชั่วโมง จะใส่สายสวนเพื่อเปิดหลอดเลือดเพียงอย่างเดียว

“อย่างไรก็ตาม ในประเทศไทยการให้บริการด้านการรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตันเฉียบพลันยังมีข้อจำกัดอยู่มาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งการรักษาโดยการใช้สายสวนเพื่อเปิดหลอดเลือด ต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญที่มีประสบการณ์ร่วมกับทีมสนับสนุนหลายฝ่ายที่มีความพร้อมสูง รวมทั้งใช้อุปกรณ์และสายสวนที่มีราคาแพง จึงทำให้สามารถทำได้เพียงโรงพยาบาลโรงเรียนแพทย์บางแห่งที่มีความพร้อมสูง หรือโรงพยาบาลเอกชนขนาดใหญ่เท่านั้น” ศ.ดร.นพ.ประสิทธิ์กล่าว

ด้วยข้อจำกัดในการรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตันเฉียบพลัน ซึ่งส่งผลต่อโอกาสรอดชีวิตของผู้ป่วย โรงพยาบาลศิริราชจึงได้ร่วมมือกับพันธมิตรจัดทำโครงการนำร่องต้นแบบรถพยาบาลเคลื่อนที่รักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองเฉียบพลัน (Siriraj Mobile Stroke Unit) เป็นโครงการนำร่องเพื่อเพิ่มโอกาสการเข้าถึงการรักษาในระยะฉุกเฉินให้กับผู้ป่วย ลดระยะเวลาการรักษา เพื่อลดอัตราตายหรือพิการของผู้ป่วย เพิ่มประสิทธิภาพในการคัดกรองผู้ป่วยที่มีอาการทางระบบประสาทเฉียบพลัน

รศ.นพ.ยงชัย นิละนนท์ ประธานศูนย์โรคหลอดเลือดสมองศิริราช ให้รายละเอียดการใช้บริการรถพยาบาลเคลื่อนที่ว่า หากมีอาการหรือพบผู้มีอาการให้โทร.แจ้ง 1669 เข้าศูนย์เอราวัณ ทางศูนย์จะคัดกรองแล้วแจ้งต่อไปยังหน่วยบริการการแพทย์ฉุกเฉิน (EMS) ในเขตที่ดูแลเพื่อให้เข้าไปรับผู้ป่วยเพื่อตรวจคัดกรองอาการ และนำผู้ป่วยมาที่สถานีบริการน้ำมัน ปตท. ขณะเดียวกันทางศูนย์เอราวัณจะแจ้งหน่วยรักษาอัมพาตเคลื่อนที่ รพ.ศิริราช (Siriraj Mobile Stroke Unit) ที่มีผู้เชี่ยวชาญโรคหลอดเลือดสมองเป็นผู้รับสายและซักถามอาการ และตามทีมแพทย์ พยาบาล นักรังสีการแพทย์ และพนักงานขับรถ ให้ออกปฏิบัติการรับผู้ป่วย เพื่อทำการรักษาในรถ Mobile Stroke Unit ที่สถานีบริการน้ำมัน ปตท. ตามที่ประสานงานไว้

ภายในรถพยาบาลเคลื่อนที่ แพทย์จะตรวจร่างกายผู้ป่วย ตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง และตรวจเลือดที่จำเป็น เพื่อตัดสินการรักษาเบื้องต้น ระบบจะส่งต่อข้อมูลปรึกษาทางไกลกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญและเตรียมความพร้อมกระบวนการรักษาในโรงพยาบาลต้นทาง

ในกรณีที่มีข้อบ่งชี้ แพทย์จะให้ยาสลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำในรถทันที เพื่อเปิดหลอดเลือดที่อุดตันโดยเร็วที่สุด หากได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมองเฉียบพลันทั้งแตกและตีบ จะนำผู้ป่วยส่งหอผู้ป่วย Acute Stroke Unit ของโรงพยาบาลศิริราช

สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการหลอดเลือดสมองตีบ และไม่มีข้อห้ามในการให้ยา rtPA (ยาสลายลิ่มเลือด) จะทำการให้ยาสลายลิ่มเลือดบนรถพยาบาลก่อนนำส่งโรงพยาบาล แต่ถ้าผู้ป่วยไม่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมอง จะนำผู้ป่วยส่งหน่วยตรวจโรคแพทย์เวร-ฉุกเฉิน เพื่อดำเนินการตามความเหมาะสม ส่วนกรณีที่สามารถวินิจฉัยว่าผู้ป่วยไม่ได้เป็นโรคหลอดเลือดสมองตั้งแต่ก่อนรับขึ้นรถ หน่วยบริการการแพทย์ฉุกเฉิน (EMS) หรือมูลนิธิจะนำตัวผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลต้นสังกัด

ด้าน รศ.นพ.วิศิษฎ์ วามวาณิชย์ ผู้อำนวยการ โรงพยาบาลศิริราช ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า ในการใช้บริการนี้ผู้ป่วยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่มจากสิทธิ์ประกันสุขภาพพื้นฐาน ส่วนพื้นที่ให้บริการนั้นจะให้บริการในพื้นที่ 4 เหลี่ยม ขอบเขตพื้นที่ทิศเหนือที่ถนนเลียบคลองมหาสวัสดิ์ ทิศตะวันออกที่ถนนราชพฤกษ์ ทิศใต้ที่ถนนเพชรเกษม และทิศตะวันตกที่ถนนพุทธมณฑลสาย 4 โดยมีระยะเวลาโครงการนำร่อง 3 เดือน ทางโครงการจะเก็บข้อมูลต่าง ๆ ไปประเมินผล พิจารณาข้อดี-ข้อเสีย นำเสนออีกครั้งว่าคุ้มค่าหรือไม่ ถ้าใช้ได้ผลดีในพื้นที่นำร่องจะขยายไปให้บริการในพื้นที่อื่น ๆ ต่อไป และจะจัดซื้อรถ Mobile Stroke Unit เพิ่ม

ณ ตอนนี้ โรงพยาบาลศิริราชเป็นโรงพยาบาลแรกของภาครัฐที่บุกเบิกการสร้างต้นแบบการรักษาด้วยหน่วยรักษาอัมพาตเคลื่อนที่ ในอนาคตถ้ามีโรงพยาบาลรัฐในส่วนภูมิภาคนำแนวทางนี้ไปใช้ ก็เป็นเรื่องน่ายินดีของประชาชนที่จะเข้าถึงการรักษาพยาบาลได้ทันท่วงทีมากขึ้น เพิ่มโอกาสการรักษาและลดอัตราการเสียชีวิต

รับข่าวสาร ผ่านแฟนเพจเฟซบุ๊ก ประชาชาติธุรกิจออนไลน์ อย่าลืมกดติดตาม
และกดปุ่ม See first (เห็นโพสต์ก่อน)
www.facebook.com/PrachachatOnline
ทวิตเตอร์ @prachachat

ติดตามอ่านข่าวสารจากประชาชาติออนไลน์ ทันสมัย-ทันใจ
ดาวน์โหลดผ่านแอปพลิเคชั่น >> Prachachat << ได้แล้ววันนี้
ทั้งระบบ ios และ android

อ่านประชาชาติธุรกิจ ทั้งฉบับผ่าน e-Newspaper
ได้ที่แอปพลิเคชั่น Ookbee เลือก “ประชาชาติ”