คอลัมน์ : Pawoot.com ผู้เขียน : ภาวุธ พงษ์วิทยภานุ
ในยุคที่ “ข้อมูล” คืออาวุธสำคัญ และ “โลกออนไลน์” กลายเป็นสนามรบแนวใหม่ หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า “IO” หรือ Information Operation แต่ยังไม่แน่ใจว่ามันหมายถึงอะไร ใช้ทำอะไร และจะรู้ได้อย่างไรว่าข้อมูลที่เรากำลังเสพอยู่เป็นของจริง หรือถูกจัดฉากขึ้นมา บทความนี้จะพาคุณถอดรหัสกลยุทธ์ IO แบบเจาะลึก เข้าใจง่าย พร้อมแนวทางสังเกตเพื่อไม่ตกเป็นเหยื่อของปฏิบัติการข้อมูล
Information Operation (IO) หรือการปฏิบัติการด้านข้อมูล คือกระบวนการจัดการข้อมูลบนโลกออนไลน์อย่างมีระบบ เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์บางอย่าง เช่น สร้างภาพ สร้างความเชื่อ สนับสนุน หรือทำลายเป้าหมายบางคนหรือบางกลุ่ม ซึ่งไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่มี “ทีม” และ “ยุทธศาสตร์” ชัดเจนเบื้องหลัง
ทีม IO ถูกจัดตั้งอย่างเป็นระบบ มีทั้งฝ่ายวางแผนยุทธศาสตร์และฝ่ายปฏิบัติการจริงในโลกออนไลน์ โดยจะมีการสร้างบัญชีโซเชียลมีเดียหลายบัญชีเพื่อกระจายภารกิจ เช่น สร้างโพสต์โจมตีหรือสนับสนุนเป้าหมาย คอยคอมเมนต์ปลุกปั่นสร้างกระแส หรือแชร์ข่าวปลอมในกลุ่มเฉพาะ
หนึ่งในเทคนิคหลักของ IO คือ การติดตามบุคคลเป้าหมาย ซึ่งในบางกรณีมีความรุนแรงถึงขั้น Brute Force หรือการแฮกบัญชีโซเชียลมีเดีย โดยใช้ข้อมูลพื้นฐานอย่างเบอร์ โทร. อีเมล์ หรือวันเกิด ที่เป้าหมายเคยใช้สมัครบริการออนไลน์ต่าง ๆ มาผสมผสานและสุ่มรหัสผ่านเพื่อเข้าถึงบัญชี ตัวอย่าง เช่น คนส่วนใหญ่มักใช้เบอร์โทรศัพท์หรือวันเกิดเป็นรหัสผ่าน ซึ่งทำให้คาดเดาง่ายมาก แฮกเกอร์จะนำข้อมูลเหล่านี้ไปทดลองยิงเข้าไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะเจอรหัสที่ถูกต้อง วิธีป้องกันที่แนะนำ คือ เปิดระบบยืนยันตัวตน 2 ชั้น (2FA) เช่น
– OTP ผ่าน SMS
– Pop-up ยืนยันตัวตนบนมือถือ เหมือนกับของ Google ที่จะให้กดตัวเลขที่การ Log in จากอีกเครื่อง
– เปิด Authenticator ที่มีรหัสเปลี่ยนทุก 5-7 วินาที
ข้อมูลในโลกออนไลน์มีมากมาย แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าข้อมูลไหนคือของจริง ข้อมูลไหนคือกับดัก IO ผมขอแนะนำวิธีสังเกตแบบง่าย ๆ ดังนี้
1.สังเกตเนื้อหา โพสต์ IO มักออกแบบมาเพื่อกระตุ้นอารมณ์ เช่น ความโกรธ ความเกลียดชัง เป็นโพสต์ที่โน้มน้าวให้คน “รู้สึก” แทนที่จะ “รู้จริง” ขาดการอ้างอิงแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้
2.สังเกตบัญชีผู้โพสต์ บัญชีที่มีลักษณะน่าสงสัย เช่น เพิ่งสมัครใหม่ รูปโปรไฟล์ดูไม่จริง ไม่มีประวัติหรือโพสต์อื่น ๆ คนติดตามน้อย โพสต์เนื้อหาซ้ำกับหลายบัญชีแบบเป๊ะ ๆ
3.สังเกตพื้นที่เผยแพร่ IO มักไม่เผยแพร่ในวงกว้างเพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจจับ แต่จะเจาะกลุ่ม เช่น ห้อง LINE ที่มีสมาชิกจำนวนมาก หรือ Facebook Group ที่สนใจเรื่องใดเรื่องหนึ่งเฉพาะ
การปฏิบัติการ IO ไม่ได้เกิดแค่ในประเทศไทย แต่ยังเกิดขึ้นทั่วโลก เช่น รัสเซีย ช่วงเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐ ปี 2016 มีการใช้บัญชีปลอมใน Facebook และ Twitter สร้างข่าวปลอมเพื่อโจมตี Hillary Clinton และสนับสนุน Donald Trump หรือแม้แต่จีน ในช่วงปี 2019-2020 ระหว่างการประท้วงในฮ่องกง มีการสร้างบัญชีปลอมจากฝั่งจีนเพื่อนำมาใช้โจมตีผู้ประท้วง โดยกล่าวหาว่าเป็นผู้ก่อการร้ายและได้รับเงินสนับสนุนจากต่างชาติ
IO หรือ Information Operation ไม่ใช่แค่การโพสต์เล่น ๆ แต่คือกระบวนการวางแผนและปฏิบัติอย่างเป็นระบบ เพื่อควบคุมความคิด ความรู้สึก และทัศนคติของผู้คนในโลกออนไลน์ แม้จะไม่สามารถหยุด IO ได้ทั้งหมด แต่การรู้เท่าทัน วิเคราะห์ข้อมูลอย่างมีวิจารณญาณ และรู้จักเครื่องมือป้องกันตัวเอง เช่น 2FA คือกุญแจสำคัญในการไม่ตกเป็นเหยื่อของกระแสข่าวลวง