พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ 10 ปีย้อนหลัง พระโคกินอะไรบ้าง

พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ 10 ปีย้อนหลัง พระโคกินอะไรบ้าง เปิดคำทำนายของกิน 7 สิ่ง และการเสี่ยงทายผ้านุ่ง

กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ระบุว่า พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เป็นพิธีการเพื่อความเป็นสิริมงคลและบำรุงขวัญเกษตรกร กำหนดจัดขึ้นในเดือนหก (พฤษภาคม) ของทุกปี

ช่วงเวลานี้เป็นระยะเหมาะสมที่จะเริ่มต้นการทำนา อันเป็นอาชีพหลักของประชาชนคนไทย แต่ไม่ได้กำหนดวันที่แน่นอนไว้เหมือนกับวันในพระราชพิธีอื่น ส่วนจะเป็นวันใดในเดือนหกที่มีฤกษ์ยามที่เหมาะสมต้องตามประเพณีก็ให้จัดขึ้นในวันนั้น

พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ มี 2 พระราชพิธีรวมกัน คือ “พระราชพิธีพืชมงคล” ซึ่งเป็นพิธีสงฆ์ ประกอบพระราชพิธีวันแรกในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม และ “พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ” ซึ่งเป็นพิธีพราหมณ์ และประกอบพระราชพิธีในวันรุ่งขึ้น ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวง

สำหรับปี 2568 พระราชพิธีพืชมงคลจัดขึ้นในวันที่ 8 พฤษภาคม ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง และพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ จัดขึ้นวันที่ 9 พฤษภาคม ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวง

พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เป็นพระราชพิธีที่มีมาตั้งแต่โบราณ ครั้งกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี ซึ่งในสมัยกรุงสุโขทัยนั้น พระมหากษัตริย์ไม่ได้ลงมือไถนาเอง เป็นแต่เพียงเสด็จไปเป็นองค์ประธานในพระราชพิธีเท่านั้น

ในสมัยกรุงศรีอยุธยา พระมหากษัตริย์ไม่ได้เสด็จไปเป็นองค์ประธาน เหมือนกับสมัยกรุงสุโขทัย และจะทรงจำศีลเงียบ 3 วัน แต่จะมอบอาญาสิทธิ์ให้เจ้าพระยาจันทกุมารเป็นผู้แทนพระองค์ ซึ่งวิธีนี้ได้ใช้ตลอดมาถึงปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา

สำหรับสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ได้มีการประกอบพระราชพิธีนี้มาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 แต่ผู้ทำการแรกนาเปลี่ยนเป็นเจ้าพระยาพลเทพ คู่กันกับการยืนชิงช้า แต่พอถึงรัชกาลที่ 3 ให้ถือว่าผู้ใดยืนชิงช้าผู้นั้นเป็นผู้แรกนา

ในสมัยรัชกาลที่ 4 ได้ทรงโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้จัดมีพิธีสงฆ์เพิ่มขึ้นในพระราชพิธีต่าง ๆ ทุกพิธี ดังนั้น พระราชพิธีพืชมงคลจึงได้เริ่มมีขึ้นแต่บัดนั้นมา โดยได้จัดรวมกับพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ และมีชื่อเรียกรวมกันว่า “พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ”

การเสี่ยงทายผ้านุ่ง

ในพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ จะมี “การตั้งสัตยาธิษฐานหยิบผ้านุ่งแต่งกาย” (การเสี่ยงทายผ้านุ่ง)

“ผ้านุ่งแต่งกาย” คือ ผ้านุ่งซึ่งเป็นผ้าลาย มีด้วยกัน 3 ผืน คือ สี่คืบ ห้าคืบ และหกคืบ วางเรียงบนโตกมีผ้าคลุม เพื่อให้พระยาแรกนาตั้งสัตยาธิษฐานหยิบ หากหยิบได้ผ้าผืนใด ให้นุ่งผืนนั้นทับผ้านุ่งผืนเดิมอีกชั้นหนึ่งเพื่อเตรียมออกแรกนา โดยผ้านุ่งนี้ ถ้าหยิบได้ผืนใดก็จะมีคำทำนายไปตามนั้น ดังนี้

หยิบได้ผ้า 4 คืบ พยากรณ์ว่า น้ำจะมากสักหน่อย นาในที่ดอนจะได้ผลบริบูรณ์ดี นาในที่ลุ่มอาจจะเสียหายบ้าง ได้ผลไม่เต็มที่

หยิบได้ผ้า 5 คืบ พยากรณ์ว่า น้ำในปีนี้จะมีปริมาณพอดี ข้าวกล้าในนาจะได้ผล บริบูรณ์ และผลาหาร มังสาหาร จะอุดมสมบูรณ์ดี

หยิบได้ผ้า 6 คืบ พยากรณ์ว่า น้ำจะน้อย นาในที่ลุ่มจะได้ผลบริบูรณ์ดี แต่นาในที่ดอนจะเสียหายบ้าง ได้ผลไม่เต็มที่

เสี่ยงทายของกิน 7 สิ่ง ตั้งเลี้ยงพระโค

นอกจากการเสี่ยงทายผ้านุ่งแล้ว ในพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ยังมี “การเสี่ยงทายของกิน 7 สิ่ง” ที่ตั้งเลี้ยงพระโค โดยมีข้าว ข้าวโพด ถั่วเขียว งา เหล้า น้ำ และหญ้า ถ้าพระโคกินสิ่งใดก็จะมีคำทำนายไปตามนั้น ดังนี้

• พระโคกินข้าวหรือข้าวโพด พยากรณ์ว่า ธัญญาหาร ผลาหาร จะบริบูรณ์ดี
• พระโคกินถั่วหรืองา พยากรณ์ว่า ผลาหาร ภักษาหาร จะอุดมสมบูรณ์ดี
• พระโคกินน้ำหรือหญ้า พยากรณ์ว่า น้ำท่าจะบริบูรณ์พอสมควร ธัญญาหาร ผลาหาร ภักษาหาร มังสาหารจะอุดมสมบูรณ์
• พระโคกินเหล้า พยากรณ์ว่า การคมนาคมจะสะดวกขึ้น การค้าขายกับต่างประเทศดีขึ้น ทำให้เศรษฐกิจรุ่งเรือง

10 ปีย้อนหลัง พระโคกินอะไรบ้าง

• ปี 2558 พระโคฟ้า พระโคเลิศ กินหญ้า
• ปี 2559 พระโคเพิ่ม พระโคพูล กินข้าว ข้าวโพด งา น้ำ หญ้า และเหล้า
• ปี 2560 พระโคเพิ่ม พระโคพูล กินข้าว ข้าวโพด หญ้า
• ปี 2561 พระโคพอ พระโคเพียง กินน้ำ หญ้า เหล้า
• ปี 2562 พระโคเพิ่ม พระโคพูล กินข้าว น้ำ หญ้า
• ปี 2563 งดจัดพระราชพิธีเนื่องจากสถานการณ์โควิด-19
• ปี 2564 งดจัดพระราชพิธีเนื่องจากสถานการณ์โควิด-19
• ปี 2565 พระโคเพิ่ม พระโคพูล กินน้ำ หญ้า ถั่ว เหล้า
• ปี 2566 พระโคพอ พระโคเพียง กินหญ้า เหล้า
• ปี 2567 พระโคพอ พระโคเพียง กินน้ำ หญ้า เหล้า