“6 ทักษะ” สำหรับอนาคต –

คอลัมน์ ถามมา-ตอบไป สไตล์คอนซัลต์

โดย อภิวุฒิ พิมลแสงสุริยา สลิงชอท กรุ๊ป

ทุกวันนี้โลกเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว กระแสการทำลายล้างโดยเทคโนโลยี (technology disruption) กำลังถูกพูดถึงกันอย่างหนาหู จนกลายเป็นกระแสที่สร้างความตื่นตระหนกไปทั่ว

โดยเฉพาะการปรับตัวเพื่อรับมือกับความก้าวหน้าทางด้านดิจิทัล (digital transformation) จนกลายเป็นวาระสำคัญสำหรับทุก ๆ องค์กร

ปัญญาประดิษฐ์ (AI) จะมาแย่งงานมนุษย์ได้จริงหรือ ? ต่อไปคนจะตกงานกันมากมายเพราะหุ่นยนต์สามารถทำแทนได้จริงรึเปล่า ? สิ่งเหล่านี้เป็นคำถามที่ทุกคนต้องการคำตอบ

ในฐานะที่ปรึกษา ซึ่งผมทำงานกับหลากหลายองค์กรทั้งในประเทศไทย และประเทศแถบ ๆ อินโดจีน รวมทั้งยังมีโอกาสร่วมงานกับพันธมิตรทางธุรกิจในต่างประเทศอีกหลายแห่ง ทีมงานทั้งหมดเคยนั่งถกกันถึงความท้าทายเหล่านี้และมีข้อสรุปว่า มนุษย์กับเทคโนโลยียังคงต้องพึ่งพาอาศัยกัน ไม่มีสิ่งใดจะสามารถทดแทนอีกสิ่งหนึ่งได้ร้อยเปอร์เซ็นต์

แต่ปัญหาอยู่ที่ว่าใครจะปรับตัวเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงได้มากน้อย และรวดเร็วเพียงใดมากกว่า

ทักษะหลายอย่างที่เคยเป็นสิ่งจำเป็น และมีประโยชน์มากสำหรับคนทำงาน อย่างเช่น ความสามารถทางด้านภาษาต่างประเทศ อาจไม่สำคัญอีกต่อไปในอนาคต เพราะปัญญาประดิษฐ์จะช่วยให้เราสื่อสารกันได้ ด้วยความสนใจใคร่รู้ว่าในอนาคตอีกสัก 10-20 ปีข้างหน้า ทักษะใดเป็นสิ่งจำเป็นที่มนุษย์ต้องมีเพื่อที่จะอยู่รอด และเติบโตต่อไปในยุคดิจิทัล ผมจึงรวบรวมทีมงานวิจัยหลายชีวิตในบริษัทสลิงชอททำการศึกษา ค้นคว้า และวิเคราะห์ข้อมูลจากงานวิจัย 7 ชิ้น ซึ่งจัดทำขึ้นโดยสถาบันที่มีความชำนาญ และมีชื่อเสียงระดับโลก เช่น งานวิจัยของมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด ประเทศอังกฤษ ที่เก็บข้อมูลจากคนทำงานมากกว่า 700 วิชาชีพในองค์กรทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และรัฐวิสาหกิจ จาก 30 ประเทศทั่วโลก

งานวิจัยของ องค์กรเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ (OECD) ที่เก็บข้อมูลจากประเทศสมาชิกจำนวน 36 ประเทศ ซึ่งมีมูลค่าทางเศรษฐกิจรวมกันมากกว่า 80% ของโลก และงานวิจัยของสถาบัน PEARSON, NESTA, Oxford Martin School ที่สำรวจความคิดเห็นของนักอนาคตวิทยา (futurist) ที่มีชื่อเสียงหลายคน เพื่อค้นหาว่าอะไรคือทักษะสำคัญสำหรับปี 2030 เป็นต้น

เมื่อได้ข้อมูลเบื้องต้น จึงนำมาสังเคราะห์ร่วมกับทีมที่ปรึกษาผู้มากประสบการณ์ของบริษัทอีกหลายท่าน จนตกผลึกออกมาได้ 6 ทักษะสำคัญ สำหรับรับมือกับการเปลี่ยนแปลงในยุคที่เทคโนโลยีกลายส่วนหนึ่งของชีวิตมนุษย์

ความสามารถในการใช้ข้อมูลที่หลากหลายรอบด้านมาสร้างทางเลือก และใช้ในการตัดสินใจ (complex problem solving)-เมื่อก่อนเวลาจะทำอะไรที ต้องวิ่งหาข้อมูลกันจนขาขวิด ถ้าจวนตัวคิดไม่ออกบอกไม่ถูกเวลานายถาม คำตอบง่าย ๆ คือข้อมูลไม่พอ หรือไม่มีข้อมูล แค่นี้เรื่องก็จบ

แต่ทุกวันนี้มีข้อมูลมีมากเกินไป จนไม่รู้ว่าจะหยิบตรงไหนมาใช้ให้เป็นประโยชน์ แม้สมองกลจะสามารถประมวลผลข้อมูลจำนวนมหาศาลแทนมนุษย์ได้ แต่ AI ยังตอบแทนมนุษย์ไม่ได้ว่า ข้อมูลส่วนไหนเป็นประโยชน์ และส่วนไหนควรตัดทิ้งไป

ความสามารถในการคิด วิเคราะห์ และจับประเด็น (critical thinking)-ปัญญาประดิษฐ์อาจช่วยมนุษย์ได้หลายอย่าง แต่การคิดวิเคราะห์ (analyze) การคิดสังเคราะห์ (sythesize) และการตัดสินใจโดยต้องใช้วิจารณญาณ ยังเป็นสิ่งที่ต้องอาศัยสมองของมนุษย์อยู่ดี

ยานยนต์ไร้คนขับ สามารถตัดสินใจได้ในระดับหนึ่งว่ารถควรไป หรือควรหยุดเมื่อเจอสัญญาณไฟจราจร แต่เมื่อพบกับสถานการณ์คับขัน อย่างเช่นต้องเลือกระหว่างชนหมากับเบรกแล้วรถคันหลังชนท้าย สมองกลยังตัดสินใจผิดหลายต่อหลายครั้ง คนจึงยังสำคัญในเรื่องนี้

ความสามารถในการคิดสร้างสรรค์ (creative intelligence)-หุ่นยนต์ และสมองกลไม่มีหัวใจ แม้อาจคิดสร้างสรรค์อะไรใหม่ ๆ ได้บ้าง อย่างเช่น เครื่องจักรที่เรียนรู้ด้วยตัวเอง (machine learning) สามารถแต่งเพลงที่มีท่วงทำนอง และกลิ่นอายของวงเดอะบีเทิลส์อย่างเพลง Daddy’s Car ได้ แต่ก็ต้องอาศัยการเรียนรู้อย่างเป็นรูปแบบ (pattern)

หากต้องคิดอะไรใหม่ ๆ ที่ไม่เคยมีมาก่อนในโลก อย่างเช่น Apple คิดสมาร์ทโฟนที่ไม่ต้องมีปุ่มกดเมื่อโทร.ออก หรือการขยายภาพด้วยการถ่างนิ้วเท่านั้น เป็นต้น จินตนาการของมนุษย์ก็ยังสำคัญ และจำเป็นอยู่ดี

ความสามารถในการเชื่อมโยงกับผู้อื่น เพื่อเข้าถึง เข้าใจ และจูงใจให้คล้อยตามจนเกิดการลงมือทำ (social intelligence) หุ่นยนต์ทำงานหลายอย่างแทนคนได้ อาจช่วยสั่งการ และบังคับควบคุมบางอย่างได้ แต่คงไม่สามารถรับฟังคนด้วยความเข้าอกเข้าใจ แสดงความเห็นใจ และจูงใจให้ผู้ที่เกี่ยวข้องคล้อยตาม เพราะเครื่องจักรอาจมีสมอง แต่ไม่มีหัวใจ

ความสามารถในการสร้างการมีส่วนร่วมโดยไม่มีข้อจำกัดเรื่องเวลา และสถานที่ (virtual collaboration)-การทำงานเป็นทีมยังคงเป็นปัจจัยสำคัญแห่งความสำเร็จ ไม่ว่ายุคสมัยจะเปลี่ยนไปอย่างไร หุ่นยนต์ เครื่องจักร และปัญญาประดิษฐ์ อาจร่วมประชุมกับมนุษย์ได้บ้าง หรือบางกรณีอาจปล่อยให้มันพูดคุยกันเอง

แต่การสร้างความรู้สึกให้เกิดความผูกพัน (engaged) ร่วมมือร่วมใจเป็นหนึ่งเดียว และอยากจะไปต่อให้ไกลกว่าเดิมอย่างที่ภาษาอังกฤษเรียกว่า go an extra mile จะไม่เกิดขึ้น หากมนุษย์อาศัยเพียงเทคโนโลยีมาช่วยกระตุ้นการทำงานเป็นทีม เพราะคนเป็นสัตว์สังคม ยังคงต้องการการสื่อสารและการมีปฏิสัมพันธ์ต่อกัน

เรื่องนี้สมองกลทำแทนไม่ได้

ความสามารถในการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง (life-long learning)-เทคโนโลยีอาจทดแทนมนุษย์บางคนได้ในอนาคต แต่ไม่มีทางที่จะทดแทนมนุษย์ได้ทุกคน คำถามคือใครล่ะที่จะถูกหุ่นยนต์ทดแทน คำตอบไม่ยาก ก็คนที่ไม่พัฒนาและปรับเปลี่ยนตัวเองให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงนั่นแหละ

ดังนั้น ทักษะหนึ่งที่จะทำให้เรายืนหยัดอยู่เหนือเทคโนโลยีได้ ไม่ว่ายุคสมัยจะเปลี่ยนแปลงไปมากเพียงใด คือ ทักษะในการเรียนรู้ที่ต้องมีอยู่ตลอดเวลา การเรียนรู้ไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นแต่ในห้องเรียน หรือในรั้วมหาวิทยาลัยเท่านั้น

งานวิจัยหลายสำนักยืนยันตรงกันว่า จากนี้ไปเนื้อหาที่ได้เรียนรู้ในระดับอุดมศึกษาจะหมดอายุไปภายใน 5 ปีหลังเรียนจบ เพราะฉะนั้น หากไม่เรียนรู้อะไรใหม่ ๆ เพิ่มเติมตลอดเวลา ความกังวลที่ว่าวันหนึ่งหุ่นยนต์จะมาทดแทนที่คน ก็อาจเกิดขึ้นได้จริง

ผู้ที่สนใจงานวิจัยฉบับเต็มซึ่งเป็นภาษาอังกฤษ ความหนาประมาณ 30 หน้า ที่ประกอบไปด้วยรายละเอียดวิธีการเก็บข้อมูล แนวทางการวิเคราะห์ บทสรุปที่ได้ และข้อแนะนำในการเพิ่มพูนทักษะเหล่านี้ อีเมล์มาที่ผมเลยครับ ([email protected])

แล้วจะส่งให้ทันที

รับข่าวสาร ผ่านแฟนเพจเฟซบุ๊ก ประชาชาติธุรกิจออนไลน์
อย่าลืมกดติดตาม และกดปุ่ม See first (เห็นโพสต์ก่อน)
www.facebook.com/PrachachatOnline
ทวิตเตอร์ @prachachat

ติดตามอ่านข่าวสารจากประชาชาติออนไลน์ ทันสมัย-ทันใจ
ดาวน์โหลดผ่านแอปพลิเคชั่น >> Prachachat << ได้แล้ววันนี้
ทั้งระบบ ios และ android

อ่านประชาชาติธุรกิจ ทั้งฉบับผ่าน e-Newspaper
ได้ที่แอปพลิเคชั่น Ookbee เลือก “ประชาชาติ”